به روز داک
دانلود تحقیقات علمی و پژوهشی , آموزشی , تمامی رشته هابه روز داک
دانلود تحقیقات علمی و پژوهشی , آموزشی , تمامی رشته هادانلود کارشناسی ارشد عوامل موثر در روسپی گری فحشا
| دسته بندی | علوم اجتماعی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 217 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 227 |
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده
فصل اول- کلیات
مقدمه............................................................................................................. 2
بیان مسأله................................................................................................. 5
ضرورت و اهمیت تحقیق.......................................................................... 8
اهداف تحقیق.............................................................................................. 10
فصل دوم- ادبیات موضوع
گفتار یکم- خانواده............................................................................. 12
تعریف خانواده......................................................................................... 14
اهمیت خانواده......................................................................................... 16
گفتار دوم - آسیبهای خانواده...................................................... 19
اختلاف خانوادگی....................................................................................... 22
خشونت خانوادگی....................................................................................... 24
تجاوز جنسی علیه زنان........................................................................ 26
تجاوز جنسی علیه کودکان................................................................... 29
فقر و انحرافات اجتماعی................................................................... 30
طلاق و انحراف............................................................................................ 36
اثرات اعتیاد والدین بر فرزندان............................................... 42
بزهکاری یکی از افراد خانواده.................................................... 44
گفتار سوم- روسپیگری.......................................................................... 46
تعریف فحشا و روسپیگری..................................................................... 46
الف) بررسی تاریخچه روسپیگری در ملل ابتدایی................. 48
ب) بررسی تاریخچه روسپیگری در ایران..................................... 54
یافته‌هایی از اولین همایش ملی آسیبهای اجتماعی ایران در چهارچوب مسأله روسپیگری...................................................................................................... 57
گفتار چهارم- مبانی نظری .............................................................. 61
مقدمه............................................................................................................. 61
الف) تئوریهای جامعه‌شناسی.............................................................. 63
نظریه کنترل.............................................................................................. 63
هیرشی و نظریه علقه اجتماعی......................................................... 64
ساترلند و پیوند افتراقی................................................................ 68
نی و نظریه روابط خانوادگی........................................................... 72
تئوری کنترل متعادل .......................................................................... 76
خانواده و تئوری ارتباطات نسبی................................................. 77
ثورن بری و نظریه تکاملی................................................................ 80
نظریه یادگیری اجتماعی بندورا.................................................... 84
نظریه دین و مذهب.................................................................................. 85
تئوری امیل دورکیم............................................................................... 87
نظریه مارکس .................................... 88
ب) تئوریهای روانشناسی..................................................................... 89
تئوری سالیوان......................................................................................... 89
تئوری واکنش به رویدادهای آزاردهنده برکوتیز................. 90
روانشناسی فانون (Fanon) ................................................................. 90
نظریه درماندگی آموخته شده........................................................... 91
چارچوب نظری تحقیق .............................. 92
مدل نظری تحقیق....................................................................................... 94
مروری بر تحقیقات.................................................................................. 95
فرضیه های پژوهش .................................................................................. 104
فصل سوم- روششناسی پژوهش
مقدمه............................................................................................................. 106
روش تحقیق................................................................................................... 107
روش جمع‌آوری اطلاعات............................................................................. 108
جامعه آماری.............................................................................................. 109
روش نمونه‌گیری و تعیین حجم نمونه............................................ 110
تعریف مفاهیم تحقیق............................................................................. 111
سطح سنجش متغیرها.................................................................................. 117
روایی و پایایی ابزار اندازه‌گیری............................................ 119
فصل چهارم – تجزیه و تحلیل داده ها
4-1- جداول توصیفی............................... 122
4-2- جداول تبیینی و آزمون فرضیات................ 133
فصل پنجم – نتایج و پیشنهادات
5-1- نتایج توصیفی............................... 143
5-2- نتایج تبیینی............................... 145
بحث و نتیجه گیری................................ 162
پیشنهادات....................................... 167
محدودیت های پژوهش............................... 169
منابع و ماخذ ................................... 170
پیوست
پرسشنامه
چکیده:
موضوع این پایان نامه بررسی مقایسه ای ویژگیهای خانوادگی زنان روسپی و غیر روسپی شهر تهران است . سئوال اصلی پژوهش این است که : آیا بین زنان روسپی و زنان غیر روسپی از لحاظ ویژگیهای خانوادگی تفاوت وجود دارد؟ با توجه به نقش حیاتی زنان به عنوان مادران و پرورش دهندگان نسل آتی و نقش خانواده های آنان که اولین و پایدارترین نهاد تربیتی و آموزشی است شناخت ویژگیهای خانوادگی می تواند به درک هر چه بهتر این ویژگیها و برنامه ریزی صحیح تر در این راستا بیانجامد . برای دستیابی به پاسخ سئوال و اهداف مورد نظر تحقیق از نظریه های جامعه شناسی و روانشناسی ( نظریه های کنترل ، یادگیری و ... ) بهره گرفتم . با استفاده از این نظریه ها ، هشت فرضیه مطرح گردید که متغیرهای مورد آزمایش بین دو گروه آزمودنی عبارت بودند از : از هم گسیختگی خانوادگی، مصرف مواد مخدر ، سابقه زندان ، کنترل و نظارت والدینی ، خشونت و تعارض در خانواده ، اعتقادات مذهبی و پایگاه اجتماعی .
روش تحقیق علی – مقایسه ای و تکنیک مورد استفاده پرسشنامه محقق ساخته بود . روش نمونه گیری زنان روسپی از نوع نمونه گیری « در دسترس » و شامل زنان روسپی ساکن در زندان اوین تهران ( بند زنان ) تهران و با حجم نمونه 100 نفر بود. روش نمونه گیری زنان غیر روسپی از نوع نمونه گیری « سهمیه ای » و با حجم نمونه 100 نفر بود . تجزیه و تحلیل داده ها با برنامه spss 13 و با استفاده از آمار توصیفی (فراوانی ، میانگین ) استنباطی (X2 . U مان – ویتنی ) و ضریب فای و V کرامر انجام شد . یافته های تحقیق نشان داد که بین دو گروه آزمودنی در تمامی متغیرهای مورد آزمایش تفاوت معنا دار آماری وجود دارد .
فصل اول
کلیات
مقدمه
مطالعه سیر تاریخی فحشا[1]، نشانگر آن است که این پدیده، از کهن‌ترین انحرافات بشری است و از دیر باز به عنوان یک واقعیت اجتماعی وجود داشته است. با این حال، تحقیقات علمی اندکی روی آن صورت گرفته است. طبق نظر ابینگهاوس(1909)، روسپیگری گذشته‌ای طولانی، اما تاریخچه کوتاهی دارد. بخشی از این امر به مشکلات جمع‌آوری اطلاعات علمی و قابل تعمیم از نمونه‌های مورد مطالعه روسپیان مربوط نمی‌شود. از این رو، فقدان تحقیقات دقیق و علمی موجب رواج اطلاعات غلط در مورد زمینه، طبیعت و علل روسپیگری میگردد (پوتریت و دیگران، 1998 : 164 به نقل از طباطبایی).
طبق تعریف، زن ویژه یا روسپی یا فاحشه، زنی (یا به ندرت مردی) است که مخارج زندگی خود را به طور کلی یا جزئی از طریق تسلیم جسم خویش به دیکران (با انگیزه‌های جنسی) تأمین میکند. بعلاوه این نوع روابط جنسی بدون محبت و موقتی است و اگر رابطه عاطفی در این کار دخالت داشته باشد، فحشا نام نخواهد داشت. این اصطلاح، تنها به کسانی اطلاق نمی‌شود که تمام عمر به فحشا اشتغال دارند، بلکه هر زن یا مردی که در ضمن اشتغال به کارهای دیگر، گاه‌گاهی با دریافت پول به ایجاد رابطه جنسی بادیگران اقدام کند، نیز (طی مدتی که به این رفتار می‌پردازد)، روسپی نامیده میشود (فارلی و دیگران، 1998 : ص94).
سنت آگوستین، پرچمدار اخلاقیات مسیحیت در غرب، نگرشی دوسوگرانه به فحشا و زنان ویژه داشته است. به نظر وی، هیچ چیزی پست‌تر و شرم‌آورتر از فحشا و مفاسد مشابه آن نیست. در عین حال، وی در جای دیگر بیان میکند که گاهی فحشا در جوامع، یک ضرورت بوده است. او اظهار داشته است که اگر فحشا از جامعه بر چیده شود، به هر حال جامعه با مفاسد دیگر آلوده خواهد شد و الگوهایی از روابط جنسی پدید خواهد آمد که به جامعه آسیب خواهد رساند. علیرغم این بیان آگوستین و با وجود اینکه در مقاطعی از تاریخ، فحشا به صورت رسمی و مشروع وجود داشته و حتی گاهی رنگ مذهبی نیز به خود گرفته است، در اکثر جوامع و در طول تاریخ، روسپیگری تقبیح و محکوم شده است(بولوگ و بولوگ، 1996 : 164 به نقل از طباطبایی).
روانشناسان علت بروز این پدیده را علل روانی از جمله گرایش به تنوع‌طلبی و ضعف هویت اخلاقی می‌دانند و همچنین اختلال در هویت در آن دخالت دارد و در برخی از افراد این گروه، اختلالات شخصیتی (به ویژه اختلال شخصیت ضد اجتماعی و مرزی) نمود بیشتری دارد (بهبودی،1378 : ص102).
از نظر جامعه‌شناسان و مددکاران اجتماعی، علت فحشا صرفاً به پدیده‌های روانی محدود نمی‌شود؛ بلکه علت بروز این پدیده را به فقر و گرسنگی، چگونگی تعلیم و تربیت فرد در خانواده، بیکاری، نوسان شرایط اقتصادی، مهاجرت و شهرگرایی، بی‌سوادی و ناآگاهی، اعتیاد به مواد مخدر، طلاق و کشمکش خانواده و انحراف والدین نسبت می‌دهند. به عنوان مثال هادرمن[2] (1977) میگوید : به دلیل محدودیتهای مالی و اقتصادی ممکن است برخی زنان به نشانه مقاومت و یا پاسخ به فقر، به فحشا روی آورند. به عبارت دیگر، گاهی فحشا یک استراتژی فعال در مواجهه با فقر است؛ چرا که در دنیایی که مردان نسبت به زنان از هر حیث از حقوق بیشتری برخوردارند، شاید فحشا تنها راهی باشد که بیشتر زنان فاقد حامی (شوهر، پدر یا برادر) را قادر به ادامه حیات می‌سازد (هادرمن، به نقل از بارکر و مویزلک، 1994). اکثر این زنان، فاقد تحصیلات و مهارتهایی هستند که بتوانند موفقیت آنها را در دستیابی به شغل مناسب تضمین کند. بیشتر آنها یا بی‌سوادند و یا تحصیلات بسیار اندکی دارند. مهارت کم، تحصیلات اندک، نداشتن حامی که آنها را از حیث اقتصادی و امنیتی محافظت نماید و همچنین امکانات محدود برای اشتغال، اثر منفی روی زنان جوان دارد و وجود همین شرایط منفی، احتمال سوق یافتن آنها را به سمت انحرافاتی از قبیل فحشا و مصرف مواد افزایش میدهد (بارکر و مویزیک، 1994 : 165 به نقل از طباطبایی).
با نگاهی مددکارانه به آسیبهای اجتماعی قرن بیست و یکم که دیدگاهی مرکب از علم جامعه‌شناسی و روانشناسی است متوجه می‌شویم که توسعه زندگی شهری، گسترش بی‌رویه مهاجرت از روستا به شهرهای بزرگ، افزایش حاشیه‌نشینی، بیکاری، فراوانی مشکلات اقتصادی- اجتماعی و جوان بودن درصد بالایی از افراد جامعه ایران باعث افزایش کمی و کیفی آسیبهای اجتماعی شده و زمینه مناسبی برای ابتلاء به انواع آسیب‌ها مخصوصاً برای قشرهای نوجوان و جوان فراهم گردیده است که از جمله این آسیب‌ها میتوان به پدیده فحشا و روسپیگری اشاره کرد.
با عنایت به اهمیت حیاتی و نقش تعیین کننده سلامت جسمانی و روانی نوجوانان و جوانان جامعه در تأمین بقاء و آینده مملکت بویژه به دلیل نقشی که در تربیت و پرورش کودکان نسل آینده خواهند داشت بی‌توجهی به آنان باعث سست شدن بنیان خانواده در نسل‌های آتی خواهد شد. آثار نامطلوبی که توأمان با این مسأله روی میدهد (اشاعه بیماریهای مقاربتی (از جمله ایدز...) از هم پاشیدگی کانون خانواده، تشکیل خانه‌های فساد و فریب سایر زنان و دختران، خودکشی، توزیع مواد مخدر، اعتیاد به مواد مخدر و مشروبات الکلی، زشت شدن چهره عمومی شهر و ...) می‌تواند هزینه‌های مالی، خانوادگی، فرهنگی واجتماعی هنگفتی را برای جامعه داشته باشد.
از این رو، با توجه به پیامدهای ناگوار این پدیده در بهداشت روانی فردی و اجتماعی، هدف از مطالعه تعدادی از زنان ویژه، روشن شدن برخی از زوایای کیفیت خانوادگی این قربانیان است. دلیل مقایسه عوامل خانوادگی این گروه با گروه زنان عادی آن است که تا وقتی که مبنایی برای مقایسه ویژگیهای یک گروه وجود نداشته باشد قادر به تبیین تأثیر این ویژگیها بر روی گروه مورد نظر نخواهیم بود. اگر بتوانیم داده‌های گروه آزمایش را با داده‌های گروه کنترل (که نسبتاً همتا با گروه آزمایشی است) مقایسه کنیم کمک بزرگی به درک معنای تفاوت متغیرهای مورد آزمایش میشود. امید که با شناخت هر چه بهتر ویژگیهای فوق‌الذکر بتوان برنامه‌های پیشگیرانه مفیدی را در این زمینه مطرح و به اجرا گذارد.
موضوع پژوهش حاضر که به بررسی مقایسه‌ای ویژگیهای خانوادگی زنان روسپی (ندامتگاه زنان سازمان زندانها در تهران) و زنان غیر روسپی (سطح تهران) می‌پردازد، از منظر تئوریهای روانشناسی و جامعه‌شناسی به این مسأله پرداخته و سعی در شناسایی هر چه بهتر این خصوصیات دارد.
بیان مسأله
خانواده نخستین گروهی است که به صورت طبیعی وجود داشته و جامعه بر آن بنا شده است. چگونگی و کیفیت روابط در خانواده در تحقق وظایف خویش، شاخص مناسبی جهت ارزیابی کیفیت ارتباطی جامعه میباشد، هر چه خانواده دارای روابط خوب و سالمتری باشد به همان نسبت ثبات و سلامت جامعه بیشتر تأمین شده است. بر عکس هر چه خانواده از وضعیت بدتر و آشفته‌تری برخوردار باشد به همان نسبت سلامت جامعه بیشتر تهدید شده است. زیرا اختلال در کارکرد ارتباطی خانواده نشانه اختلال در منظومه خانواده است که خانواده را به سمت فروپاشی سوق میدهد (پیکرستان ، 1380 : 5). فروید میگوید بیشترین افراد ناسازگار و مسأله‌دار، وابسته به خانواده‌های آسیب دیده هستند و افرادی که مربوط به خانواده‌های پر کشمکش می‌باشند به سبب عدم برخورداری از آرامش روانی و عدم تمرکز و آشفتگی بیشتر در معرض رفتار ناسازگارانه و کجروانه قرار دارند (مرکز آموزش سازمان زندانها، 1374 : 95). در این میان روسپیگری زن به عنوان عضوی از مهمترین نهاد اجتماعی خود نمود بارزی از عمیق‌ترین اختلالات کارکردی در ساختار خانواده است.
روسپیگری اگر چه در نگاه اول پدیده‌ای فردی به نظر میرسد اما با توجه به پیامدهای سوء آن که در نظم جامعه اختلال و آشفتگی ایجاد میکند و منشاء بسیاری از رفتارهای ضد اجتماعی و بزهکارانه همچون اعتیاد به مواد مخدر، مشروبات الکلی، اشاعه بیماریهای مقاربتی (از جمله ایدز...) از هم پاشیدگی کانون خانواده، خودکشی، توزیع مواد مخدر، سرقت، جیب‌بری، تشکیل خانه‌های فساد و فریب سایر زنان و دختران است. جا دارد که علیرغم معلول بودن این پدیده از آن به عنوان علت آغازین بسیاری از آسیبهای دیگر یاد کنیم.
زنان روسپی به خاطر شرایط خاص خود مورد انواع سوء استفاده و آزاد قرار می‌گیرند و در نتیجه زمینه را برای پیدایش و افزایش باندهای جنایتکاری که این زنان را مورد استثمار و بهره‌کشی قرار میدهد فراهم میسازند. این پدیده سبب میشود که سطح جرم و جنایت در جامعه افزایش یابد. در نتیجه امنیت و سلامت اجتماعی به مخاطره افتد.
تحقیقات زیاد نشان میدهد که روسپیگری نتیجه روابط ناسالم و بسیار خشن در خانه و خانواده بوده و بازده آن نیز دامنگیر خانواده‌ها می شود و نیز جامعه بزرگتر را دچار آسیب و اختلال می‌سازد.
آمار دقیقی از تعداد روسپیان در ایران وجود ندارد. با این وجود آمارهای ارائه شده از سوی مسئولین نشان میدهد که تعداد زنان روسپی هر ساله رو به افزایش است. در خرداد ماه سال 1381 از 5789 نفر زندانی زن 1258 نفر آنها به جرم اعمال منافی عفت و عمومی و عمدتاً برای جرائم روسپیگری زندانی شده‌اند (دفتر آمار و رایانه سازمان زندانها ، تیر 1381) و نیز با عنایت به اینکه امروزه اخبار تکان‌دهنده‌ای از وضعیت این زنان و سرگذشت دردناک آنها در اینترنت و رسانه‌های بین‌المللی درج میشود. مبین این واقعیت تلخ است که این آسیبهای اجتماعی به طور نگران‌کننده‌ای، رو به فزونی است. همچنین صادرات و قاچاق دختران ایرانی به کشورهای حاشیه خلیج فارس به وسیله باندهای فساد و یا شنیدن خبر روسپیگری دختران ایرانی در ترکیه به راستی دل هر ایرانی را به درد میآورد.
سن متوسط ورود به حرفه روسپیگری سیزده سالگی است. بیشترین دختران سیزده و چهارده ساله به اجبار و زور به روسپیگری کشیده شده‌اند. سایر این زنان، همسران سنتی بدون مهارتهای شغلی و حرفه‌ای هستند که یا فرار کردهاند یا شوهر سوء استفاده‌گر آنها را ترک کرده است و آنها برای حمایت از خود و فرزندانشان به این کار کشیده شده‌اند (گاماچ ، رنیس و اولیناگیپ 1990 : 267 به نقل از ملیسا فارلی ). سن ورود به روسپیگری در حال کاهش است. برای مثال چطور می‌توانیم حتی واژه‌ای را به عنوان "روسپیگری نوجوانی" تصور کنیم، وقتی که سن رضایت برای فعالیت جنسی قانونی دائماً در حال کاهش است! مثل کشورهایی چون هلند و فیلیپین (کاتلن ماهونی ، 1995 : 267 به نقل از ملیسا فارلی).
انحرافات اجتماعی، به ویژه انحرافات زنان، سلامت و امنیت روانی- اجتماعی و حتی سیاسی و اقتصادی جامعه را تهدید میکند. از این رو جامعه برای بقا و پایداری خود بایست تدابیر مناسبی جهت جلوگیری از انحرافات زنان بزهکار و اقداماتی جهت بازپروری آنها اتخاذ نماید. و این امر جز از طریق شناخت دقیق عوامل زمینه‌ساز وتشدید کننده گرایش به انحرافات امکان‌پذیر نیست. به اعتقاد اکثر روانشناسان و جامعه‌شناسان ریشه اصلی آسیبهای اجتماعی و از جمله آنها "روسپیگری" درخانواده است. زیرا خانواده به عنوان کوچکترین اجتماع بشری ساختاری دارد که عناصر درون آن به شدت به هم وابسته‌اند و اگر در این سیستم مشکل ایجاد شود کل سیستم را دگرگون خواهد ساخت بنابراین همیشه سازگاری و تفاهم بین همه اعضاء ضروری است. از این رو بررسی عوامل خانوادگی مؤثر بر روسپیگری زنان به عنوان یکی از مسائل ضروری جامعه، مسأله اصلی پژوهش حاضر است. به عبارت دیگر، مسأله پژوهش حاضر این است که : چه عواملی مرتبط با خانواده موجب روسپیگری زنان میشود؟
ضرورت و اهمیت تحقیق
خانواده به عنوان کوچکترین واحد اجتماعی اساس تشکیل جامعه و حفظ عواطف انسانی است، یکی از عوامل مؤثر در رفتار فرد خانواده میباشد. در یک خانواده شکل کار و طرز ارتباطی اعضای خانواده به گونه‌ای است که محیط خانواده را برای تأمین احتیاجات اساسی اعضا چه در زمینه جسمانی و چه روانی مساعد می‌سازد، اساساً یکی از کارکردهای خانواده اجتماعی کردن طفل و تعلیم و تربیت وی میباشد و هر گونه نارسایی در کارکرد خانواده تأثیرات نامطلوبی در بهنجار نمودن فرزندان می‌گذارد. در زمانی که فروپاشی خانواده به عنوان نهاد اولیه و پایدار تربیت روز به روز افزایش می‌یابد و طبق پیش‌بینی‌های انجام شده از جانب سازمان بهداشت جهانی احتمال داده میشود که در طلیعه هزاره سوم پنجاه درصد از کودکان در خانواده‌هایی تک والد و بی‌سرپرست به سر می‌برند و نرخ طلاق هفت برابر افزایش می‌یابد و در زمانی که شیوع اختلالات و ناهنجاری‌های روانی و رفتاری از نظر همه‌گیرشناسی روز به روز فزونی می‌یابد در چنین زمانی تنها کلید حل این بحران اصلاح خانواده و تربیت و بازگشت به کانون خانواده میباشد (کریمی، 1375 : 23).
تحقیقات زیادی گویای این واقعیت است که در پس بسیاری از انحرافات رفتاری از جمله پدیده روسپیگری به عنوان یک انحراف جنسی، کانون خانواده متلاشی است لذا خانواده باید هر چه بیشتر مورد توجه قرار گرفته و تلاش شود تا از بروز مشکلات در خانواده جلوگیری به عمل آید.
روسپیگری به عنوان یک پدیده اجتماعی معلول تعاملهای ناسازگار بین اعضای خانواده است. پیامدهای سوء روسپیگری نه تنها بر پیکر جامعه بلکه برخانواده و تمام کسانی که به نوعی با خانواده در ارتباط می‌باشند اثر منفی می‌گذارد. یافته‌های متعدد نشان داده است که در جوامع مختلف آمار روسپیگری به ویژه در چند سال اخیر در حال افزایش است. در کشور ما فقط در سال 1381 از تعداد 5789 نفر زندانی زن 1258 (یعنی حدود 20 درصد) نفر آنها به جرم اعمال منافی عفت و عمومی عمدتاً برای جرائم روسپیگری زندانی شده‌اند. از آنجایی که طیف عظیمی از جامعه ما را قشر جوان تشکیل میدهد پرداختن به مسائل و مشکلات مربوط به این قشر تأثیر زیادی در باروری و شکوفایی نسل آینده جامعه خواهد داشت.
اکثر تحقیقات در خصوص روسپیان منابع خارجی میباشد و پژوهشها و مطالعاتی که در داخل کشور در زمینه پدیده روسپیگری انجام شده است بیشتر به سبب‌شناسی این معضل پرداخته‌اند و کم به رابطه درون خانوادگی و محیط خانواده که کانون رشد و پرورش انسان است پرداخته میشود. لذا در این پژوهش سعی شده از زاویه‌ای دیگر به پدیده روسپیگری نگریسته و عوامل خانوادگی از یک منظر ارتباطی و تعاملی مورد بررسی و کنکاش قرار گرفته است و نکته قابل توجه اینکه عوامل خانوادگی از دیدگاه زنان روسپی و غیر روسپی سنجیده میشود که در جای خود حائز اهمیت میباشد. اصولاً برای پیشگیری از فروپاشی شناسایی عوامل مؤثر بر کارکرد خانواده نقش مهمی در تدوین برنامه‌ها و سیاستها برای پیشگیری از افزایش پدیده روسپیگری خواهد داشت.
اهداف تحقیق:
- اصلی :
شناسایی و تعیین تفاوت وضعیت خانوادگی زنان روسپی با زنان غیر روسپی از نظر وضعیت پایگاه اقتصادی و اجتماعی خانواده، میزان تضاد خانوادگی، میزان انحراف خانوادگی، میزان خشونت خانوادگی ، وضعیت اعتقادات مذهبی ، میزان از هم گسیختگی خانوادگی و نحوه نظارت و سرپرستی خانواده به منظور شناسایی عوامل خانوادگی اثرگذار بر روسپیگری زنان.
- فرعی:
1- بررسی و شناخت وضعیت زنان روسپی از نظر فراوانی سنی ، میزان تحصیلات ، وضعیت ازدواج ، نوع و سن تجربه جنسی ، سن تجربه مواد مخدر و وضعیت مسکن آنها.
2- ارائه پیشنهادات و راهکارهای کاربردی، مؤثر و قابل اجراء به خانواده‌ها و مسئولان ذی‌ربط جهت پیشگیری از شیوع این آسیب اجتماعی.
فصل دوم
ادبیات موضوع
گفتار یکم : خانواده
مطالعات انجام یافته توسط متخصصان علوم اجتماعی و دستورات و راهنمایی‌هایی که پیامبران الهی برای هدایت و رشد و کمال و تربیت انسانها از منبع وحی ابلاغ کردهاند، بر نقش نهاد خانواده به عنوان اصلی‌ترین کانون پرورش و تربیت تأکید شده است.
خانواده نهاد اجتماعی همگانی و با دوامی است که از دیر باز و از دوران ما قبل تاریخ وجود داشته است. استحکامی که خانواده در روابط اجتماعی افراد ایجاد میکند و روابطی که بر آورنده مهمترین نیازها و خواستهای حیاتی آدمی است، باعث شده که به رغم مخاطرات بسیار بعنوان نهادی که حیات اجتماعات انسانی بدان وابسته است، باقی و پایدار بماند.
در همه تعریف‌ها، بدون استثناء، خانواده واحدی از اجتماع قلمداد شده است، یعنی جامعه از مجموعه خانواده‌ها تشکیل میشود، بقاء خانواده و موفقیت و شکست جامعه وابسته به خانواده است. اگر خانواده محیطی سالم برای پرورش روح و جسم افراد باشد، در سلامت جامعه مؤثر است.
«خانواده» زنجیره ارتباطی اجتماعی و تضمین‌کننده آرامش و ثبات جامعه است. کودکان نخستین وابستگی‌های عاطفی نزدیک و صمیمی خود را در خانواده بر قرار میسازند و درونی کردن ارزشها و هنجارهای فرهنگی را در آن آغاز می‌کنند
(یان رابرستون، 1372 : ص11).
کارکرد عاطفی "خانواده" از نیاز انسان به محبت و وابستگی‌های عاطفی ناشی میشود. بدون وجود محبت و احساس پیوستگی، خانواده ممکن است با مشکلات عاطفی و روانی مواجه گردد. کودک، درس محبت، رحم و شفقت، نیکوکاری، وفاداری، صفا، خلوص. راستی، شجاعت. فروتنی و سایر سجایای انسانی را در نخستین سالها در زندگی خود در دامن پر مهر و محبت پدر و مادر می‌آموزد. نیاز به محبت از مباحث اصلی در روانشناسی تربیتی روانکاری است. کارن هورنای محور اساسی مطالعات خود را نیازهای اساسی قرار داده و بر محبت و برخورداری از آن در سالهای اولیه زندگی تأکید می‌ورزد.
آدلر میگوید: کودک از نخستین لحظه تولد می‌خواهد خود را به مادرش بچسباند و مادر تا مدت درازی میگوید عمده‌ترین نقش را در زندگی کودک بازی میکند و نقش مؤثری در ابراز مهر و محبت دارد (کی نیا، 1373 : ص70). کمبود محبت غالباً از عوامل مؤثری است که نوجوانان و جوانان را به سوی «انحراف» اجتماعی سوق میدهد. دختر نوجوانی که کمبود محبت دارد به هر کسی که سر راه او قرار می‌گیرد و به او اظهار محبت میکند علاقه‌مند میشود و چه بسا در این مسیر تباه میشود.
تعریف خانواده
خانواده در لغت به معنی خاندان، دودمان و اهل خانه است و طبق تعریف قانون مدنی ایران، خانواده عبارت است از زن و شوهر و فرزندان تحت سرپرستی آنها، که با هم زندگی می‌کنند و تحت ریاست شوهر و پدر هستند (آقابیگلویی و همکاران 1380 : 13). برگسی و لاک در اثرشان خانواده به سال 1953 می‌نویسند: «خانواده گروهی است متشکل از افرادی که از طریق پیوند زناشویی، همخونی و یا پذیرش (به عنوان فرزند) با یکدیگر به عنوان شوهر، زن، مادر، پدر، برادر و خواهر در ارتباط متقابلند و فرهنگ مشترکی پدید آورده و در واحد خاصی زندگی می‌کنند» (ساروخانی باقر، 1370 ص135).
مک آریو مینویسد: «خانواده گروهی است دارای روابط جنسی چنان پایا و مشخص که به تولید مثل و تربیت فرزندان منجر میگردد» (همان منبع 1381 : 135).
خانواده از دیدگاه کارکردگرایان : واحدی است که تنظیم رفتار جنسی، جایگزین کردن اعضاء، جامعه‌پذیری مراقبت و نگهداری از کودکان، حمایت عاطفی و تعیین جایگاه اجتماعی را به عهده دارد. خانواده در مفهوم اختصاصی آن یک گروه اجتماعی است که در آن به روابط جنسی زن و مرد مشروعیت داده میشود. تولید مثل به شیوه مشروع امکان‌پذیر میگردد. در مقال جامعه، از نظر مراقبت و رشد فرزندان مسئول است. گونه‌های خاص مستحکمی از احساسات و عواطف ایجاد و تقویت و بالاخره اینکه یک واحد اقتصادی و حداقل مصرفی است (محسنی، منوچهر 1379 : 200).
اداره سرشماری ایالات متحده خانواده را به صورت: «گروهی متشکل از دو یا چند نفر که از طریق تولد، ازدواج یا فرزند خواندگی با یکدیگر مرتبط شده و در یک منزل با هم زندگی می‌کنند» تعریف کرده است (ساموئل کلادینک 1382 : 24).
سالوادور مینوچین[3] (1974) که پیشگام خانواده درمانی ساختی است خانواده را مکمل جامعه می‌داند و ابراز میکند که خانواده سیستمی است که عملکرد آن از طریق الگوهای مراوده‌ای صورت می‌گیرد، او عقیده دارد که ارگانیسم خانواده بیش از پویایی‌های زیستی- روانی یکایک اعضایش است. در دیدگاه سیستمی، خانواده موجودی است که اعضاء و اجزاء آن با هم تغییر می‌کنند و به هنگام انحراف، برای حفظ تعادل خود فعال میشوند. طبق این تعریف اولاً رفتار اعضاء خانواده تابعی از رفتار سایر اعضاء خانواده است و در ثانی خانواده هم مانند هر سیستمی متمایل به حفظ تعادل است، در این تعریف بر تعامل متقابل اعضاء تأکید شده است (بهاری 1381 : 10) و سرانجام در اصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران عنوان شده است که خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است و همه قوانین و مقررات و برنامه‌ریزیهای مربوط باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست ان و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد.
دانلود کارشناسی ارشد مخابرات سیستم ( پیاده سازی بلادرنگ کدک صحبت )
| دسته بندی | الکترونیک و مخابرات |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 917 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 105 |
چکیده
کدک صحبت استاندارد G.728 ، یک کدک کم تاخیر است که صحبت با کیفیت عالی را در نرخ بیت 16 kbps ارائه می دهد و برای شبکه های تلفن ماهواره ای و اینترنت و موبایل که به تاخیر زیاد حساس هستند ، مناسب است. در این رساله به پیاده سازی بلادرنگ اینکدر و دیکدر G.728 بصورت دوطرفه کامل ( Full Duplex ) بر روی پردازنده TMS320C5402 می پردازیم .
روشی ترکیبی برای برنامه نویسی TMS ارائه می شود که در آن زمان وپیچیدگی برنامه نویسی نسبت به برنامه نویسی دستی به 30% کاهش می یابد . در این روش پس از برنامه نویسی و شبیه سازی ممیزثابت الگوریتم کدک به زبان C ، با استفاده از نرم افزار ( Code Composer Studio ) CCS ، برنامه به زبان اسمبلی ترجمه شده و بهینه سازی دستی در کل کد اسمبلی صورت می گیرد . سپس بعضی از توابع مهم برنامه از نظر MIPS ، بصورت دستی به زبان اسمبلی بازنویسی می شوند تا برنامه بصورت بلادرنگ قابل اجرا گردد . در پایان نتایج این پیاده سازی ارائه می شود .
کلمات کلیدی
کدینگ و فشرده سازی صحبت ، پیاده سازی بلادرنگ ، DSP ، TMS320C5402 ، برد DSK
فهرست
- مقدمه 4
فصل 1 : بررسی و مدل سازی سیگنال صحبت
1-1- معرفی سیگنال صحبت 6
1-2- مدل سازی پیشگویی خطی 10
1-2-1- پنجره کردن سیگنال صحبت 11
1-2-2- پیش تاکید سیگنال صحبت 13
1-2-3- تخمین پارامترهای LPC 14
فصل 2 : روش ها و استانداردهای کدینگ صحبت
2-1- مقدمه 15
2-2- روش های کدینگ 19
2-2-1- کدرهای شکل موج 21
2-2-2- کدرهای صوتی 22 2-2-3- کدرهای مختلط 24
الف- کدرهای مختلط حوزه فرکانس 27
ب- کدرهای مختلط حوزه زمان 29
فصل 3 : کدر کم تاخیر LD-CELP
3-1- مقدمه 34
3-2- بررسی کدرکم تاخیر LD-CELP 36
3-2-1- LPC معکوس مرتبه بالا 39
3-2-2- فیلتر وزنی شنیداری 42
3-2-3- ساختار کتاب کد 42
3-2-3-1- جستجوی کتاب کد 43
3-2-4- شبه دیکدر 45
3-2-5- پست فیلتر 46
فصل 4 : شبیه سازی ممیزثابت الگوریتم به زبان C
4-1- مقدمه 49
4-2- ویژگی های برنامه نویسی ممیزثابت 50
4-3- ساده سازی محاسبات الگوریتم 53
4-3-1- تطبیق دهنده بهره 54
4-3-2- محاسبه لگاریتم معکوس 58
4-4- روندنمای برنامه 59
4-4-1- اینکدر 63
4-4-2- دیکدر 69
فصل 5 : پیاده سازی الگوریتم برروی DSP
5-1- مقدمه 74
5-2- مروری بر پیاده سازی بلادرنگ 75
5-3- چیپ های DSP 76
5-3-1- DSP های ممیزثابت 77
5-3-2- مروری بر DSP های خانواده TMS320 78
5-3-2-1- معرفی سری TMS320C54x 79
5-4- توسعه برنامه بلادرنگ 81
5-5- اجرای برنامه روی برد توسعه گر C5402 DSK 82
5-5-1- بکارگیری ابزارهای توسعه نرم افزار 84
5-5-2- استفاده از نرم افزارCCS 86
5-5-3- نتایج پیاده سازی 94
5-6- نتیجه گیری و پیشنهاد 97
- ضمائم
- ضمیمه (الف) : دیسکت برنامه های شبیه سازی ممیز ثابت به زبان C و
پیاده سازی کدک به زبان اسمبلی - ضمیمه (ب) : مقایسه برنامه نویسی C و اسمبلی 98
- مراجع 103
- مقدمه
امروزه در عصر ارتباطات و گسترش روزافزون استفاده از شبکه های تلفن ،موبایل و اینترنت در جهان ومحدودیت پهنای باند در شبکه های مخابراتی ، کدینگ و فشرده سازی صحبت امری اجتناب ناپذیر است . در چند دهه اخیر روشهای کدینگ مختلفی پدیدآمده اند ولی بهترین و پرکاربردترین آنها کدک های آنالیزباسنتز هستند که توسط Atal & Remedeدر سال 1982 معرفی شدند [2] . اخیرا مناسبترین الگوریتم برای کدینگ صحبت با کیفیت خوب در نرخ بیت های پائین و زیر 16 kbps ، روش پیشگویی خطی باتحریک کد (CELP) می باشد که در سال 1985 توسط Schroeder & Atal معرفی شد [8] و تا کنون چندین استاندارد مهم کدینگ صحبت بر اساس CELP تعریف شده اند .
در سال 1988 CCITT برنامه ای برای استانداردسازی یک کدک 16 kbps با تاخیراندک و کیفیت بالا در برابر خطاهای کانال آغاز نمود و برای آن کاربردهای زیادی همچون شبکه PSTN ،ISDN ،تلفن تصویری و غیره در نظر گرفت . این کدک در سال 1992 توسط Chen et al. تحت عنوان LD-CELP معرفی شد[6] و بصورت استاندارد G.728 در آمد[9] و در سال 1994 مشخصات ممیز ثابت این کدک توسط ITU ارائه شد[10] . با توجه به کیفیت بالای این کدک که در آن صحبت سنتزشده از صحبت اولیه تقریبا غیرقابل تشخیص است و کاربردهای آن در شبکه های تلفن و اینترنت و ماهواره ای در این گزارش به پیاده سازی این کدک می پردازیم .
در فصل اول به معرفی وآنالیز سیگنال صحبت پرداخته می شود و در فصل دوم روش ها و استانداردهای کدینگ بیان می شوند . در فصل سوم کدک LD-CELP را بیشتر بررسی می کنیم و در فصل چهارم شبیه سازی ممیز ثابت الگوریتم به زبان C را بیان می نمائیم. ودر پایان در فصل 5 به نحوه پیاده سازی بلادرنگ کدکG.728 بر روی پردازنده TMS320C5402 می پردازیم.
فصل 1
بررسی و مدل سازی سیگنال صحبت
1-1 –معرفی سیگنال صحبت
صحبت در اثر دمیدن هوا از ریه ها به سمت حنجره و فضای دهان تولید میشود. در طول این مسیر در انتهای حنجره، تارهای صوتی[1] قرار دارند. فضای دهان را از بعد از تارهای صوتی ، لوله صوتی[2] مینا مند که در یک مرد متوسط حدود cm 17 طول دارد . در تولید برخی اصوات تارهای صوتی کاملاً باز هستند و مانعی بر سر راه عبور هوا ایجاد نمی‌کنند که این اصوات را اصطلاحاً اصوات بی واک [3] می‌نامند. در دسته دیگر اصوات ، تارهای صوتی مانع خروج طبیعی هوا از حنجره میگردند که این باعث به ارتعاش درآمدن تارها شده و هوا به طور غیر یکنواخت و تقریباً پالس شکل وارد فضای دهان میشود. این دسته از اصوات را اصطلاحاً باواک[4] میگویند.
فرکانس ارتعاش تارهای صوتی در اصوات باواک را فرکانس Pitch و دوره تناوب ارتعاش تارهای صوتی را پریود Pitch می‌نامند. هنگام انتشار امواج هوا در لوله صوتی، طیف فرکانس این امواج توسط لوله صوتی شکل می‌گیرد و بسته به شکل لوله ، پدیده تشدید در فرکانس های خاصی رخ میدهد که به این فرکانس های تشدید فرمنت[5] میگویند.
از آنجا که شکل لوله صوتی برای تولید اصوات مختلف، متفاوت است پس فرمنت ها برای اصوات گوناگون با هم فرق می‌کنند. با توجه به اینکه صحبت یک فرآیند متغییر با زمان است پس پارامترهای تعریف شده فوق اعم از فرمنت ها و پریود Pitch در طول زمان تغییر می‌کنند به علاوه مد صحبت به طور نامنظمی از باواک به بی واک و بالعکس تغییر میکند. لوله صوتی ، همبستگی های زمان-کوتاه ، در حدود 1 ms ، درون سیگنال صحبت را در بر می‌گیرد. و بخش مهمی از کار کدکننده های صوتی مدل کردن لوله صوتی به صورت یک فیلتر زمان-کوتاه میباشد. همان طور که شکل لوله صوتی نسبتاً آهسته تغییر میکند، تابع انتقال این فیلتر مدل کننده هم نیاز به تجدید[6] ، معمولاً در هر 20ms یکبارخواهد داشت.
در شکل (1-1 الف) یک قطعه صحبت باواک که با فرکانس 8KHz نمونه برداری شده است دیده میشود. اصوات باواک دارای تناوب زمان بلند به خاطر پریود Pitch هستند که نوعاً بین 2ms تا 20ms میباشد. در اینجا پریود Pitch در حدود 8ms یا 64 نمونه است. چگالی طیف توان این قطعه از صحبت در شکل (1-1 ب) دیده میشود[3].
اصوات بی واک نتیجه تحریک نویز مانند لوله صوتی هستند و تناوب زمان- بلند اندکی را در بر دارند ، همانگونه که در شکل های (1-1 ج) و (1-1 د) دیده میشود ولی همبستگی زمان کوتاه به خاطر لوله صوتی در آنها هنوز وجود دارد.
بطورکلی سیگنال صحبت دارای افزونگی[7] زیادی است که ناشی از عوامل ذیل هستند:
ـ وابستگی های زمان-کوتاه : این وابستگی ها عمدتاً به کندی تغییرات صحبت با زمان و ساختار
نسبتاً منظم فرمنت ها مربوط میشوند.
ـ وابستگی های زمان- بلند : که عمدتاً از طبیعت نیمه متناوب اصوات با واک و تغییرات آرام پریود Pitch ناشی میشوند.
ـ‌تابع چگالی احتمال صحبت : علیرغم پیچیدگی آماری صحبت میتوان آن را با توابع چگالی احتمال شناخته شده تقریب زد. شکل لوله صوتی و مد تحریک آن به صورت نسبتاً آرام تغییر میکند و بنابراین صحبت را میتوان به صورت شبه ایستان در دوره های کوتاه زمانی (حدود 20ms) در نظر گرفت و با یک فرآیند تصادفی ارگادیک در یک قطعه زمانی کوچک مدل نمود و طیف مشخصی برای آن در این قطعه زمانی بدست آورد.
علاوه بر افزونگی های فوق عامل مهم دیگری که کاهش نرخ داده سیگنال صحبت را ممکن می سازد، طبیعت غیر حساس گوش انسان نسبت به بسیاری از ویژگیهای این سیگنال میباشد.
1-2- مدل سازی پیشگویی خطی
روش کدینگ پیشگویی خطی (LPC[8]) مبتنی بر مدل تولید صحبت در کد کننده های صوتی میباشد که در اینجا در شکل (1-2) نشان داده شده است. برای استفاده از مدل لازم است که معلوم شود سیگنال با واک است یا بیواک و اگر با واک است پریود Pitch مجاسبه گردد. تفاوت اصلی بین LPC و سایر کدکننده های صوتی در مدل کردن لوله صوتی است. در تحلیل LPC ، لوله صوتی به صورت یک فیلتر دیجیتال تمام قطب در نظر گرفته میشود.[4,1].
شکل (1-2): مدل تولید صحبت در LPC
با شرکت دادن بهره G در این فیلتر داریم:
که در آن p مرتبه فیلتر است. اگر S(n) خروجی فیلتر مدل صحبت و e(n) تحریک ورودی باشد، معادله فوق را در حوزه زمان به صورت زیر میتوان نوشت:
به عبارت دیگر هر نمونه صحبت به صورت ترکیب خطی از نمونه های قبلی قابل بیان است و این دلیل نام گذاری کدینگ پیشگویی خطی (LPC) میباشد.
1-2-1- پنجره کردن سیگنال صحبت
روش LPC هنگامی دقیق است که به سیگنالهای ایستان[9] اعمال شود، یعنی به سیگنالهایی که رفتار آنها در زمان تغییر نمی‌کند. هر چند که این موضوع در مورد صحبت صادق نیست، اما برای اینکه بتوانیم روش LPC را بکار ببریم، سیگنال صحبت را به قسمت های کوچکی بنام "فریم" تقسیم می‌کنیم که این فریم ها شبه ایستان هستند. شکل (1-3) مثالی از قسمت بندی سیگنال صحبت را نشان میدهد. این قسمت بندی با ضرب کردن سیگنال صحبت S(n) ، در سیگنال پنجره W(n) انجام میشود.
شکل (1-3) : قسمت بندی سیگنال صحبت
معروف ترین انتخاب برای پنجره ، پنجره همینگ (Hamming) به صورت زیر است:
در اینجا N ، طول پنجره دلخواه به نمونه و عموماً در محدوده 160-320 انتخاب میگردد که 240 یک مقدار نوعی میباشد . در شکل (1-4) چند پنجره معروف نشان داده شده است.
معمولاً پنجره های متوالی برروی هم همپوشانی دارند و فاصله بین آنها را پریود فریم میگویند. مقادیر نوعی برای پریود فریم 10-30ms میباشد. این انتخاب به نرخ بیت و کیفیت صحبت دلخواه ما بستگی خواهد داشت. هر چه پریود فریم کوچکتر باشد، کیفیت بهتری خواهیم داشت.
دانلود کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی-اصلاح نباتات(M.Sc.)
| دسته بندی | کشاورزی و زراعت |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 3958 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 110 |
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
مقدمه ------------------------------------------------------------ 2
فصل دوم: بررسی منابع
10 کلزا-------------------------------------------------------------
2-1- خصوصیات کلی وعمومی کلزا--------------------------------------- 10
2-1-1- تاریخچه ومبدا ژنتیکی گیاه کلزا------------------------------------ 10
2-1-2- خصوصیات گیاه شناسی کلزا------------------------------------- 10
2-1-3- کشت و تولید کلزا-------------------------------------------- 11
2-1-4- برداشت کلزا------------------------------------------------ 13
2-1-5- ارقام وگونه های کلزا------------------------------------------ 14
2-1-6- مهمترین گونه های جنس براسیکا---------------------------------- 16
2-1-7- اهمیت اقتصادی وصنغتی کلزا------------------------------------- 17
2-2- اصلاح گیاه کلزا------------------------------------------------ 18
2-2-1- روشهای اصلاح کلزا------------------------------------------- 18
2-2-2- اهداف اصلاحی کلزا------------------------------------------- 19
2-3- گیاهان هاپلوئید------------------------------------------------- 20
2-3-1- مزایا و کاربردهای هاپلوئیدها-------------------------------------- 21
2-3-2- مشکلات ومحدودیت های هاپلوئیدها-------------------------------- 22
2-3-3- روشهای تولید گیاهان هاپلوئید------------------------------------- 23
2-3-3-1- تولید خود به خودی (روشهای طبیعی)----------------------------- 23
2-3-3-2- تولید القایی(روشهای آزمایشگاهی)------------------------------- 24
2-3-3-2-1- آندروژنز(نرزایی)----------------------------------------- 24
2-3-3-2-1-1- کشت بساک------------------------------------------- 25
2-3-3-2-1-2- کشت میکروسپور--------------------------------------- 25
2-3-3-2-2- ژینوژنز(کشت تخمدان وتخمک)------------------------------- 26
2-3-3-2-3- روش حذف کروموزومی------------------------------------- 27
2-4- کشت میکروسپورهای جدا گردیده کلزا--------------------------------- 28
2-5- عوامل موثر بر رویانزایی میکروسپورهای جدا گردیده کلزا--------------------- 29
2-5-1- شرایط رشد، فیزیولوژی و ژنوتیپ گیاه مادری--------------------------- 29
2-5-2- اندازه غنچه-------------------------------------------------- 32
2-5-3- مراحل تکاملی میکروسپورها--------------------------------------- 33
2-5-4- تراکم میکروسپور در محیط کشت----------------------------------- 35
2-5-5- ترکیب محیط کشت-------------------------------------------- 36
2-5-6- دما------------------------------------------------------- 40
2-6- مکانیسم رویانزایی----------------------------------------------- 43
2-6-1- مقدمه----------------------------------------------------- 43
2- 6-2- تقسیم قرینه هسته والقائ رویانزایی--------------------------------- 45
2-6-3- حوادث چرخه سلولی در طی رویانزایی میکروسپورها--------------------- 47 2-6-4- خانواده های ژنی درگیر با رویانزایی میکروسپورها در کلزا----------------- 47
2-7- عوامل موثر بر باززایی گیاه از رویانهای هاپلوئیدی کلزا---------------------- 48
2-7-1- بلوغ ،مرحله رشد ونمو رویانها------------------------------------ 48
2-7-2- اندازه رویانها--------------------------------------- --------- 49
2-7-3- محیط کشت------------------------------------------------ 50
2-7-5- BAP وژیبرلیک اسید------------------------------------------- 50
2-7-6- استفاده از کاغذ فیلتر در محیط کشت یا زراعی------------------------- 51
2-7-7- زغال فعال-------------------------------------------------- 51
2 -7-8- تیمار ABA و ابگیری رویانها------------------------------------- 51
2-8- موارد استفاده از کشت میکروسپورکلزا-------------------------------- 56
2-8-1- اصلاح نباتات و مهندسی ژنتیک----------------------------------- 56
2-8-2- موتا سیون و انتخاب ------------------------------------------ 56
2-8-3- کشت میکروسپوروتکنولوژی بذر مصنوعی--------------------------- 57
2-8-4- سیستم کشت میکروسپور در مطالعات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی------------- 57
2-8-5- استفاده در کشت و امتزاج پروتوپلاستها----------------------------- 57
فصل سوم: مواد و روشها
3-1- مواد گیاهی-------------------------------------------------- 60
3-2- کشت بذور-------------------------------------------------- 60
3-3- شرایط اتاق رشد---------------------------------------------- 60
3-4- مراقبت های زراعی-------------------------------------------- 61
3-5- برداشت غنچه ها وتعیین مرحله مناسب میکروسپورها جهت جنین زایی--------- 61
3-6- محیط های کشت، ایزولاسیون وباززاییدر کشت میکروسپورهای کلزا----------- 62
3-6-1- محیط ایزولاسیون میکروسپورها---------------------------------- 62
3-6-2- محیط کشت میکروسپورها------------------------------------- 62
3-6-3-1- استریل کردن محیط کشت میکروسپورهای کلزا--------------------- 62
3-6-4- محیط کشت باززایی ، جنین های حاصل از کشت میکروسپورهای کلزا------- 63
3-6-5- وسایل مورد نیاز جهت کشت میکروسپورهای کلزا--------------------- 68
3-7- روش انجام آزمایش کشت میکروسپورهای کلزا------------------------- 69
3-7-1- برداشت غنچه ها-------------------------------------------- 69
3-7-2- استریل کردن غنچه ها----------------------------------------- 69
3-7-3- استخراج میکروسپورها----------------------------------------- 69
3-7-4- تعیین تراکم میکروسپورها--------------------------------------- 70
3-8- آزمایشات انجام شده-------------------------------------------- 71
3-8-1-مطالعه اثرتراکمهای مختلف میکروسپوربرروی جنین زایی میکروسپورهای کلزا---- 71
3-8-2- مطالعه باززایی گیاه در جنین هایی با اندازه های مختلف حاصل از کشت
میکروسپورهای کلزا------------------------------------------------- 72
3-8-3- مطالعه اثراستفاده از کاغذ صافی یا کاغذ فیلتردر میزان ریشه زایی ،ارتفاع گیاهچه ها
ودرصد گیاهچه های نرمال--------------------------------------------- 73
3-8-4- مطالعه اثر استفاده ازشوک سرمایی بر روی درصد تشکیل گیاهچه های طبیعی-- 74
3-8-5- تعین سطح پلوئیدی گیاهچه های باززایی شده-------------------------- 75
3-9- تجزیه و تحلیل داده ها-------------------------------------------- 78
فصل چهارم:نتایج وبحث
4-1- جنین زایی میکروسپورهای کلزا در تراکمهای مختلف میکروسپور در محیط کشت---- 82
4-2- اثراندازه های مختلف جنین برروی صفات باززایی جنین های حاصل ازکشت
میکروسپورهای کلزا-------------------------------------------------- 84
4-3- اثراستفاده ازکاغذ صافی یا کاغذ فیلتردر میزان ریشه زایی ،ارتفاع گیاهچه ها
ودرصد گیاهچه های نرمال--------------------------------------------- 90
4-4- اثر استفاده ازشوک سرمایی بر روی درصد تشکیل گیاهچه های طبیعی---------- 97
4-5- پیشنهادات--------------------------------------------------- 105
منابع مورد استفاده-------------------------------------------------- 107
مقدمه :
گیاه کلزا مهمترین گونه زراعی جنس براسیکا (Brassica) میباشد. و ویژگیهای خاص این گیاه یعنی قابلیت کشت در نقاط مختلف ، در صد بالای روغن آن ، کیفیت مطلوب روغن ، کاربرد روغن آن در صنایع نساجی و پلاستیک و نیز استفاده از کنجاله آن در تغذیه دام سبب شده است که توسعه کشت این گیاه بعنوان نقطه امیدی جهت تامین روغن خام مورد نیاز کشور و رهائی از وابستگی بشمار رود .بطوریکه در حال حاضر کلزا نقطه ثقل طرحهای افزایش تولید دانه های روغنی محسوب میگردد. دانه‌های روغنی قسمت مهمی از تولید محصولات کشاورزی را شامل میشوند، چون علاوه بر مصارف صنعتی از لحاظ تغذیه نیز اهمیت بسزایی دارند. سطح زیر کشت دانه‌های روغنی در سال 1383 (بجز کنجد که در سیستم روغن کشی وارد نمی‌شود) 319 هزار هکتار و محصول تولید شده (دانه) حدود 400 هزار تن بوده است. مصرف روغن نباتی در سال 1383 بالغ بر 1180 هزار تن بوده‌است که 170 هزار تن از آن معادل حدود 4/14 درصد، از تولید داخل تامین شده است ( بی نام ، 1382 ). کلزا به عنوان یک گیاه روغنی با بیش از 40% روغن در دانه از گیاهان مهم جهت توسعه کشت نباتات روغنی وتولید روغن نباتی در ایران است. کلزا با نام علمی Brassica napus و نام انگلیسی Rapeseed گیاهی از تیره Brassicacea ( چلیپائیان یا شب بو ) میباشد که پس از سویا و نخل روغنی مقام سوم را در تأمین روغن نباتی جهان به خود اختصاص داده است که در حدود 7/14% کل تولید روغن نباتی جهان را تأمین میکند. این گیاه در برابر خشکی و سرما مقاوم بوده و به دلیل سازگاری، دامنه کشت وسیعی دارد ( دهشیری 1378 ). روشهای سنتی (کلاسیک) اصلاح نباتات از دیر باز برای تولید گیاهان زراعی برتر مورد استفاده قرار میگرفته است که مبتنی بر ایجاد تغییر در ساختار ژنتیکی گیاه کامل در جهت هدف خاصی با استفاده از تلاقیهای بین جنسی ودرون جنسی بوده است.
روشهاییکه جهت اصلاح گیاهان خود گشن بکار گرفته میشوند٬ عمدتا روشهای گزینش (Selection) و یا دورگ گیری (Hybridization) است که در مورد اول از تنوع ژنتیکی موجود در توده های طبیعی و بومی استفاده شده و واریته های اصلاح شده ای که نسبت به جامعه اولیه برتری هائی از نظر کمی و کیفی دارند بوجود می آیند. شانس موفقیت در این روش نسبتا کم است زیرا به غنای ژنتیکی توده های محلی بستگی دارد که امروزه رو به کاهش بوده و کمتر قابل دسترسی است. در مقابل روشهای مبتنی بر تلاقی به اصلاحگر این امکان را میدهد که بطور هدفدار صفات مطلوب واریته های مختلف را با یکدیگر تلفیق نماید(Poehlman and Mitton , 2003).
یک پروژه اصلاح نباتات از زمان انجام دورگ گیری تا آماده شدن واریته جهت کشت ، حدودا 10 تا 15 سال زمان صرف می شود لذا امروزه متخصصین اصلاح نباتات به دنبال روشهائی هستند که بتوان این مدت زمان را به حداقل ممکن رسانید تا در وقت و هزینه های سنگین برنامه های اصلاح نباتات صرفه جوئی شود. برای این کار سعی بر اینست که بتوان با ایجاد تغییرات ژنتیکی در سطح سلول ، زمان لازم برای تهیه ارقام پر محصول با کیفیت بالا و مقاوم به بیماری و یا تنشهای محیطی را در برنامه های به نژادی کوتاه کرد(اصلانی و همکاران ، 1381).
کلزا گیاهی خودگشن- دگرگشن میباشد ودرصد دگرگشنی آن در ارقام مختلف بین 33%-22% گزارش شده است ( شهیدی و فروزان ، 1376 ). این گیاه آلوتتراپلویید (38=x4=n 2) میباشد.روشهای سنتی اصلاح نباتات در چند دهة اخیر نقش بسیار مهمی در اصلاح عملکرد و کیفیت کلزا داشته اند که از میان این روشها می توان به روش انتخاب توده ای[1] و گزینش شجره ای[2] اشاره کرد. از معایب این روشها طولانی بودن دورة آنها می باشد. امروزه متخصصین اصلاح نباتات به دنبال روشهای دیگری هستند که بتوانند این مدت را به حداقل ممکن برسانند تا در وقت و هزینه های سنگین برنامه های اصلاح نباتات صرفه جویی شود. یکی از این روشها اصلاح از طریق سیستم دابل هاپلوئیدی[3] می باشد، که به عنوان وسیله ای برای ترکیب صفات یک تلاقی می تواند مکمل روش شجره ای باشد. اهمیت استفاده از گیاهان هاپلوئید در برنامه های اصلاح نباتات از مدتها پیش برای دانشمندان مسلم گردیده است و یکی از موضوعات مهم تحقیقاتی در این زمینه، تولید لاینهای هموزیگوس جهت تولید گیاهان هیبرید در گونه های خودناسازگار می باشد. با تولید لاینهای کاملاً هموزیگوت در این روش 5-3 سال در زمان برنامه های اصلاحی صرفه جویی می شود. سیستم دابل هاپلوئیدی در صورتی موفق است که به توان گیاهان هاپلوئید ودابل هاپلوئید تولید کرد، بدین منظور قبل از استفاده از این سیستم آزمایشاتی را در جهت بهینه سازی گیاهان می بایست انجام داد. روشهای متعددی جهت تولید گیاهان هاپلوئید و به دنبال آن گیاهان دابل هاپلوئید وجود دارد که یکی از این روشها آندروژنز[4] می باشد.
آندروژنز به دو روش انجام می شود : الف ـ کشت بساک[5] ب ـ کشت میکروسپور[6] . کشت میکروسپور اخیراً به لحاظ مزایای آن بر کشت بساک، مورد توجه قرار گرفته است. در این روش امکان تولید تعداد زیادی گیاهان هاپلوئید وجود دارد. تولید سریع لاینهای خالص از میکروسپورهای جدا شده، مهمترین ویژگی این روش در برنامه‌های اصلاحی می باشد. همچنین با توجه به فراوانی بالای تولید گیاه از کشت میکروسپور و نیز سهولت انتقال ژن ، کشت میکروسپور ، کارآمدترین و بهترین اندام هدف در انتقال ژن به شمار می آید و دانشمندان امیدوارند که در آینده ای نزدیک از این روش به عنوان یک روش متدوال در مهندسی ژنتیک استفاده نمایند. میکروسپورهای گیاهان F1 می توانند لاینهای دابل هاپلوئید بسیاری تولید کنند تا برای ترکیب مطلوبی از صفات گزینش شوند. لاینهای انتخابی، کاملاً خالص هستند و از نظر یکنواختی و پایداری برای به نژادگران مشکلات کمتری به دنبال دارند .(Mohan Jain et al., 1996) تولید رویانهای هاپلوئید و به دنبال آن تولید گیاهان دی هاپلوئید در کلزا از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد . در طبیعت تولید گیاهان هاپلوئید به صورت خودبهخودی، درگونههای Brassica در فراوانی بسیار پایین (حدود 4/19-05/0 در هزار گیاه ) اتفاق می‌افتد ( Banga and Labana , 2003 ) . اما به هر جهت بهره وری واقعی از هاپلوئیدهای ردهBrassica با کشف روشهای القاء رویان از بساکها و میکروسپورهای جدا شده در شرایط درون شیشه ای آغاز گردید . گیاهان هاپلوئید زیادی بطور رایج توسط کشت بساک یا میکروسپورهای جدا شده تولید می شوند، اگرچه تنوع قابل ملاحظه ای بین گونهها ، واریتهها و ارقام مختلف وجود دارد ، اما تکنیکهای کشت میکروسپور جدا شده و کشت بساک به طور موفقیتآمیزی برای اکثرگونهها و واریتههای تجاری رده Brassica استفاده شده است و در سالهای اخیر پیشرفتهای چشمگیری در این زمینه بدست آمده است ، به طوریکه رویان زایی میکروسپور در B. napus یکی از کاملترین سیستمها برای تولید گیاه در شرایط درون شیشه ای[7] است((Burnett et al., 1992 .
تکنیک باززایی گیاه از رویانهای حاصل از کشت میکروسپور برای اصلاح نباتات و مهندسی ژنتیک ضروری است اما گزارش شده است که اکثر رویانها به گیاهچه تبدیل نمی‌شوند و به صورت غیر طبیعی باززایی میشوند یا اینکه رویانهای ثانوی را تشکیل می‌دهند. ( Takahata,1997 ) همچنین عدم باززایی یا باززایی بسیار اندک رویانهای هاپلوئید به خصوص در کشت پرچم نیز گزارش گردیده است ( Bruins and Snijder, 1995 ) . در ایران ، برای اولین مرتبه آزمایشاتی در زمینه رویان زایی و باززایی در قالب پایاننامه کارشناسیارشد در دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس انجام شد که موفقیت چشمگیری نیز حاصل شد. در اولین تحقیق ( باقری ، 1379 )، سه رقم بهاره ( F704, Global, Maluka ) وسه رقم پاییزه کلزا (Ceres Slmo46, Bounty, ) از لحاظ پاسخ به کشت میکروسپور مورد ارزیابی قرار گرفتند که در دو آزمایش هیچ رویانی بدست نیامد، اما در آزمایش آخر، از 36 پتریدیش کشت شده حدود 20 رویان حاصل شد و رقم Bounty در رویان زایی و باززایی گیاه، به عنوان بهترین ژنوتیپ شناخته شد. در تحقیق دیگر ( خنجی ، 1380 )، پاسخ به کشت میکروسپورهای جدا شده کلزا در یک رقم بهاره ( Global ) و دو رقم پاییزه ( Okapi و Colvert ) مورد بررسی قرار گرفت. رقم Global به عنوان بهترین رقم در بین ارقام استفاده شده از نظر پاسخ دهی به کشت میکروسپور کلزا شناخته شد و در هر پتریدیش کشت شده، حدود 22% رویان بدست آمد. در تحقیق دیگر ( عبدالهی ، 1381 )، اثر تراکم، اثر شوک حرارتی و اثر تعویض محیط کشت بر روی رویان زایی، واثر اندازه های مختلف رویان بر روی باززایی گیاه در رقم بهاره کلزا ( Global ) مطالعه شد. در این تحقیق، بالاترین میزان رویان زایی در تراکم 40000 میکروسپور در هر میلی‌لیتر محیط کشت بدست آمد. تعویض محیط کشت، میزان رویان زایی میکروسپورهای کلزا را در تراکم های مختلف میکروسپور افزایش داد و رویانهای5 میلیمتری، بهترین باززایی را نشان دادند. در تحقیق دیگر ( حبیبی ، 1382 )، اثر حجمهای مختلف محیط کشت بر روی رویان زایی و اثر شوک حرارتی و زغال فعال بر روی باززایی گیاه رقم بهاره کلزا ( PF ) مطالعه شد. در این تحقیق، بالاترین میزان رویان زایی در پتری‌دیشهایی با قطر cm 10 و حجمهای محیط کشت ml 5/12 و ml 10 بدست آمد. همچنین مقایسه میانگین اثر غلظتهای مختلف زغال فعال در محیط کشت باززایی بر روی درصد تشکیل گیاهچه‌های طبیعی نشان داد، که غلظتهای مختلف زغال فعال در سطح 5% با هم اختلاف معنی‌داری را نشان می‌دهند، بطوریکه میزان l-1 g 125/0 زغال فعال با تولید 40% گیاهچه کاملاً طبیعی، در گروه a قرار گرفت .
در این تحقیق سعی بر این است تا شرایط برای باززایی گیاهان حاصل از رویانهای بدست آمده از میکروسپورها بهینه سازی شود، برای این منظور اثرات مختلف شوکهای سرمائی و نیز آبگیری رویانها و اثر استفاده از کاغذ صافی مورد آزمایش و مطالعه قرار گرفت ، تیمار آبگیری رویانها با تسریع در بلوغ رویانها ( Wang et al., 2002 ) ، درصد باززایی گیاهان را افزایش می دهند. در ارتباط با مطالعه اثرشوکهای سرمائی، سرمای هوا نیز می تواند بر روی تبدیل رویان به گیاه موثر باشد.
در هنگام انجام این تحقیق سوالهائی از قبیل سوالات ذیل مطرح بودندکه پاسخ به آنها به تفصیل در قسمت مربوطه آورده شده است .
1- آیا اعمال شوکهای سرمائی می‌تواند اثر معنی داری بردرصد باززایی گیاهان کلزای مورد مطالعه داشته باشد ؟
2- آیا استفاده از کاغذ صافی می‌تواند اثر معنی داری روی درصد باززایی گیاهان کلزای مورد مطالعه داشته باشد؟
3- آیا اثر تراکمهای مختلف میکروسپورها بر روی جنین زائی میکروسپورهای کلزا اثر معنی داری دارد؟
4- آیا باززائی گیاه سبز در جنین هائی با اندازه های مختلف حاصل از کشت میکروسپورهای کلزا با هم تفاوت معنی داری دارند؟
بوجود آمده است. B.oleracea وB.rapa های کلزا گیاهی آلو تترا پلوئیدست.که از تلاقی بین گونه
یکی از روشهای ٬ کشت میکروسپور کلزا و سپس باززایی جنینهای بدست آمده از کشت میکروسپور می باشد. دراین تحقیق که در سازمان انرژی اتمی اجرا شد مشخص گردید که استقاده از تیمارهای مختلف٬ در میزان باززایی جنین ها موثر است. در آزمایش اول اثرتراکمهای مختلف ( ml٬20000 ml30000 وml 40000 ) میکروسپور بر روی جنین زایی میکروسپورهای کلزا در رقم گلوبال مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هر سه تراکم در سطح 1%با هم اختلاف معنی داری دارند . تراکمml 40000 میکروسپور (باتولید 33/1031% جنین) بالاترین و تراکمml 20000 میکروسپور ( با تولید 72/137% جنین) پایین ترین گروه میزان جنین زایی را داشتند.درحالیکه تراکمml 30000 میکروسپوربا52/413جنین در گروه حدواسط قرارگرفت.درآزمایش دیگراثراندازه های مختلف جنین بر روی صفات باززایی جنینهای حاصل از کشت میکروسپورهای کلزا در رقم گلوبال موردمطالعه قرارگرفت٬ که این صفات عبارت بودنداز: 1.تولیدنوساقه:که درجنینهای بزرگتر از 6میلیمتر دارای بیشترین مقدارست. 2.کالزایی برروی لپه:که اندازه های مختلف جنین در سطح 1% و 5% اختلاف معنی داری با هم ندارند. 3.تولیدبرگ:که در جنین های بزرگتر از 6 میلیمتردارای بیشترین مقدارست. 4.تولیدجوانه های نابجا:که درجنینهای 5 تا6 میلیمتری دارای بیشترین مقدارست. 5.ریشه زایی:که در سطح 1%دارای اختلاف معنی داری میباشد . در آزمایش دیگر مطالعه اثر استفاده از کاغذ صافی در میزان طول ریشه ٬ ارتفاع گیاهچه ودرصد تولید گیاهچه های نرمال در دو رقم گلوبال و آپشن مورد مطالعه قرار گرفت . نتایج حاصل از این آزمایش در میزان طول ریشه ٬ارتفاع گیاهچه وتولید گیاهان نرمال بیانگر آنست که در رقم گلوبال در دو حالت با کاغذ و بدون کاغذ فیلتر نسبت به رقم آپشن دارای طول ریشه و ارتفاع گیاهچه بیشتری بودند . ولی در حالت اثر متقابل نوع رقم با کاغذ فیلتر دارای اختلاف معنی داری نبودند در آزمایش دیگر اثر استفاده از شوک سرمایی بر روی درصد تشکیل گیاهچه های طبیعی در دو رقم گلوبال و آپشن مورد مطالعه قرار گرفت . که در این آزمایش مشاهده شد که تشکیل گیاهچه های طبیعی در دمای 4 درجه به مدت 10 روز در دو رقم گلوبال و آپشن با95/55% دارای بیشترین مقدار تولید بودند.
- 1- مواد گیاهی
ارقام مورد استفاده در این آزمایش2 رقم گلوبال وآپشن از تیپهای بهاره ودوصفر می باشند و در چند سال اخیر کشت آنها در ایران رایج شده است.
3- 2- کشت بذور
بذور کلزا در داخل گلدانهایی با قطر cm25 کشت گردیدند. خاک مورد استفاده شامل دو قسمت خاک معمولی، یک قسمت خاک برگ، یک قسمت کود دامی، یک قسمت ماسه بود. در داخل هر گلدان 5 الی 6 بذر در قسمتهای مختلف گلدان کشت گردید و گلدانها پس از کشت بذور در داخل اتاقک رشد گروه اصلاح نباتات سازمان انرژی اتمی بخش کشاورزی هسته ای قرار گرفتند. دو هفته پس از سبز شدن بذور و اطمینان از رشد گیاهچه‌ها، در هر گلدان 2 بوته حفظ گردیده و بقیه حذف شدند.
3- 3- شرایط اتاق رشدin vivo
نور اتاق رشدی که گلدانها در آن قرار داشتند با 6 لامپ 400 وات بخار سدیم تأمین می شد لامپها در ارتفاع 4/1 متری از سطح گلدانها قرار داشتند و شدت نور در اتاق رشد 30000 لوکس بود. از لحاظ فتوپریودی اتاق رشد روی 8/16 ساعت تاریکی و روشنائی و دمای روز و شب°C10/ °C15 تنظیم شده بود.
3- 4- مراقبت‌های زراعی
مراقبت‌های زراعی، شامل آبیاری، سم پاشی، محلول پاشی بود. برنامة آبیاری هر سه روز یکبار انجام گرفت. از نظر کنترل آفات و بیماریها یکی از آفاتی که به وفور در فیتوترون دیده شد شته بود که جهت دفع آنها از دیازینون 2/1 در هزار و متاسیستوکس 1 در هزار استفاده گردید و برنامة سم پاشی در هر دورة رشد گیاهان 2 مرتبه انجام گرفت. یکی از کارهایی که جهت جلوگیری از شیوع آفات و بیماریها انجام گرفت حذف برگهای زرد و مرده در قسمت تحتانی گیاه بود که در هر هفته یک بار این عمل انجام گرفت.به منظور تقویت گیاهان مادری از کودهای مغذی کامل استفاده گردید که این کود به صورت محلول پاشی هر دو هفته یکبار روی برگ گیاهان اسپری شد.
3- 5- برداشت غنچه‌ها و تعیین مرحلة مناسب میکروسپورها جهت جنین‌زایی
گیاهان کلزای بهاره پس از 35 ـ 45 روز از کشت به تدریج شروع به غنچه‌دهی کردند که به منظور تعیین مرحلة مناسب میکروسپورها جهت جنین‌زایی، یک آزمایش سیتولوژیکی روی غنچه‌ها انجام گرفت. بدین ترتیب که غنچه هایی با اندازه‌های مختلف 2-1، 3-2، 4-3، 5-4 و 6-5 میلیمتر از گیاهان مختلف به طور تصادفی انتخاب شدند. پس از انتخاب غنچه‌ها با اندازه‌های فوق، از هر غنچه یک پرچم با پنس برداشته شد و روی لام قرار داده شد. سپس یک قطره استوکارمن 2% به آن اضافه گردید و با نوک سوزن پرچم را له کرده و دیواره و قسمتهای اضافی پرچم حذف گردید. سپس یک لامل روی آن قرار داده شد. و پس از تهیة نمونه از غنچه ها با اندازه های مختلف، نمونه‌ها در زیر میکروسکوپ از نظر سیتولوژیکی بررسی شدند و مرحلة میکروسپور در هر نمونه تعیین گردید.
3- 6- محیط‌های کشت، ایزولاسیون و باززایی در کشت میکروسپورهای کلزا
3- 6- 1- محیط ایزولاسیون میکروسپورها
محیط جداسازی یا استخراج میکروسپورها میکروسپورها را از سایر قسمتهای غنچه که طی آسیاب شدن ایجاد میشوند، جدا میکند.محیط استخراج میکروسپورها در این آزمایش طبق یک پروتکل کانادایی تهیه گردید..(Fletcher et al., 1998) برای تهیة این محیط جداسازی g130 ساکاروز در داخل 1 لیتر آب حل گردید وpH محلول حاصل روی 6pH= تنظیم گردید. و پس از تهیة آن به مقدارml 150 در هر ارلن توزیع کرده و جهت استریل شدن در اتوکلا و با دمای °C121 و فشار 2/1 بار قرار گرفتند.محیط ایزولاسیون میکروسپورها پس از اتوکلاو شدن در دمای°C4 ، در داخل یخچال نگهداری شدند.
3- 6- 2- محیط کشت میکروسپورها
محیط کشت مورد استفاده در این آزمایش(Kott., 1998) NLN-13 می باشد که میکروسپورهای استخراج شده در این محیط کشت میگردند. به منظور تهیة محیط کشت NLN-13 طبق پروتکل از محلولهای مادری تهیه شده به مقدار مورد نیاز برداشته شد و سپس g130 ساکاروز به آن اضافه گردید و حجم محلول به 1 لیتر رسانده شد ودر نهایتpH آن روی 6 تنظیم گردید.
3- 6- 3- استریل کردن محیط کشت میکروسپورهای کلزا
به خاطر حساس بودن بعضی ویتامینها به گرمای اتوکلاو استریل کردن محیط کشت با دستگاه فیلتراستریلیزاسیون انجام گرفت. بدین ترتیب که ابتدا فیلتری با سوراخ‌هایی به قطرµm 22/0 روی دستگاه نصب گردید و سپس دستگاه فیلتراستریلیزاسیون در داخل فویل آلومینیم پیچیده شده و در دمای°C121 و فشار 2/1 بار استریل گردید. پس از عبور تمام محیط کشت از فیلتر، در حالی که دستگاه روشن است درپوش لاستیکی طرف دیگر دستگاه را به آهستگی باز کرده و سپس پمپ خلاء خاموش می گردد. در این مرحله عمل فیلتراستریلیزسیون محیط کشت تمام میشود و محیط کشت داخل مخزن در داخل بطری‌های درب آبی استریل شده به میزانml 200 در هر بطری توزیع میگردد. بطری‌های حاوی محیط کشت استریل شده به مدت 3-2 روز در دمای اتاق قرار می گیرند و پس از اطمینان از استریل بودن آنها در داخل یخچال در دمای °C4 نگهداری می شوند.
3- 6- 4- محیط کشت باززایی برای جنینهای حاصل از کشت میکروسپورهای کلزا
محیط کشت باززایی استفاده شده در این آزمایش، محیط حاویmgl-11/0 جیبرلیک اسید (kott et al., 1998) می باشد. بدین ترتیب که برای تهیه یک لیتر محیط کشت باززایی پس از تهیة محلولهای مادری از جمله محلولهای مادری ماکروالمنت، میکروالمنت, محلول مادری ویتامینها و محلول مادری یدید پتاسیم, از هر کدام مطابق پروتکل موجود به مقدار مورد نیاز برداشته شد و هورمون اسید جیبرلیک، اضافه گردیده سپس 2% ساکاروز وgl-18 آگار به محیط باززایی اضافه شد.
در نهایت حجم محلول به 1 لیتر رسانده شد وpH آن روی 7/5 تنظیم گردید و در دمای °C121 و فشار2/1 بار به مدت 20 دقیقه استریل گردید. پس از استریل کردن، محیط کشت باززایی در زیر لامنیارایرفلو در شرایط کاملاً استریل در پتری دیش‌های شیشه ای به ابعاد mm 15×100 توزیع گردید و تا زمان انتقال جنین‌ها، پتری دیش‌ها در داخل پلاستیک محافظ غذا پیچیده شدند و در داخل یخچال نگهداری شدند
دانلود کشت بافت گیاهی
| دسته بندی | کشاورزی و زراعت |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 214 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 90 |
فهرست مطالب :
مقدمه ……………………………………………………………………………………………..1
انواع کشت درون شیشه ای …..…………………………………………………………………….3
کاربردهای کشت بافت گیاهی ……………………………………………………………………….4
روشهای سترون سازی ………..…………………………………………………………………...7
1- روش حرارت خشک …………………………………………………………………………..10
2- روش حرارت مرطوب ………………………………………………………………………..12
3- روش الترا فیتراسیون ……………………………………………………………………….15
4- روش استریلیزاسیون شیمیایی …….…………………………………………………….….16
نحوه تاثیر حرارت های بالا بر روی اجزای مدیوم کشت…………………………………………..…20
روش های پیشگیری از آلودگی ……………………………………………………………….......22
اجزای غذایی تشکیل دهنده مدیوم کشت بافتهای گیاهی………………………………………….….24
1- املاح معدنی….………………………………………………………………………….….24
2- مواد تنظیم کننده رشد گیاهان..…….…………………………………………………….…..27
3- ویتامینها ….………...…………………………………………………………………….31
4- اسیدهای آمینه و آمید ها ….……………………………….………………………………..33
5- مکملهای آلی کمپلکس ….……………………………………………………………………34
6- ذغال ………………………………………………………………………………………35
7- منابع کربن ……………………………………………………………………………......36
8- مواد تنظیم کننده فشار اسمزی …..…………………………………………………………38
9- آب……………………………………………………………………………………..…39
10-ماده زمینه مدیوم کشت …….………………………………………………………………40
نحوه انتخاب مدیوم کشت…………………………………………………………………….....42
تهیه ریز نمونه…………………………………………………………………………………44
عوامل مربوط به گزینش ریز نمونه……….………………………………………………….….45
ایجاد و نگهداری کشت کالوس………….……………………………………………………......48
روش کار………………………..…………………………………………………………...57
نحوه بررسی نتایج بدست آمده……………..……………………………………………..…64
کشت سلول، بافت و اندام گیاهی.…………………………………………………………..…65
رشد و نمو گیاهان……………..……………………………………………………...……...66
کشت بافت گیاهی ………………………………………………………………………..…69
کشت سلول گیاهی ………………………………………………………………………….70
پروتو پلاستها ……………………………………………………………………………71
کشت اندام گیاهی ……………………………………………………………………..…..72
باز زایی گیاهان …………………………………………………………………………73
تکثیر گیاه در مقیاس بزرگ ……………………………………………………………….76
بانکها ی نطفه گیاهان ……………………………………………………………………77
منشاء ماهیت و اهمیت تنوع در کشت بافت …………………………………………………79
اساس تنوع سوماکلونال ………………………………………………………………… 81
تنوع ژنتیکی حاصل از گیاه پایه……………………………………………………………81
تنوع ژنیتکی ایجاد شده در مدت زمان کشت …………………………………………………82
دلایل تنوع سوماکلونال ……….……………………………………………………………..،،..83
ژنوم سیتوپلاسمی و تنوع سوما کلونال ………………………………………………………….85
دلایل تنوع اپی ژنیتک در کشت بافت ….………………………………………………………….85
استفاده از تنوع سوماکلو نال در اصلاح ..……………………………………………………..…89
فهرست منابع ………………………………………………………………………………….90
مقدمه :
کشت بافت گیاهی بطور خلاصه شامل کشت پروتوپلاست ,سلول,بافت و اندام گیاهی است. در همه این کشتها, رشد ماده گیاهی عاری از میکروب در یک محیط سترون مثل محیط کشت مغذی سترون در یک لوله آزمایش صورت می گیرد.در سال های اخیر, تکنیک های کشت بافت گیاهی به یک ابزار خیلی قوی برای تکثیر و اصلاح گونه های گیاهی زیادی تبدیل شده اند. این تکنولوژی با پژوهش گتلیب هابرلنت(Gottlieb Haberlandt) در مورد پر توانی سلول در اوایل قرن 20 شروع شد.وی با توجه به این نکته که با دستکاری محیط کشت سلولها , سلولهای کشت شده مراحل نموی یک رشد عادی را تکرار خواهند نمود , پیشنهاد گسترش تکنیک های جداسازی و کشت بافت های گیاهی را ارائه داد.
کشت اکسین ها توسط ونت Wentو همکاران و کشف سیتوکنین ها توسط اسکوگSkoog و همکاران, قبل از اولین کشت موفق بافت های گیاهی در آزمایشگاه صورت گرفت (گاتریت,1934 : نوبکورت , 1939).
اولین کشت موفق کالوس هویج و توتون توسط وایتWhite(1943)گزارش گردید. اسکوگ و میلر Miler(1957)گزارش کردند که اثر متقابل کمی بین اکسین ها و سیتوکنین ها نوع رشد و ریخت زایی گیاه را تعیین میکند. مطالعات آنها بر روی توتون نشان داد که نسبت بالای اکسین به سیتوکنین, ریشه زایی را تحریک نموده و پایین بودن این نسبت, باعث تحریک تشکیل اندام هوایی می شود اما این پاسخ, عمومی نیست. با این که دستکاری نسبت اکسین و سیتوکنین در ریخت زایی گونه های زیادی موفقیت آمیز بوده است, اما امروزه واضح است که عوامل زیاد دیگری بر توانایی سلولها در کشت برای تمایز ریشه, اندام هوایی و یا رویان موثر هستند.
ایجاد انگیزه برای بکارگیری تکنیک های کشت بافت گیاهی در تکثیر و اصلاح گونه های گیاهی از کار اولیه مورلMorel(1960) روی تکثیر ارکیده در محیط کشت و تهیه یک محیط کشت جدید با غلظت بالایی از نمک های معدنی توسط موراشیکMurashige و اسکوت(1962)ناشی شد. از آن به بعد, این تکنولوژی به صورت قابل توجهی رشد یافت و امروزه یک نقش کلیدی در تکثیر, اصلاح و مهندسی ژنتیک گیاهی ایفا می کند.
کشت بافت های گیاهی بر پایه سه قابلیت گیاهی استوار است :
1- پر توانی Totipotency, که توان یا ظرفیت توارثی یک سلول گیاهی برای نمو به یک گیاه کامل با القای تحریک مناسب است . پر توانی بر این مطلب دلالت می کند که هر سلول واجد تمام اطلاعات لازم برای رشد و تکثیر می باشد. گرچه از لحاظ نظری همه سلولهای گیاهی پر توان هستند, با این حال سلولهای مریستمی بیشترین توان بیان این ویژگی را دارند .
2- تمایز زداییDedifferentiation , که توان سلولهای بالغ برای بازگشت به شرایط مریستمی است و بعد از آن سلولها با باز تمایزیRedifferentiation اندام های جدیدی را سازماندهی می کنند .
3- شایستگی Competency , که توانایی ذاتی یک سلول یا بافت گیاهی را برای نمو در یک مسیر مشخص بیان می کند. برای مثال , سلول های با شایستگی رویانی توانایی تبدیل شدن به رویان های کاملا فعال را دارند. در مقابل این اصطلاح , واژه ناشا یستگی یا ناتوانی ریخت زایی بیان می شود.
انواع کشت درون شیشه ای :
1- کشت گیاهان کامل ( برای مثال: کشت بذر ارکیده , کشت دانه رست Seedling)
2- کشت رویان (برای مثال : کشت رویان نارس )
3- کشت اندام ( برای مثال : کشت مریستم )
- · کشت شاخساره Shoot tip
- · کشت ریشه
- · کشت برگ
- · کشت بساک
4- کشت کالوس
5- کشت معلق و کشت سلولهای منفرد
6- کشت پروتوپلاست
کاربردهای کشت بافت گیاهی :
عمومی ترین دلایل بکارگیری تکنیک های درون شیشه ای برای تولید گیاه در جدول -2 خلاصه شده است اما مهم ترین کاربرد آن در این قرن,استفاده از تکنولوژی ژن برای بهبود محصولات است. اهمیت گیاهان برای بشر بر کسی پوشیده نیست. ما به گیاهان برای غذا, فیبر, سوخت, دارو و مسکن وابسته ایم .
بنابراین, جای تعجب نیست که بیشتر فعالیت بشر در جهت افزایش و تولید گیاهی با خصوصیات مفید متمرکز می شود.
روش های مرسوم برای اصلاح گیاهان زیاد بررسی شده اند. اما این روش ها محدودیت هایی دارند. پیشرفت قابل توجه در دانش ما از مکانیسم های ملکولی و سلولی که فعالیت ها و اعمال سیستم های زنده را پشتیبانی می کنند ما قادر به توسعه روش های جدید در بهبود گیاهان نموده است. این تکنیک ها بر روی کاربرد زیست شناسی ملکولی و سلولی تاکید می کنند. سهم بیوتکنولوژی گیاهی از طریق دست ورزی ژن فقط محدود به افزایش عملکرد محصولات یا تولید وسایلی برای پیشگیری از آسیب آفات و امراض نمی شود , بلکه ما را در افزایش کیفیت غذا و روش استفاده از زمین یاری می دهد . بنابراین , بیوتکنولوژی گیاهی توانایی قابل توجهی برای رشد و افزایش کیفیت زندگی و سلامتی بیوسفر دارد.
جدول 1-2- کاربردهای کشت بافت گیاهی :
ü تکثیر کلونی سریع و در مقیاس وسیع گیاهان یکسان از یک منبع گیاهی برتر
ü حذف عوامل بیماری زا , همچنین تسهیل انتقال ماده گیاهی از راه مرزهای بین المللی.
ü تهیه منابع عاری از بیماری به صورت کشت درون شیشه ای .
ü ذخیره ژرم پلاسم و ذخیره بلند مدت منابع گیاهی.
ü گزینش جهش یافته ها از جهش های خود بخودی یا القایی.
ü تولید ریز قلمه های ریشه دار شده در گونه های زینتی چوبی سر سخت.
ü باز یابی دو رگها از گونه های ناسازگار توسط کشت رویان یا تخمک.
ü تولید گیاهان هاپلوئید از راه کشت بساک. گیاهان هاپلوئید ممکن است برای بازیابی جهش های مغلوب در برنامه های اصلاحی استفاده شوند. باز زایی متوالی, باعث تولید هاپلوئیدهای مضاعف شده هموزیگوس شده و بنابراین لاین های اصلاحی خالص فراهم می شوند.
روش های سترون سازی :
اهمیت موضوع رعایت شرایط استریل در طی انجام کشت بافت های گیاهی به قدری واضح است که تاکید بر آن توضیح واضحات است.
با رعایت چند مورد احتیاطی ساده می توان ضمن جلوگیری از آلودگی میکروبی محیط از هدر رفتن اوقات پر ارزش مصرف شده در آزمایشگاه به منظور تکرار کشت های آلوده شده ممانعت به عمل آورد.
در انتخاب محل اتاق کار سترون مهم ترین موضوع منحصر به فردی که باید دقیقا مورد توجه قرار گرفته شده باشد جلوگیری از جریان یافتن هوای معمولی بر روی محل کار استریل شده می باشد , زیرا جریان هوا با انتقال دادن اسپورها و ارگانیسم های آلوده کننده به اتاق کار سبب ایجاد آلودگی در کشتها می شود. اختصاص دادن یک اتاق کوچک اندرونی, اتاقی شبیه تاریکخانه عکاسی, به عنوان اتاق کار سترون شده روش بسیار مطلوبی است.
در این قبیل اتاقکها معمولا به منظور انهدام اجرام میکروبی موجود در هوا و سترون کردن سطوح داخلی اتاقک لامپ میکروب کش تولید کننده اشعه ماورا بنفش نصب می شود. اشعه این لامپ ها (که طول موج آن 253.7 نانومتر است) اجرام میکروبی را به آهستگی منهدم می کند, ولی بدلیل عدم نفوذ تشعشعات این لامپ ها به قسمت های عمقی و قسمت های گرد گرفته و سایه گیر اتاقک کار اجرام میکروبی این قسمتها از گزند این اشعه مصون می مانند. بهمین دلیل اگر چه استعمال این لامپ در اتاقک های کار کاملا مرسوم است, ولی تاثیر قطعی آن در ایجاد محیط کاملا عاری از میکروب مورد شک و تردید می باشد (18, و 11). عمر لامپ های ما وراء بنفش نسبتا کوتاه است . البته پس از متوقف شدن تولی اشعه ما وراء بنفش در طول موج 253.7 نانومتر این لامپ ها برای مدتی به تولید نور مرئی ادامه می دهند. در صورت وجود ابزار پلاستیکی در اتاقک کار از روشن کردن لامپ اشعه ما وراء بنفش خودداری نمود. ضمنا ادعا شده است که این لامپ ها ممکن است باعث تولید شدن مواد بازدارنده رشد در مدیوم کشت شوند. خلاصه اینکه استفاده از این گونه لامپ های میکروب کش باید بحداقل ممکن کاهش داده شده و نباید بسهولت جایگزین سایر روشهای سترون سازی شوند. کابینت های رومیزی مجهز به جریان هوای سترون شده بنحوی طراحی شده اند که در آنها جریان ملایمی از هوای الترافیلتره و سترون شده بطور مداوم از روی میز کار عبور داده می شود تا میزان تماس هوای معمولی آلوده به اجرام میکروبی با مواد و ابزار کشت بحداقل مقدار ممکن کاهش داده شود. به هنگام روشن کردن چراغ الکلی در داخل این قبیل کابینت ها باید موارد احتیاط رعایت شوند, زیرا که الکل به شدت آتش گیر است و جریان هوای داخل کابینت ممکن است شعله های آتش را به سمت محقق هدایت کند. ضمنا در حین انجام کشت پس از فرو برده شدن ابزار کار به داخل شیشه محتوی الکل اتانول یا الکل ایزوپروپانول 80 درجه ابتدا باید با استفاده از کاغذ صافی استریل الکل اضافی آنها گرفته شده و سپس آنها برروی شعله چراغ الکلی گرفته شوند. قبل از شروع عملیات سترون نیاز میز کار باید با حوله کاغذی آغشته به الکل اتانول و یا الکل ایزوپروپانول 80 درجه ضدعفونی شود. یکی دیگر از مسائل مبتلا به فعالیت های سترون نیاز و عمده ترین منبع آلودگی کشتها کثیف بودن دستهای محقق است. برای انجام دادن عملیات سترون نیاز شستشوی معمولی دستها با آب کافی نیست , بلکه ضروری است دستها تا آرنج بشدت و به مدت چندین دقیقه با آب گرم فراوان و صابون شستشو داده شوند. دستها را پس از شستشو و خشک کردن باید با محلول خیلی رقیق الکل اتانول یا الکل ایزوپروپانول ضدعفونی نمود.
به منظور سترون سازی ظروف شیشه ای مورد مصرف, ابزار کار, محلولهای غذایی, و مواد گیاهی می توان از روشهای متعددی مانند: حرارت خشک, حرارت مرطوب (بخار داغ), الترافیلتراسیون, و سترون سازی شیمیایی استفاده نمود.
روش حرارت خشک (آون) Dry heat :
این روش برای ضدعفونی کردن ظروف شیشه ای, ابزار فلزی, و سایر وسایل و موادی که در حرارت های بالا خراب نمی شوند(نمی سوزند) استفاده می شود. البته وسایلی را که در ساختمان آنها پنبه, کاغذ, و یا پلاستیک بکار رفته باشد نمیتوان با حرارت خشک ضدعفونی نمود. تیغ و چاقوهای جراحی و اسکالپل ها نیز نباید با این روش استریلیزه شوند, زیرا حرارت های بالا موجب کند شدن لبه برنده این وسایل میشود. اگرچه در ضدعفونی کردن وسایل با حرارت توصیه میشود که از آون های آزمایشگاهی استفاده شود,ولی می توان از کوره (فر) اجاق گاز و یا اجاق برقی خانگی نیز بهمین منظور استفاده نمود.
استریلیزاسیون با آون شامل سه مرحله مهم می باشد :
1- مرحله اول شامل زمان لازم برای گرم شدن کوره می باشد. برای گرم شدن کوره و رسیدن دمای محتویات آن به دمای استریلیزاسیون در همه قسمت ها مدت تقریبا یکساعت مورد نیاز است.
2- مرحله دوم عبارت است از زمان لازم برای استریلیزاسیون. زمان لازم برای استریلیزاسیون بر حسب دمای کوره متغیر است و عبارت است از 45 دقیقه در 160 درجه سانتیگراد, 18 دقیقه در 170 درجه سانتیگراد, 5/7 دقیقه در 180 درجه سانتیگراد, و 5/1 دقیقه در 190 درجه سانتیگراد .اگر دمای کوره حرارتی در یک درجه متعادل مثلا در 160 درجه سانتیگراد تنظیم شده باشد زمان لازم برای اجرای استریلیزاسیون (مجموع سه مرحله) تقریبا دو ساعت خواهد بود .
3- مرحله سوم عبارت است از زمان لازم برای خنک شدن کوره می باشد.
توصیه می شود که بمنظور جلوگیری از ترک برداشتن ظروف شیشه ای, در اثر کاهش ناگهانی درجه حرارت, پس از اتمام استریلیزاسیون و قبل از بیرون آوردن ظروف از داخل کوره مدتی هم برای خنک شدن آنها اختصاص داده شود. قبل از قرار داده شدن وسایلی که قرار است در کوره حرارتی استریلیزه شوند باید آنها به دقت با ورق آلومینیومی مقاوم پیچیده شوند. در کشور امریکا سه نوع ورق آلومینیومی بصورت تجاری عرضه می شوند که عبارتند از : ورق آلومینیومی نازک, مقاوم, و خیلی مقاوم. در تحقیقات مربوط به کشت بافت های گیاهی همیشه از نوع مقاوم استفاده میشود, زیرا در نوع نازک اکثرا سوراخهای بسیار ریزی وجود دارد و نوع خیلی مقاوم نیز برای پیچیدن شیشه آلات بیش از حد ضخیم است. پس از اتمام عمل سترون سازی ابزار استریلیزه شده, که هنوز در ورق آلومینیومی پیچیده هستند, به اتاقک کار منتقل میشوند.
روش حرارت مرطوب ( بخار داغ ) Wet Heat :
در این روش از اتوکلاوهایی که قادر به تولید بخار داغ تحت فشار هستند استفاده میشود . اگر در آزمایشگاه اتوکلاو وجود نداشته باشد میتوان بجای آن از یک دیگ بخار و یا دیگ زود پز تحت فشار استفاده نمود. بمنظور استریلیزه کردن مواد کاغذی, ظروف شیشه ای, سایر ابزار کار, و ارلن های محتوی مایع (بشرطی که در هر ظرف شیشه ای کمتر از 50 سانتیمتر مکعب مایع وجود داشته باشد) فشار بخاری معادل 15 پوند بر اینچ مربع (4/103) در دمای 121 درجه سانتیگراد بمدت 15 دقیقه مورد نیاز میباشد. اگر در آزمایشگاه اتوکلاو وجود نداشته باشد میتوان بجای آن از یک دیگ بخار و یا دیگ زود پز تحت فشار استفاده نمود. بمنظور استریلیزه کردن مواد کاغذی, ظروف شیشه ای, سایر ابزار کار, و ارلن های محتوی مایع (بشرطی که در هر ظرف شیشه ای کمتر از 50 سانتیمتر مکعب مایع وجود داشته باشد) فشار بخاری معادل 15 پوند بر اینچ مربع (4/103) در دمای 121 درجه سانتیگراد بمدت 15 دقیقه مورد نیاز میباشد. با افزایش حجم مایعات موجود در ظروف شیشه ای حداقل زمان لازم برای استریلیزاسیون نیز افزایش می یابد.
زمان شروع استریلیزاسیون باید از لحظه ای حساب شود که دمای اتوکلاو و یا دیگ زود پز تحت فشار به دمای تعیین شده رسیده و تمامی هوای موجود در اتوکلاو و یا دیگ زود پز نیز بیرون رفته و جای آنرا بخار داغ پر کرده باشد. اگر از زود پز تحت فشار استفاده میشود تا زمانی که بخار خالص و مداوم از آن خارج نمی شود نباید دریچه تخلیه بخار را مسدود نمود. در خاتمه زمان استریلیزاسیون ,فشار داخل اتوکلاو باید بتدریج کاهش داده شده و به حد فشار معمولی رسانده شود, زیرا کاهش سریع و ناگهانی فشار به بیرون ریخته شدن مایعات جوشان موجود در داخل ظروف شیشه ای منجر خواهد شد. باید از طولانی تر شدن بیش از حد زمان استریلیزاسیون اجتناب شود, زیرا این عمل ممکن است باعث تجزیه شدن مواد شیمیایی موجود در مدیوم گردد .
پس از اتوکلاو کردن هر گونه جسم کاغذی, جسم مزبور باید به مدت کوتاهی در کوره خشک با حرارت کمتر از 60 درجه سانتیگراد قرار داده شود تا اینکه رطوبت باقی مانده آن تبخیر شود. در طول استریلیزاسیون بخار داغ باید بتواند بداخل مواد نفوذ نماید , زیرا دمای121 درجه سانتیگراد فی نفسه قادر به سترون سازی کامل مواد نیست.
به استثنای ارلن مایر ها سایر ابزار و وسایل باید قبل از قرار داده شدن در اتوکلاو در داخل پاکت های کاغذی موم اندود شده ای گذاشته شوند. اگر چه در اکثر موارد از ورق آلومینیومی برای پیچیدن ظروف شیشه ای و غیره استفاده می شود ولی چون ورق آلومینیومی نسبت به بخار آب نفوذ ناپذیر است لذا استعمال آن در روش اتوکلاو توصیه نمی شود. در دیگ اتوکلاوهایی که راساً بخار داغ تولید می کنند و نیز در زود پز های تحت فشار بایستی از آب خالص که قبلا مواد معدنی آن گرفته شده است استفاده شود. بخار داغ تولید شده توسط موتور خانه خارجی سیستم های حرارت مرکزی معمولا بمواد فرار متعددی آلوده می باشد که این مواد فرار ممکن است توسط وسایل و مواد تحت استریل در اتوکلاو جذب شوند .در اتوکلاو کردن ابزار آزمایشگاهی پلاستیکی باید احتیاط کافی رعایت شود .
یکی دیگر از روش های سترون سازی با حرارت مرطوب استفاده از حمام آب جوشان Boiling water bath است. بدین ترتیب که مواد مورد نظر بمدت 20 دقیقه در داخل آب جوشان محتوی کربنات سدیم ( به نسبت 3 درصد ) قرار داده می شوند . در این روش تمامی قسمت های رویشی میکروارگانیسم ها منهدم میشوند ولی ممکن است برخی از اسپورهای خیلی مقاوم زنده بمانند .
دانلود کشت بافت گیاهی
| دسته بندی | کشاورزی و زراعت |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 214 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 90 |
مقدمه :
کشت بافت گیاهی بطور خلاصه شامل کشت پروتوپلاست ,سلول,بافت و اندام گیاهی است. در همه این کشتها, رشد ماده گیاهی عاری از میکروب در یک محیط سترون مثل محیط کشت مغذی سترون در یک لوله آزمایش صورت می گیرد.در سال های اخیر, تکنیک های کشت بافت گیاهی به یک ابزار خیلی قوی برای تکثیر و اصلاح گونه های گیاهی زیادی تبدیل شده اند. این تکنولوژی با پژوهش گتلیب هابرلنت(Gottlieb Haberlandt) در مورد پر توانی سلول در اوایل قرن 20 شروع شد.وی با توجه به این نکته که با دستکاری محیط کشت سلولها , سلولهای کشت شده مراحل نموی یک رشد عادی را تکرار خواهند نمود , پیشنهاد گسترش تکنیک های جداسازی و کشت بافت های گیاهی را ارائه داد.
کشت اکسین ها توسط ونت Wentو همکاران و کشف سیتوکنین ها توسط اسکوگSkoog و همکاران, قبل از اولین کشت موفق بافت های گیاهی در آزمایشگاه صورت گرفت (گاتریت,1934 : نوبکورت , 1939).
اولین کشت موفق کالوس هویج و توتون توسط وایتWhite(1943)گزارش گردید. اسکوگ و میلر Miler(1957)گزارش کردند که اثر متقابل کمی بین اکسین ها و سیتوکنین ها نوع رشد و ریخت زایی گیاه را تعیین میکند. مطالعات آنها بر روی توتون نشان داد که نسبت بالای اکسین به سیتوکنین, ریشه زایی را تحریک نموده و پایین بودن این نسبت, باعث تحریک تشکیل اندام هوایی می شود اما این پاسخ, عمومی نیست. با این که دستکاری نسبت اکسین و سیتوکنین در ریخت زایی گونه های زیادی موفقیت آمیز بوده است, اما امروزه واضح است که عوامل زیاد دیگری بر توانایی سلولها در کشت برای تمایز ریشه, اندام هوایی و یا رویان موثر هستند.
ایجاد انگیزه برای بکارگیری تکنیک های کشت بافت گیاهی در تکثیر و اصلاح گونه های گیاهی از کار اولیه مورلMorel(1960) روی تکثیر ارکیده در محیط کشت و تهیه یک محیط کشت جدید با غلظت بالایی از نمک های معدنی توسط موراشیکMurashige و اسکوت(1962)ناشی شد. از آن به بعد, این تکنولوژی به صورت قابل توجهی رشد یافت و امروزه یک نقش کلیدی در تکثیر, اصلاح و مهندسی ژنتیک گیاهی ایفا می کند.
کشت بافت های گیاهی بر پایه سه قابلیت گیاهی استوار است :
1- پر توانی Totipotency, که توان یا ظرفیت توارثی یک سلول گیاهی برای نمو به یک گیاه کامل با القای تحریک مناسب است . پر توانی بر این مطلب دلالت می کند که هر سلول واجد تمام اطلاعات لازم برای رشد و تکثیر می باشد. گرچه از لحاظ نظری همه سلولهای گیاهی پر توان هستند, با این حال سلولهای مریستمی بیشترین توان بیان این ویژگی را دارند .
2- تمایز زداییDedifferentiation , که توان سلولهای بالغ برای بازگشت به شرایط مریستمی است و بعد از آن سلولها با باز تمایزیRedifferentiation اندام های جدیدی را سازماندهی می کنند .
3- شایستگی Competency , که توانایی ذاتی یک سلول یا بافت گیاهی را برای نمو در یک مسیر مشخص بیان می کند. برای مثال , سلول های با شایستگی رویانی توانایی تبدیل شدن به رویان های کاملا فعال را دارند. در مقابل این اصطلاح , واژه ناشا یستگی یا ناتوانی ریخت زایی بیان می شود.
انواع کشت درون شیشه ای :
1- کشت گیاهان کامل ( برای مثال: کشت بذر ارکیده , کشت دانه رست Seedling)
2- کشت رویان (برای مثال : کشت رویان نارس )
3- کشت اندام ( برای مثال : کشت مریستم )
- · کشت شاخساره Shoot tip
- · کشت ریشه
- · کشت برگ
- · کشت بساک
4- کشت کالوس
5- کشت معلق و کشت سلولهای منفرد
6- کشت پروتوپلاست
کاربردهای کشت بافت گیاهی :
عمومی ترین دلایل بکارگیری تکنیک های درون شیشه ای برای تولید گیاه در جدول -2 خلاصه شده است اما مهم ترین کاربرد آن در این قرن,استفاده از تکنولوژی ژن برای بهبود محصولات است. اهمیت گیاهان برای بشر بر کسی پوشیده نیست. ما به گیاهان برای غذا, فیبر, سوخت, دارو و مسکن وابسته ایم .
بنابراین, جای تعجب نیست که بیشتر فعالیت بشر در جهت افزایش و تولید گیاهی با خصوصیات مفید متمرکز می شود.
روش های مرسوم برای اصلاح گیاهان زیاد بررسی شده اند. اما این روش ها محدودیت هایی دارند. پیشرفت قابل توجه در دانش ما از مکانیسم های ملکولی و سلولی که فعالیت ها و اعمال سیستم های زنده را پشتیبانی می کنند ما قادر به توسعه روش های جدید در بهبود گیاهان نموده است. این تکنیک ها بر روی کاربرد زیست شناسی ملکولی و سلولی تاکید می کنند. سهم بیوتکنولوژی گیاهی از طریق دست ورزی ژن فقط محدود به افزایش عملکرد محصولات یا تولید وسایلی برای پیشگیری از آسیب آفات و امراض نمی شود , بلکه ما را در افزایش کیفیت غذا و روش استفاده از زمین یاری می دهد . بنابراین , بیوتکنولوژی گیاهی توانایی قابل توجهی برای رشد و افزایش کیفیت زندگی و سلامتی بیوسفر دارد.
جدول 1-2- کاربردهای کشت بافت گیاهی :
ü تکثیر کلونی سریع و در مقیاس وسیع گیاهان یکسان از یک منبع گیاهی برتر
ü حذف عوامل بیماری زا , همچنین تسهیل انتقال ماده گیاهی از راه مرزهای بین المللی.
ü تهیه منابع عاری از بیماری به صورت کشت درون شیشه ای .
ü ذخیره ژرم پلاسم و ذخیره بلند مدت منابع گیاهی.
ü گزینش جهش یافته ها از جهش های خود بخودی یا القایی.
ü تولید ریز قلمه های ریشه دار شده در گونه های زینتی چوبی سر سخت.
ü باز یابی دو رگها از گونه های ناسازگار توسط کشت رویان یا تخمک.
ü تولید گیاهان هاپلوئید از راه کشت بساک. گیاهان هاپلوئید ممکن است برای بازیابی جهش های مغلوب در برنامه های اصلاحی استفاده شوند. باز زایی متوالی, باعث تولید هاپلوئیدهای مضاعف شده هموزیگوس شده و بنابراین لاین های اصلاحی خالص فراهم می شوند.
روش های سترون سازی :
اهمیت موضوع رعایت شرایط استریل در طی انجام کشت بافت های گیاهی به قدری واضح است که تاکید بر آن توضیح واضحات است.
با رعایت چند مورد احتیاطی ساده می توان ضمن جلوگیری از آلودگی میکروبی محیط از هدر رفتن اوقات پر ارزش مصرف شده در آزمایشگاه به منظور تکرار کشت های آلوده شده ممانعت به عمل آورد.
در انتخاب محل اتاق کار سترون مهم ترین موضوع منحصر به فردی که باید دقیقا مورد توجه قرار گرفته شده باشد جلوگیری از جریان یافتن هوای معمولی بر روی محل کار استریل شده می باشد , زیرا جریان هوا با انتقال دادن اسپورها و ارگانیسم های آلوده کننده به اتاق کار سبب ایجاد آلودگی در کشتها می شود. اختصاص دادن یک اتاق کوچک اندرونی, اتاقی شبیه تاریکخانه عکاسی, به عنوان اتاق کار سترون شده روش بسیار مطلوبی است.
در این قبیل اتاقکها معمولا به منظور انهدام اجرام میکروبی موجود در هوا و سترون کردن سطوح داخلی اتاقک لامپ میکروب کش تولید کننده اشعه ماورا بنفش نصب می شود. اشعه این لامپ ها (که طول موج آن 253.7 نانومتر است) اجرام میکروبی را به آهستگی منهدم می کند, ولی بدلیل عدم نفوذ تشعشعات این لامپ ها به قسمت های عمقی و قسمت های گرد گرفته و سایه گیر اتاقک کار اجرام میکروبی این قسمتها از گزند این اشعه مصون می مانند. بهمین دلیل اگر چه استعمال این لامپ در اتاقک های کار کاملا مرسوم است, ولی تاثیر قطعی آن در ایجاد محیط کاملا عاری از میکروب مورد شک و تردید می باشد (18, و 11). عمر لامپ های ما وراء بنفش نسبتا کوتاه است . البته پس از متوقف شدن تولی اشعه ما وراء بنفش در طول موج 253.7 نانومتر این لامپ ها برای مدتی به تولید نور مرئی ادامه می دهند. در صورت وجود ابزار پلاستیکی در اتاقک کار از روشن کردن لامپ اشعه ما وراء بنفش خودداری نمود. ضمنا ادعا شده است که این لامپ ها ممکن است باعث تولید شدن مواد بازدارنده رشد در مدیوم کشت شوند. خلاصه اینکه استفاده از این گونه لامپ های میکروب کش باید بحداقل ممکن کاهش داده شده و نباید بسهولت جایگزین سایر روشهای سترون سازی شوند. کابینت های رومیزی مجهز به جریان هوای سترون شده بنحوی طراحی شده اند که در آنها جریان ملایمی از هوای الترافیلتره و سترون شده بطور مداوم از روی میز کار عبور داده می شود تا میزان تماس هوای معمولی آلوده به اجرام میکروبی با مواد و ابزار کشت بحداقل مقدار ممکن کاهش داده شود. به هنگام روشن کردن چراغ الکلی در داخل این قبیل کابینت ها باید موارد احتیاط رعایت شوند, زیرا که الکل به شدت آتش گیر است و جریان هوای داخل کابینت ممکن است شعله های آتش را به سمت محقق هدایت کند. ضمنا در حین انجام کشت پس از فرو برده شدن ابزار کار به داخل شیشه محتوی الکل اتانول یا الکل ایزوپروپانول 80 درجه ابتدا باید با استفاده از کاغذ صافی استریل الکل اضافی آنها گرفته شده و سپس آنها برروی شعله چراغ الکلی گرفته شوند. قبل از شروع عملیات سترون نیاز میز کار باید با حوله کاغذی آغشته به الکل اتانول و یا الکل ایزوپروپانول 80 درجه ضدعفونی شود. یکی دیگر از مسائل مبتلا به فعالیت های سترون نیاز و عمده ترین منبع آلودگی کشتها کثیف بودن دستهای محقق است. برای انجام دادن عملیات سترون نیاز شستشوی معمولی دستها با آب کافی نیست , بلکه ضروری است دستها تا آرنج بشدت و به مدت چندین دقیقه با آب گرم فراوان و صابون شستشو داده شوند. دستها را پس از شستشو و خشک کردن باید با محلول خیلی رقیق الکل اتانول یا الکل ایزوپروپانول ضدعفونی نمود.
به منظور سترون سازی ظروف شیشه ای مورد مصرف, ابزار کار, محلولهای غذایی, و مواد گیاهی می توان از روشهای متعددی مانند: حرارت خشک, حرارت مرطوب (بخار داغ), الترافیلتراسیون, و سترون سازی شیمیایی استفاده نمود.
روش حرارت خشک (آون) Dry heat :
این روش برای ضدعفونی کردن ظروف شیشه ای, ابزار فلزی, و سایر وسایل و موادی که در حرارت های بالا خراب نمی شوند(نمی سوزند) استفاده می شود. البته وسایلی را که در ساختمان آنها پنبه, کاغذ, و یا پلاستیک بکار رفته باشد نمیتوان با حرارت خشک ضدعفونی نمود. تیغ و چاقوهای جراحی و اسکالپل ها نیز نباید با این روش استریلیزه شوند, زیرا حرارت های بالا موجب کند شدن لبه برنده این وسایل میشود. اگرچه در ضدعفونی کردن وسایل با حرارت توصیه میشود که از آون های آزمایشگاهی استفاده شود,ولی می توان از کوره (فر) اجاق گاز و یا اجاق برقی خانگی نیز بهمین منظور استفاده نمود.
استریلیزاسیون با آون شامل سه مرحله مهم می باشد :
1- مرحله اول شامل زمان لازم برای گرم شدن کوره می باشد. برای گرم شدن کوره و رسیدن دمای محتویات آن به دمای استریلیزاسیون در همه قسمت ها مدت تقریبا یکساعت مورد نیاز است.
2- مرحله دوم عبارت است از زمان لازم برای استریلیزاسیون. زمان لازم برای استریلیزاسیون بر حسب دمای کوره متغیر است و عبارت است از 45 دقیقه در 160 درجه سانتیگراد, 18 دقیقه در 170 درجه سانتیگراد, 5/7 دقیقه در 180 درجه سانتیگراد, و 5/1 دقیقه در 190 درجه سانتیگراد .اگر دمای کوره حرارتی در یک درجه متعادل مثلا در 160 درجه سانتیگراد تنظیم شده باشد زمان لازم برای اجرای استریلیزاسیون (مجموع سه مرحله) تقریبا دو ساعت خواهد بود .
3- مرحله سوم عبارت است از زمان لازم برای خنک شدن کوره می باشد.
توصیه می شود که بمنظور جلوگیری از ترک برداشتن ظروف شیشه ای, در اثر کاهش ناگهانی درجه حرارت, پس از اتمام استریلیزاسیون و قبل از بیرون آوردن ظروف از داخل کوره مدتی هم برای خنک شدن آنها اختصاص داده شود. قبل از قرار داده شدن وسایلی که قرار است در کوره حرارتی استریلیزه شوند باید آنها به دقت با ورق آلومینیومی مقاوم پیچیده شوند. در کشور امریکا سه نوع ورق آلومینیومی بصورت تجاری عرضه می شوند که عبارتند از : ورق آلومینیومی نازک, مقاوم, و خیلی مقاوم. در تحقیقات مربوط به کشت بافت های گیاهی همیشه از نوع مقاوم استفاده میشود, زیرا در نوع نازک اکثرا سوراخهای بسیار ریزی وجود دارد و نوع خیلی مقاوم نیز برای پیچیدن شیشه آلات بیش از حد ضخیم است. پس از اتمام عمل سترون سازی ابزار استریلیزه شده, که هنوز در ورق آلومینیومی پیچیده هستند, به اتاقک کار منتقل میشوند.
روش حرارت مرطوب ( بخار داغ ) Wet Heat :
در این روش از اتوکلاوهایی که قادر به تولید بخار داغ تحت فشار هستند استفاده میشود . اگر در آزمایشگاه اتوکلاو وجود نداشته باشد میتوان بجای آن از یک دیگ بخار و یا دیگ زود پز تحت فشار استفاده نمود. بمنظور استریلیزه کردن مواد کاغذی, ظروف شیشه ای, سایر ابزار کار, و ارلن های محتوی مایع (بشرطی که در هر ظرف شیشه ای کمتر از 50 سانتیمتر مکعب مایع وجود داشته باشد) فشار بخاری معادل 15 پوند بر اینچ مربع (4/103) در دمای 121 درجه سانتیگراد بمدت 15 دقیقه مورد نیاز میباشد. اگر در آزمایشگاه اتوکلاو وجود نداشته باشد میتوان بجای آن از یک دیگ بخار و یا دیگ زود پز تحت فشار استفاده نمود. بمنظور استریلیزه کردن مواد کاغذی, ظروف شیشه ای, سایر ابزار کار, و ارلن های محتوی مایع (بشرطی که در هر ظرف شیشه ای کمتر از 50 سانتیمتر مکعب مایع وجود داشته باشد) فشار بخاری معادل 15 پوند بر اینچ مربع (4/103) در دمای 121 درجه سانتیگراد بمدت 15 دقیقه مورد نیاز میباشد. با افزایش حجم مایعات موجود در ظروف شیشه ای حداقل زمان لازم برای استریلیزاسیون نیز افزایش می یابد.
زمان شروع استریلیزاسیون باید از لحظه ای حساب شود که دمای اتوکلاو و یا دیگ زود پز تحت فشار به دمای تعیین شده رسیده و تمامی هوای موجود در اتوکلاو و یا دیگ زود پز نیز بیرون رفته و جای آنرا بخار داغ پر کرده باشد. اگر از زود پز تحت فشار استفاده میشود تا زمانی که بخار خالص و مداوم از آن خارج نمی شود نباید دریچه تخلیه بخار را مسدود نمود. در خاتمه زمان استریلیزاسیون ,فشار داخل اتوکلاو باید بتدریج کاهش داده شده و به حد فشار معمولی رسانده شود, زیرا کاهش سریع و ناگهانی فشار به بیرون ریخته شدن مایعات جوشان موجود در داخل ظروف شیشه ای منجر خواهد شد. باید از طولانی تر شدن بیش از حد زمان استریلیزاسیون اجتناب شود, زیرا این عمل ممکن است باعث تجزیه شدن مواد شیمیایی موجود در مدیوم گردد .
پس از اتوکلاو کردن هر گونه جسم کاغذی, جسم مزبور باید به مدت کوتاهی در کوره خشک با حرارت کمتر از 60 درجه سانتیگراد قرار داده شود تا اینکه رطوبت باقی مانده آن تبخیر شود. در طول استریلیزاسیون بخار داغ باید بتواند بداخل مواد نفوذ نماید , زیرا دمای121 درجه سانتیگراد فی نفسه قادر به سترون سازی کامل مواد نیست.
به استثنای ارلن مایر ها سایر ابزار و وسایل باید قبل از قرار داده شدن در اتوکلاو در داخل پاکت های کاغذی موم اندود شده ای گذاشته شوند. اگر چه در اکثر موارد از ورق آلومینیومی برای پیچیدن ظروف شیشه ای و غیره استفاده می شود ولی چون ورق آلومینیومی نسبت به بخار آب نفوذ ناپذیر است لذا استعمال آن در روش اتوکلاو توصیه نمی شود. در دیگ اتوکلاوهایی که راساً بخار داغ تولید می کنند و نیز در زود پز های تحت فشار بایستی از آب خالص که قبلا مواد معدنی آن گرفته شده است استفاده شود. بخار داغ تولید شده توسط موتور خانه خارجی سیستم های حرارت مرکزی معمولا بمواد فرار متعددی آلوده می باشد که این مواد فرار ممکن است توسط وسایل و مواد تحت استریل در اتوکلاو جذب شوند .در اتوکلاو کردن ابزار آزمایشگاهی پلاستیکی باید احتیاط کافی رعایت شود .
یکی دیگر از روش های سترون سازی با حرارت مرطوب استفاده از حمام آب جوشان Boiling water bath است. بدین ترتیب که مواد مورد نظر بمدت 20 دقیقه در داخل آب جوشان محتوی کربنات سدیم ( به نسبت 3 درصد ) قرار داده می شوند . در این روش تمامی قسمت های رویشی میکروارگانیسم ها منهدم میشوند ولی ممکن است برخی از اسپورهای خیلی مقاوم زنده بمانند .
دانلود تاثیر برخی از عوامل فیزیولوژیکی بر دقت پرتاب آزاد بسکتبال
| دسته بندی | فیزیک |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 1316 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 90 |
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه و معرفی پژوهش
مقدمه .............................................. 3
بیان مسئله.......................................... 5
اهمیت و ضرورت پژوهش................................. 7
هدف های پژوهش....................................... 7
فرضیه های پژوهش..................................... 8
پیش فرض های پژوهش................................... 8
محدودیت های پزوهش................................... 8
تعریف واژه ها و اصطلاحات پژوهش....................... 9
فصل دوم: پیشینه پژوهش
مقدمه .............................................. 12
مبانی نظری پژوهش.................................... 12
فیزیولوژی بسکتبال................................... 12
حداکثر اکسیژن مصرفی................................. 14
اسید لاکتیک در تمرینات بسکتبال....................... 15
میزان درک فشار...................................... 16
انباشتگی اسید لاکتیک................................. 16
سرعت دفع اسید لاکتیک................................. 17
کنترل اسید لاکتیک هنگام فعالیت....................... 17
مفهوم خستگی و مفهوم غلظت لاکتات خون بالا.............. 18
مفهوم ضربان قلب بالا................................. 24
مفهوم فشار خون بالا.................................. 25
مفهوم دقت........................................... 26
فصل سوم: روش شناسی پژوهش
مقدمه .............................................. 31
روش پژوهش........................................... 31
جامعه آماری پژوهش................................... 31
متغیرهای پژوهش...................................... 31
متغیرها مستقل....................................... 31
متغیرهای وابسته..................................... 32
ابزار و وسایل اندازه گیری مورد استفاده در پژوهش .... 33
اندازه گیری ویژگی های بدنی.......................... 33
نحوه جمع آوری اطلاعات................................ 34
افزایش غلظت لاکتات خون............................... 35
افزایش ضربان قلب.................................... 35
افزایش فشار خون..................................... 35
روشهای آماری........................................ 35
فصل چهارم: تجزیه وتحلیل یافته های پژوهش
مقدمه............................................... 38
آمار توصیفی......................................... 39
تجزیه و تحلیل داده ها............................... 39
بررسی توصیفی داده ها................................ 41
آمار استنباطی....................................... 48
بررسی فرضیه ها...................................... 49
آزمون فرضیه ها...................................... 51
فصل پنجم بحث و نتیجه گیری
مقدمه............................................... 55
خلاصه پژوهش.......................................... 55
بحث و نتیجه گیری.................................... 57
پیشنهاد برخاسته از پژوهش............................ 60
پیشنهاد های پژوهش................................... 61
منابع............................................... 62
فارسی............................................... 62
خارجی............................................... 63
پیوست ها
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1-3 پژوهشهای انجام شده در خارج کشور............ 28
جدول 1-4 - میانگین، سن، قد، وزن، درصد چربی،VO2MAX، EPI آزمودنی ها 39
جدول 2-4- پست بازیکنان بسکتبال ..................... 40
جدول 3-4- سابقه بازی بازیکنان بسکتبال............... 40
جدول 4-4 - مقایسه میانگین ضربان قلب پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل و تجربی............................................... 43
جدول 5-4 - مقایسه میانگین فشار خون پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل و تجربی............................................... 44
جدول 6-4 - مقایسه میانگین غلظت لاکتات خون پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل و تجربی............................................... 46
جدول 7-4 - آزمون کلموگرو اسمیرنف پیش آزمون آزمودنی ها 48
جدول 8-4 - آزمون کلموگرو اسمیرنف پس آزمون آزمودنی ها 49
جدول 9-4 - آزمون کلموگرو اسمیرنف پرتاب آزاد موفق پیش و پس آزمون گروه کنترل و تجربی....................................... 50
جدول 10-4 - میانگین متغییر های وابسته پرتاب های آزاد موفق پس آزمون در گروه کنترل و تجربی....................................... 50
جدول 11-4 - آزمون برابری واریانس های پس آزمون پرتاب آزاد موفق در گروه کنترل و جربی........................................ 50
جدول 12-4 – الف: تاثبر تغییرات غلظت لاکتات خون بر دقت پرتاب آزاد بسکتبال 51
جدول 13-4- ب: تاثبر تغییرات ضربان قلب بر دقت پرتاب آزاد بسکتبال 52
جدول 14-4- ج: تاثبر تغییرات فشار خون بر دقت پرتاب آزاد بسکتبال 53
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
شکل 1-4 - مقایسه میانگین سن آزمودنی در گروه کنترل و تجربی 41
شکل 2-4 - مقایسه میانگین قد آزمودنی در گروه کنترل و تجربی 41
شکل 3-4 - مقایسه میانگین وزن آزمودنی در گروه کنترل و تجربی 41
شکل 4-4 - مقایسه میانگین VO2MAXآزمودنی در گروه کنترل و تجربی 42
شکل 5-4 - مقایسه میانگین EPI آزمودنی در گروه کنترل و تجربی 42
شکل 6-4 - میانگین ضربان قلب پیش آزمون گروه کنترل و تجربی 43
شکل 7-4 - میانگین ضربان قلب پس آزمون گروه کنترل و تجربی 44
شکل 8-4 - میانگین فشار خون پیش آزمون گروه کنترل و تجربی 45
شکل 9-4 - میانگین فشار خون پس آزمون گروه کنترل و تجربی 45
شکل 10-4 - میانگین غلظت لاکتات خون پس آزمون گروه کنترل و تجربی 46
شکل 11-4 - میانگین غلظت لاکتات خون پیش آزمون گروه کنترل و تجربی 47
پیوست ها
پیوست شماره 1- پرسشنامه اطلاعات فردی- پزشکی، سوابق ورزشی
پیوست شماره 2- رضایت نامه گروه تجربی و کنترل
پیوست شماره 3- پروتکل نحوه اندازه گیری غلظت لاکتات خون در آزمایشگاه
پیوست شماره 4- پروتکل اندازه گیری تست شاتل ران
پیوست شماره 5- پروتکل اندازه گیری تست پله هاروارد
پیوست شماره 6- برآورد درصد چربی مردان از طریق جمع چربی زیر پوستی
مقدمه
در طول تاریخ مدون، همواره انسان تلاش کرده تا برتری خود را بر دیگر همنوعان نشان دهد و تا حدودی بر نیروها و عوامل طبیعی تسلط یابد و برای این منظور از اندیشه، خرد و نیروی بدنی استفاده کرده است. گستره تاریخ دیرینه بشر سرشار از منازعات و تلاش های طاقت فرسایی است که ضامن بقای وی در عرصه زندگی شده است. در گذشته انسان برای دفاع یا تهاجم، به نبردهای تن به تن با دیگران می پرداخت. بعدها که این شیوه در جدال های انسانی منسوخ شد، نبرد تن به تن انسانها، با پیروی از قوانین و مقررات، در قالب ورزشها جای گرفت (1).
بررسی سطح آمادگی ورزش کاران برای برنامه ریزی و ارتقای کمی و کیفی عملکرد ورزشی ضروری است. آنان همواره به دنبال به کار گیری بهترین شیوه تمرینی هستند که از پشتوانه علمی برخوردار باشد تا بتوانند به نتایج و پیروزی های ارزشمند و چشمگیر دست یابند (14).
از سال 2000 میلادی که تغییرات زیادی در قوانین بسکتبال روی داده است. سرعت بازی نیز افزایش یافته. تغییرات شامل چهار کوآرتر ده دقیقه ای بازی که قبلا در دو نیمه 20 دقیقه ای انجام می شد و تغییر در قانون نگه داری و حفظ توپ در نیمه زمین خودی که از 10 ثانیه به 8 ثانیه تنزل یافت و همچنین مالکیت توپ تا زمان قبل از پرتاب شوت به حلقه در زمان بازی از 30 ثانیه به 24 ثانیه تنزل یافت، این موارد باعث افزایش سرعت بازی و نهایتا خستگی بیشتر بازیکنان شده است، ضمنا نیازهای مشخص فیزیولوژیکی بسکتبال مدرن ضرورت رویکردی جدید را برای توسعه و پیشرفت در تخصیص برنامه تمرینات بدنی مناسب پیشنهاد می کند (14).
اگر چه در کشور ما نیز گام های مثبتی در زمینه ی بهبود ورزش ها برداشته شده است، اما کافی نیست و باعث عقب ماندن ورزش در کشور ما نسبت به جوامع دیگر شده است. یکی از جنبه های بارز پیشرفت و موفقیت در هر رشته ورزشی، شناخت عوامل موثر در قهرمانی و نیز آگاهی مربیان از ویژگی ها و خصوصیات بدنی و ظرفیت های عملکردی موثر در موفقیت های ورزشی است و عدم آگاهی مربیان از توانایی ها و قابلیت های ورزش کاران موجب شده است که انرژی و زمان هدر رفته،و هزینه های گزاف را به دنبال داشته باشد. امروزه افراد بیشماری از همه ی رده های سنی در انواع فعالیت های ورزشی شرکت می نمایند (14) و به تبع ان نیز تماشاچیان رو به فزونی می باشد. فروش تجهیزات ورزشی در حال پیشرفت است، اطلاع رسانی وقایع و رویداد های ورزشی در سطح جهان گسترش یافته، به گونه ای که در هر گوشه ای ازجهان، به سهولت و راحتی می توان تولیدات را پی گیری کرد.
همچنین، با پیدایش رایانه و استفاده همه جانبه از آن در علوم و صنایع گوناگون، سرعت پیشرفت در آنها به طور سرسام آوری فزونی یافته است. برای بالا بردن کمیت و کیفیت اجرای مهارت های ورزشی به خصوص در قهرمانان باید به قابلیت های جسمانی مورد نیاز آنها و میزان تقویت هر یک توجه خاصی مبذول داشت، چراکه، بهبود هریک از این قابلیت ها به نوبه ی خود اثر مثبتی بر اجرای مهارت های ورزشی خواهد داشت.
اغلب پژوهش ها نشان داده اند که سیستم های انرژی زایی از عوامل مهم و اساسی در توسعه مهارت ورزشی به شمار می رود و اهمیت این عوامل در بسکتبالیست ها به دلیل شرایط کاری آنها بر کسی پوشیده نیست لیکن آنچه نیاز به شناخت و درک بیشتر دارد چگونگی ارتباط این قابلیت ها و عوامل با مشخصات فیزیولوژیکی، ساختاری و نقشی است که هریک از آنها به عهده دارد.
برای ترقی و پیشبرد علوم، پژوهش های علمی-کاربردی ضروری است تربیت بدنی و علوم ورزشی هم از این قاعده مستثنی نیست. با توجه به اهمیت تربیت بدنی و تاثیرات آن در جامعه، توجه بیشتر به پژوهش ضروری به نظر می رسد. فعالیت های علمی با پشتوانه طرح های پژوهشی، حرکتی اساسی بوده و تاثیر بسیار مهمی در جهت تطبیق آن با نیاز واقعی جامعه دارد. بسکتبال از جمله ورزش هایی است که علی رغم پژوهش های متعدد، هنوز مشکلات علمی در آن وجود دارد.
بیان مسئله:
تکامل و تداوم رشته ای مثل بسکتبال در طول تاریخ با ویژگی هایی از جمله، دقت، قدرت و تمرکز جهت اجرای مهارتهای آن و همچنین کم خطر بودن آن نسبت به دیگر رشته های ورزشی موجب جلب و جذب ورزشکاران زیادی به این رشته ورزشی شده است. این جذابیت در طول سالها موجب تکامل این رشته ورزشی شده و به شکل امروزی با قانون های مدون قابل اجرا است. این دیدگاه که می شود از طریق بالا بردن مهارتهای ورزشی این رشته موجب افزایش و نتیجه بازی شد، موجب انگیزه و فکر جدید برای از بین بردن متغیرهای مزاحم این ورزش است. ما می خواهیم در مسابقات (بسکتبال) امتیاز بیشتری بگیریم بنابراین می توانیم از طریق حذف و تعدیل، متغیرهایی مثل خستگی به این نتیجه دلخواه برسیم. غلظت لاکتات خون، ضربان قلب بالا و فشار خون یکی از این متغیرهای مزاحم است که در این پژوهش می خواهیم اثر آن را بر روی یک مهارت بسکتبال مورد ارزیابی قرار دهیم.
بسکتبال ورزش ادامه داری است که نیاز به سرعت، شتاب، حرکات انفجاری نظیر حرکت ارتجاعی
(ریباند از حلقه)، دریبل و شوت پرشی، بلاک کردن، شوت، توقف های ناگهانی، سرعت بالا، حرکاتی منفجرانه و مکرر دارد (26).
هنگامی که بحث بسکتبال به میان می آید. موضوع شاخص خستگی (غلظت لاکتات خون) که یکی از عوامل کاهش عملکرد بسکتبالیست ها است مطرح می شود. همیشه بازیکنان سعی می کنند که با کمترین صرف انرژی و با حداکثر دقت مطلوب به کارآیی خود کمک کنند. این دقت موجب افزایش امتیازات نهایی بازیکنان و همچنین امتیازات تیمی می گردد. در حال حاضر با تغییر قوانین بسکتبال از دو نیمه بازی در وقت فعال به چهار کواتر وقت بازی، هم باعث افزایش سرعت بازیکنان شده و هم موجب توجه به عملکرد استقامتی است که آن نیز توجه به تاخیر انداختن خستگی شده است.
در تمرینات غیر اصولی و کاهش آب بدن که باعث کاهش رشد جسمانی، کاهش حجم پلاسما، کاهش برون ده قلبی، از دست دادن الکترولیتها دیده می شود و علاوه بر این تعادل جسمی بسکتبالیست ها را مختل می کند و درصد دقت در مهارتهایی مثل شوت، پاس،دریبل را کاهش دهد (6). از طرف دیگر آماده سازی ورزشکار برای حرکاتی که نیاز به دقت و کنترل حرکتی دارد به عواملی مانند آماده سازی، سازگاری محرک – پاسخ بستگی دارد.
مربیان بسکتبال آزمایشات مهارت را برای ارزیابی سطح مهارت بازیکنان نشان وهمچنین برای پیش گویی موفقیت های آینده بکار می برند. پیش بینی سطح اسیدلاکتیک و بعبارتی غلظت لاکتات خون می تواند به سطح و مقدار خستگی عضلانی حاصل از کار سخت تمرین و اجراهای متوالی و تکراری حرکات بسکتبال مثل رفت و برگشت های سریع، اجرای شوت جفت، پاسها، ریباندهای تخته حلقه و غیره را تعیین کند.
این سطح از خستگی عضلانی که نتیجه تجمع لاکتات است ممکن است باعث عملکرد ضعیف در دقت مهارتها شود. مهارتهایی مثل پاس، شوت، پرتاب آزاد در جریان بازی بشود. بیشتر امتیازات حاصل از این بازی (بسکتبال) در شرایط حساس و دقایق پایانی کوآرترها بدست می آید. این امتیازات، فوق العاده حساس بوده و نتیجه بازی را که نتیجه ماهها و سالها تمرین و مهارت در این رشته است، تعیین می کند. اهمیت و ضرورت تعیین سطح اسیدلاکتیک بدن که نوعی خستگی جسمانی است می تواند تناسب موجود در تمرینات را توجیه کند. این تناسب یعنی درصد زمان تمرین که برای اجرای مهارتهای مختلف بسکتبال می تواند برنامه ریزی شود.
از خصیصه های مختلف ورزشی بسکتبال سرعت است که می تواند دقت را تحت شعاع قرار دهد و از متغیرهای مزاحم مهم اجرای حرکات سرعتی، تجمع اسیدلاکتیک در بدن می باشد، لذا با وجود خستگی ناشی از اسیدلاکتیک اجرای بهینه پرتاب آزاد بسکتبال که نیاز به دقت دارد نیز تحت الشعاع آن قرار
می گیرد
ضرورت و اهمیت پژوهش
پژوهش های کمی، در رابطه با خستگی بسکتبالیست ها و دقت و کنترل حرکتی آنها انجام شده است و لذا به جهت اهمیت و ضرورت پژوهش در این زمینه می بایست عوامل و متغییر های دخالت کننده در اینجا تا حد ممکن مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به اینکه بسکتبال رشته ای است پر تحرک، سریع و انتزاعی و با قابلیت های حرکتی و مهارتی ورزشکار در تقابل است و در عملکرد آنها اثر دارد می بایست عوامل آن مورد بحث و بررسی قرار گیرد همانطور که می بینیم در بخش های مرتبط با استراتژی بازی آن، مثل تاکتیک های حمله و دفاع تحقیقات زیادی صورت گرفته و کتاب های زیادی نوشته شده است.
نوع تمرینات بسکتبال و روش های مختلف تمرینی (6) از جمله سرعت، شتاب، چابکی، انعطاف پذیری می بایست به بهترین شکل ممکن تقویت شود. البته عواملی مثل دقت، هماهنگی، ریتم، تعادل نیز مورد توجه و ضروری است. تغییرات پی در پی در قوانین بسکتبال موجب سرعت بیشتر این بازی شده است که انگیزه ی لازم را برای به اجرا در آوردن روش های علمی مختلف برای کسب پیروزی در آن به وجود
می آورند. از آنجائیکه آمادگی جسمانی در بسکتبالیست ها از اهمیت زیادی برخوردار است، باید افزایش توانایی های بدن به بهترین شکل در تمرینات مورد توجه قرار گیرد. جذابیت های این رشته ورزشی حتی در سطح جهانی موجب شده که آموزش تکنیک ها و تاکتیکها، حتی از سنین کودکی آغاز شود. نمونه بارز آن مینی بسکتبال در سطوح پیش دبستانی و دبستانی است.
کاربرد نتایج پژوهش
برای مسابقات آموزش و پرورش در سطوح قهرمانی و دانش آموزی، برای مربیان و معلمان و اعضای فدراسیون بسکتبال و کمیته های مرتبط ضرورت و کاربرد دارد.
دانلود بررسی روشهای مختلف آبیاری بر روی برخی صفات مرفولوژیک و فیزیولوژیک برنج (Oryza satival L.)
| دسته بندی | کشاورزی و زراعت |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 2260 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 50 |
فهرست مطالب
|
عنوان |
صفحه |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مقدمه |
1 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
فصل اول – کلیات |
3 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-1- سطح زیر کشت و میزان تولید در دنیا و ایران |
4 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-2- سابقه کشت برنج در ایران |
6 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-3- گیاهشناسی برنج |
6 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-3-1- نوع ژاپونیکا |
7 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-3-2- نوع ایندیکا |
7 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-3-3- نوع جاوائیکا |
7 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-4- سیستمهای کشت برنج |
7 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-5- فیزیولوژی و مراحل رشد برنج |
10 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-6- فنولوژی و مراحل رشد برنج |
11 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-6-1- مرحلة رویشی |
11 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-6-2- مرحلة زایشی |
12 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-6-3- مرحلة رسیدگی |
13 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-7- آب در گیاه |
14 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-8- آبیاری در برنج |
15 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
عنوان |
صفحه |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-8-1- روش آبیاری غرقاب دائم |
15 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-8-2- روش آبیاری متناوب |
16 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-8-3- آبیاری برنج براساس مراحل مختلف رشد |
17 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1-9- اثر کمبود آب |
19 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
فصل دوم – بررسی منابع |
24 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-1- عملکرد |
25 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-2- اجزای عملکرد |
29 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-3- عملکرد بیولوژیکی |
34 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-4- راندمان مصرف آب |
34 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-5- شاخص برداشت |
37 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-6- فتوسنتز |
37 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-7- ماده خشک |
40 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-8- سرعت رشد محصول و سرعت رشد نسبی |
41 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-9- فواصل آبیاری و مقدار آب مصرفی |
43 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-10- مقاومت به خشکی |
46 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-11- کیفیت و پروتئین دانه |
48 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2-12- شاخص سطح برگ |
49 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
- منابع مقدمه: برنج به عنوان غذای اصلی حدود نیمی از جمعیت جهان به شمار می‌آید و به همین دلیل این محصول یکی از مهمترین منابع اصلی تأمین کننده نیاز غذایی جهان است (56،71). طبق آمار فائو مصرف سرانه برنج در کشورهای مختلف بین 2/4 تا 1/102 کیلوگرم متغیر است و معمولاً کشورهای عمده تولید کننده برنج مصرف کنندگان عمده نیز هستند و تا حدی بین تولید و مصرف آنها موازنه وجود دارد. ولی در کشور ما متأسفانه این توازن برقرار نیست و ایران به عنوان یازدهمین کشور تولید کننده برنج، سومین وارد کننده در جهان است (11). برنج در کشور ما بعد از گندم دومین کالای مصرفی از نظر مقدار و تنها غلهای است که منحصراً برای تغذیه انسان کشت میشود و در حدود نصف جیره غذائی 1/6 میلیارد نفری از جمعیت دنیا را تشکیل میدهد (11) و در بخش عظیمی از قارة آسیا تأمین کننده بیش از 80% کالری و 75% پروتئین مصرفی مردم است. در کشور ما نیز به طور متوسط، روزانه 14% نیاز به انرژی از طریق برنج تأمین میشود (11). این گیاه در بین گیاهان عمده زراعی دارای خصوصیات منحصر به فردی از نظر مصرف آب است (رشد در شرایط غرقابی، غیرغرقابی و دیم). آب اولین و اساسیترین عامل محدود کننده تولید محصولات کشاورزی است. کمبود آب که به بحران قرن حاضر موسوم شده است باعث گردید دانشمندان و محققان تلاشهای وسیعی را در جهت یافتن راه حلهای مناسب برای افزایش توان تولید واحد آب مصرفی آغاز نمایند. با توجه به محدودیت منابع آبی در کشورمان، افزایش جمعیت، نیاز روزان کشور به امنیت غذایی و پایین بودن راندمان آبیاری در مزارع، ضروری است که برنامهریزی دقیقی برای استفاده بهینه از منابع موجود صورت گیرد. در این راستا هرگونه تلاش در بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف کننده آب و بخصوص برنج به عنوان پرمصرفترین گیاه و رایجترین کشت در شمال کشور که 80 تا 85% سطح زیر کشت برنج کشور را تشکیل میدهد قابل توجه و تقدیر است. بنابراین در کشور ما باید تولید به ازای هر واحد آب مصرفی جایگزین تولید در واحد سطح ملاک ارزیابیها قرار گیرد. در حال حاضر به ازای هر متر مکعب آب مصرفی در بخش کشاورزی معادل 7/0 کیلوگرم محصول تولید میشود که این رقم در کشورهای پیشرفته حدود 2 کیلوگرم است (18). برای رسیدن به این رکورد، کاراترین راهحل، افزایش بازده آبیاری و بهینهسازی مصرف آب میباشد. مدیریت آبیاری به عملیات اجرایی در یک پروژه تحت بهرهبرداری گفته میشود که منتج به سود بیشتر کشاورزی گردد. این بررسی با تنظیم برنامه آبیاری جهت حصول عملکرد مناسب بر روی ارقام محلی (حسنی، بیتام) صورت گرفته است. ارقام محلی علیرغم عملکرد کم، به دلیل سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه، پخت و خوراک مطلوب و عطر و طعم مطبوع دارای بازارپسندی خوبی هستند و شناخت این ارقام و پی بردن به خصوصیات بارز آنها می‌تواند کمک مؤثری در تولید ارقام اصلاح شده بنماید. این تحقیق در راستای اهداف زیر به اجرا درآمد: - کاهش تلفات آب در آبیاری برنج - افزایش راندمان کاربرد آب - بررسی واکنش ارقام به کم آبیاری - بهبود مدیریت آبیاری صفات فیزیولوژیکی با توجه به اعمال تیمارها امید است نتایج حاصل بتواند در پیشبرد برنامه‌های زراعی و آبیاری مورد استفاده قرار گیرد.
فصــل اول کلیـات 1-1- سطح زیر کشت و میزان تولید برنج در دنیا و ایران: برنج بعد از گندم بیشترین سطح اراضی کشاورزی در جهان را به خود اختصاص داده است. براساس آمار منتشر شده در سال 1380 از سوی فائو (FAO) سطح زیر کشت برنج در دنیا حدود 151 میلیون هکتار بوده که کشورهای هند و چین با داشتن 74 میلیون هکتار قریب به 50 درصد کشت برنج جهان را به خود اختصاص داده‌اند. سطح زیر کشت برنج در ایران 587 هزار هکتار برآورده شده که حدود 4 درصد سطح زیر کشت برنج جهان است. بیش از 75 درصد اراضی زیر کشت برنج در استانهای ساحلی خزر یعنی گیلان و مازندران قرار دارد و بیش از 80 درصد برنج کشور از این اراضی تأمین میشود (11). استان مازندران با تولید 43 درصد، رتبة اول را در کشور داراست (11). آمارهای جهانی نشان میدهد که حدود 92 درصد تولید برنج متعلق به کشورهای در حال توسعه از قاره آسیا است. قارة آسیا با داشتن 1/121 میلیون هکتار برنج کاری یعنی 90 درصد سطح زیر کشت جهان، رتبه اول تولید برنج را به خود اختصاص داده است. از نظر تولید، کشور چین با تولید 183148 هزار تن مقام اول را داشته و ایران با تولید حدود 2600 هزار تن در رده یازدهم قرار دارد (11). در سال 1987 میزان درصد سهم ایران از تولید جهانی برنج حدود 5/0 درصد بوده که در افزایش تولید جهش 18 درصدی را کسب کرده است. در سال 1977 در حالی که عملکرد تولید شالی در واحد سطح در جهان به طور متوسط به 3792 کیلوگرم ارتقاء یافته بود، در ایران این رقم به 4137 کیلوگرم رسید. به عبارتی در حالی که افزایش عملکرد جهانی 5/13 درصد بوده مقدار فزونی عملکرد در ایران به سطح 5/37 درصد ترقی کرده است (11). براساس آمار فائو (FAO) میزان درصد سهم ایران از میزان عملکرد متوسط جهانی در سال 1987 تا 1997 مرتباً روند صعودی داشته و از 35/91 درصد به 09/118 درصد ترقی کرده است (11). جدول (1-1) و شکل (1-1) سطح زیر کشت، تولید و عملکرد برنج در ایران را نشان میدهد. جدول (1-1): وضعیت شلتوک طی سالهای 69 تا 78 در ایران (11).
شکل (1-1): سطح زیر کشت، تولید و عملکرد برنج، طی سالهای 1370 تا 1380
1-1- سابقه کشت برنج در ایران: تئوفر[1]معتقد است که زراعت برنج در بابل و شوش (خوزستان امروز) از 400 سال قبل از میلاد متداول بوده است. زراعت این گیاه در ایران از سالیان خیلی دور معمول بوده و تاریخ کشاورزی نمایانگر آن است که در زمان هخامنشیان کشت میشده و در دورة اشکانیان نیز در گیلان، مازندران و خراسان زراعت آن معمول بوده و در دورة ساسانیان نیز در قسمتی از ایران مانند کاشمر و تاشکند برنجزارهای وسیعی وجود داشته است (7).
1-1- گیاهشناسی برنج: برنج یی از گیاهان مهم تیره غلات میباشد که به شاخة گیاهان گلدار[2]، زیر شاخه نهاندانگان[3]، ردة تک لپهایها[4]، راستة غلاف داران[5]، خانوادة غلات[6]، جنس اوریزا[7] تعلق دارد که دارای دو گ ونة زراعی به نامهای ساتیوا[8] و گلابریما[9] میباشد (7،26). اوریزا ساتیوا از گونه‌های مهم بوده و برنجهای زراعی ایران از این نوع می‌باشند. اینگونه دارای انواع مختلف به شرح زیر است:
1-3-1- نوع ژاپونیکا[10] این برنج در نواحی معتدل ژاپن، ایتالیا و آمریکا کشت میشود و برای آنکه گل تولید کند احتیاج به روزهای بلند دارد. و سازگار با اقلیمهای سردتر میباشد. برگهای آن نازک و سبز تیره، دانه کوتاه و گرد، ریزش کم، ارتفاع گیاه کوتاه تا متوسط، کرکهای پوشینه بلند و ضخیم، قدرت پنجهزنی متوسط، بافت گیاه سخت، خوشه کوتاه میباشد. برنجهای گرده از این نوع هستند (7، 26، 36). 1-3-2- نوع ایندیکا[11] این نوع برنج سازگار به مناطق گرمسیری بوده که در مقابل خشکی، بیماری و آفت مقاوم میباشد و دارای ارقام مختلفی از نظر زمان رویش است. همچنین دارای برگهای پهن و سبز روشن، دانه طویل نردتاً تخت، قدرت پنجهزنی بالا، ارتفاع گیاه کوتاه تا بلند کرکهای پوشینه کوتاه، بافت گیاه نرم و حساس به ریزش دانه میباشد (36). 1-3-3- نوع جاوانیکا این نوع برنج در کشورهای اندونزی، فیلیپین، تایوان و ژاپن کشت میشود. دارای برگهای پهن و سبز روشن، دانه پهن و کلفت، پنجهزنی ضعیف، ارتفاع گیاه بلند، بافت گیاه سخت، ریزش دانه کم میباشد (36). 1-4- سیستمهای کشت برنج برنج از نظر اکولوژیکی و دامنة زیست، گستردگی خاصی دارد. یعنی از حالت دیم تا حالت غرقابی کشت میشود. که این نشاندهندةسازگاری اکولوژیکی و سیع این گیاه است. دامنة سازگاری برنج با عمق غرقابی و درجه کنترل رطوبت منجر به ایجاد چند اکوسیستم در کشت این گیاه شده است (34، 46، 55). کشت برنج براساس منبع تأمین کنندة آب به صورت فاریاب[12] یا دیم[13] طبقهبندی میشود. براساس مدیریت عملیات آب و زمین، اراضی برنج به صورت زیر طبقهبندی میشوند: الف) لولند (غرقابی): مزارع لولند توسط مرزهایی محصور میشوند تا آب آبیاری یا بارندگی را نگهدارند. آماده کردن زمین معمولا هنگامی صورت می‌گیرد که مزرعه غرقاب میباشد. ب) آپلند: م زارع آپلند دارای مرز و کرت برای نگهداری آب نیستند. تنها منبع آب، باران میباشد. آماده کردن زمین هنگامی که خاک مزرعه خشک است صورت می‌گیرد. |
دانلود بررسی رابطه عزت نفس با پیشرفت تحصیلی در میان دانش‌آموزان مقطع دبیرستان شهرستان بیجار در سال تحصیلی 87-86
| دسته بندی | علوم اجتماعی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 145 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 40 |
فهرست مطالب
عنوان صفحه
بسم الله الرحمن الرحیم........................................... الف
تقدیر و تشکر.................................................. ب
چکیده......................................................... ت
فهرست مطالب................................................... ث
فهرست جدواول.................................................. ح
فصل اول: طرح تحقیق
مقدمه................................................... 2
بیان مسأله.............................................. 4
اهمیت و ضرورت مسأله..................................... 5
اهداف................................................... 6
سؤالات و فرضیه‌ها......................................... 6
متغیرها و تعاریف عملیاتی................................ 7
فصل دوم: پیشینه تحقیق
مبانی نظری.............................................. 9
مبانی تجربی............................................. 18
مدل تحلیلی.............................................. 21
فصل سوم: روششناسی
روش تحقیق............................................... 23
جامعه آماری............................................. 23
نمونه آماری............................................. 23
ابزارها................................................. 23
روشهای آماری........................................... 24
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها
فصل پنجم: نتیجه‌گیری
بحث بر یافته‌ها.......................................... 39
محدودیت‌ها............................................... 40
پیشنهادات............................................... 41
منابع و مأخذ....................................... 42
ضمائم
پرسشنامه................................................ 43
فهرست جداول و نمودار
جدول شماره (1-4)---------------------------------------- 27
جدول شماره(2-4)----------------------------------------- 28
جدول شماره(3-4)----------------------------------------- 29
جدول شماره(4-4)----------------------------------------- 30
جدول شماره(5-4)----------------------------------------- 31
جدول شماره(6-4)----------------------------------------- 32
جدول شماره(7-4)----------------------------------------- 33
جدول شماره(8-4)----------------------------------------- 33
جدول شماره(9-4)----------------------------------------- 34
جدول شماره(10-4)---------------------------------------- 34
نمودار شماره(1-4)--------------------------------------- 35
نمودار شماره(2-4)--------------------------------------- 36
نمودار شماره(3-4)--------------------------------------- 37
فصل اول: طرح تحقیق
مقدمه
بیان مسئله
اهمیت و ضرورت مسئله
اهداف
سؤالات و فرضیه‌ها
متغیرها و تعاریف عملیاتی
مقدمه:
یکی از مهمترین صفات بشری برای رسیدن به هدف‌هایی که انسان در پیش دارد عزت نفس است برخورداری از اراده و اعتماد به نفس قوی، قدرت تصمیم‌گیری و ابتکار، خلاقیت، سلامت فکر و بهداشت روانی ارتباط مستقیمی با میزان عزت نفس و احساس خود ارزشمندی دارد.
منظور از عزت نفس، احساس و تصوری است که فرد به مرور زمان نسبت به خویشتن در ذهن می‌پروراند. به عبارت ساده‌تر، عزت نفس یعنی، ارزیابی فرد از خودش، حال این برداشت و ارزیابی می‌تواند مثبت و خوشایند باشد، یا منفی و ناخوشایند.
کودکانی که از عزت نفس بالایی برخوردارند، معمولاً احساس خوبی نسبت به خود دارند و بهتر می‌توانند اختلافات خود را با سایر کودکان حل کنند و در مقابله با مشکلات، ناملایمات و ناکامی‌ها مقاوم‌ترند این کودکان اغلب خنده‌رو و خوش‌بین، منطقی و دارای خودپنداری مثبت هستند و از زندگیشان لذت می‌برند. برعکس، کودکانی که دارای عزت نفس پائینی هستند، اغلب در مواجهه با مشکلات و سختی‌ها دچار اضطراب فراوان و ناکامی میشوند. این گروه از کودکان معمولاً در حل تعارضات و اختلافات موجود با سایر هم سن و سالانشان مشکل دارند آنها دائم با افکار انتقادی از خویشتن، موجب اذیت و آزار خود میشوند(سلحشور، 1379).
برای اینکه کودکان و نوجوانان بتوانند از حداکثر ظرفیت ذهنی و توانمندی‌های بالقوه‌ی فرد برخوردار شوند می‌بایست از نگرش مثبت نسبت به فرد و محیط اطراف و انگیزه‌ای غنی برای تلاش و کوشش بهره‌مند شوند بی‌شک نوجوانانی که دارای عزت نفس قابل توجهی هستند، نسبت به همسالان خود در شرایط مشابه، پیشرفت تحصیلی و کارآیی بیشتری از خود نشان می‌دهند و نیز از بارزترین ویژگیهای صاحبان تفکر واگرا و افراد خلاق، داشتن اعتماد به نفس و عزت نفس بالاست.
لذا پرورش عزت نفس در کودکان و نوجوانان از مهمترین وظایف اولیاء و مربیان میباشد که در این ارتباط بیشترین نقش برعهده‌ی الگوهای رفتاری است(افروز، 1373).
موفقیت‌های تحصیلی و شکست‌های تحصیلی فرد در مدرسه و مسائل مربوط به تحصیل متقابلاً بر عزت نفس و عزت نفس بر تحصیل تأثیر می‌گذارند که میزان تأثیر آن از جامعه‌ای به جامعه دیگر فرق میکند. در تحقیق حاضر به بررسی رابطه بین عزت نفس و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان مقطع دبیرستان در شهرستان بیجار در سال تحصیلی 87-86 می‌پردازند.
بیان مسأله:
عزت نفس، احساس ارزش، درجه تصویب تأیید، پذیرش و ارزشمندی است که شخص نسبت به خویشتن احساس میکند (شاملو، 1372). وقتی سخن از عزت نفس به میان می‌آید ارزش شخصی یا احساسی که از فرد در نظر اعضای گروه مجسم میشود مطرح میگردد. یکی از پیچیده‌ترین و ناراحت کننده‌ترین مسائل شخصیتی عقده حقارت است. کودکانی که احساس بی‌لیاقتی و عقب‌ماندگی می‌کنند کمتر برای موفقیت و انجام دادن کارها به تلاش و کوشش دست می‌زنند. رشد سالم شخصیت ایجاب میکند که شخص نه فقط برای شناخت خود، بلکه بیشتر برای پذیرش خود فعالیت کند پژوهشهای ارزشمندی درباره‌ی ارتباط خودشناسی فرد در رابطه با رشد سالم و سازگاری‌های شخصیتی افراد انجام گرفته و نتایج مثبت و سودمندی به بار آورده است(پارسا، 1376).
در زمینه رابطه‌ی بین احساس ارزشمندی و عزت نفس با پیشرفت تحصیلی، نظر مربیان و اساتید و متخصصان تعلیم و تربیت بر این است که عوامل روحی و روانی تأثیر بسیار بالایی در موفقیت یا عدم موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان دارد پژوهشهای زیادی در زمینه پی بردن به رابطه عزت نفس و پیشرفت تحصیلی صورت گرفته است. گسترده‌ترین این تحقیقات پژوهشی است که به وسیله گیل دات انجام شده نتایج تحقیق مؤید رابطه بالا بین انگیزه پیشرفت و عزت نفس است. یکی دیگر از این پژوهشها در زمینه‌ی عزت نفس یافته‌های کوپر اسمیت است که در سال 1967 منتشر شد. به نظر کوپر اسمیت منابع عزت نفس شامل موارد ذیل‌اند:
1. پای بند بودن به آداب و قوانین اجتماعی و اخلاقی
2. مهم بودن: وقتی شخص متوجه گردد که اهمیت دارد و در زندگی دیگران مهم است عزت نفس او بالا می‌رود.
3. موفقیت
4. قدرت: وقتی شخص احساس قدرت کند، در نتیجه می‌تواند روی سایرین اثر گذاشته و متعاقباً عزت نفس او بالا می‌رود.
بنابراین ارزش وجودی عزت نفس به عنوان بعدی از ابعاد شخصیت انسان و ارتباط آن با موفقیت‌ها و با شکست و ناکامی‌های فرد قابل ملاحظه و تبیین است. در این تحقیق که بررسی رابطه عزت نفس و پیشرفت تحصیلی در میان دانش‌آموزان مقطع دبیرستان در شهرستان بیجار در سال تحصیلی 87-86 است سعی می‌کنیم که این رابطه را با استفاده از پرسشنامه عزت نفس به نتیجه برسانیم. حال سؤال این است که عزت نفس و پیشرفت تحصیلی چه رابطه‌ای با هم دارند؟
اهمیت و ضرورت مسأله:
داشتن عزت نفس برای یک زندگی موفقیت‌آمیز لازم است بنابراین باید به تقویت آن در بین دانش‌آموزان پرداخت.
از آنجا که عزت نفس کودک زمینه و اساس ادراکات وی از تجارب زندگی را مهیا نماید، امری ارزشمند محسوب میگردد شایستگی عاطفی-اجتماعی که از چنین شناخت مثبت از خود ناشی میشود، می‌تواند به عنوان نیرویی در مقابل مشکلات جدی آینده به کودک کمک کند.
عزت نفس جنبه مهمی از عملکرد و کشش کلی کودک است و به نظرمی‌رسد به صورت تعاملی با زمینه‌های دیگری از جمله سلامت روانی و عملکرد تحصیلی ارتباط دارد به این معنی که عزت نفس می‌تواند علت و هم معلول نوعی از عملکرد باشد که در سایر حوزه‌ها رخ میدهد(پپ و همکاران، 1988).
در بحث از اهمیت و ضرورت موضوع میتوان به آیات قرآن و احادیث مراجعه نمود.
خداوند در سوره فاطر آیه ده می‌فرماید: « هر که طالب عزت است بداند که تحکم و عزت خاص خدا است، کلمه نیکوی توحید و (روح پاک آسمانی) به سوی خدا بالا رود و عمل نیک خالص آن را بالا برد».
و در سوره منافقون آیه هشتم آمده است که: «عزت خاص خدا و رسول و مؤمنین است». پیامبر گرامی اسلام در این باره فرموده است: «زندگی که در آن انسان زیردست و خوار باشد مردن از آن بهتر است و مردنی که با پیروزی مقرون باشد، صدهزار بار بر زندگی ذلت‌بار ترجیح دارد».
همچنین پیامبر گرامی می‌فرمایند: کسی که نفس خود را شناخت به یقین خدا را شناخته است حضرت علی (ع) می‌فرمایند: خویشتن‌شناسی سودمندترین دانش‌هاست.
اهداف:
هدف کلی:
تعیین رابطه عزت نفس با پیشرفت تحصیلی در میان دانش‌آموزان مقطع دبیرستان شهرستان بیجار
هدف جزیی:
1-تعیین میزان رابطه‌ی عزت نفس با پیشرفت تحصیلی
2-تعیین میزان رابطه‌ی عزت نفس با جنسیت
سؤال‌ها:
1-آیا بین عزت نفس با پیشرفت تحصیلی رابطه وجود دارد؟
2-آیا بین عزت نفس با جنسیت رابطه وجود دارد؟
متغیرها:
عزت نفس (متغیر مستقل): تصورات، نگرش‌ها و ارزیابی‌هایی که شخص بطور مداوم از خود انجام میدهد
پیشرفت تحصیلی (متغیر وابسته): موفقیت در هدف‌های تربیتی تعیین شده که به عنوان عملکرد تحصیلی دانش‌آموز در نظر گرفته شده است.
تعریف عملیاتی:
عزت نفس: منظور از عزت نفس در تحقیق حاضر میزان نمره‌ای است که فرد از آزمون کوپر اسمیت کسب کرده است.
پیشرفت تحصیلی: منظور از پیشرفت تحصیلی در پژوهش حاضر نمره معدل ترم گذشته دانش‌آموزان در تمام دروس است.
مقطع تحصیلی که این تحقیق در آن صورت گرفته است دانش‌آموزان دوره دبیرستان شهرستان بیجار است.
فصل دوم: پیشینه تحقیق
مبانی نظری
مبانی تجربی
مدل تحلیلی
مبانی نظری:
تعاریفی از عزت نفس:
مازلو عزت نفس را عبارت می‌داند از شایستگی، توانمندی، کفایت، اطمینان، استقلال و آزادی. چنانچه ارضاء گردد فرداحساس ارزشمند بودن، توانا بودن، مثمر به ثمر بودن و احساس غرور و اعتماد به خود میکند و اگر ارضاء نگردد فرد احساس حقارت، درماندگی و ضعف میکند (مدی، 1976).
راجرز عزت نفس را عبارت می‌داند از ارزیابی مداوم شخص نسبت به ارزشمندی خویشتن خود (شاملو، 1368).
روزنبرگ میگوید: هر فرد آگاهی‌هایی در مورد خود دارد، بخش ارزشی این آگاهی‌ها عزت نفس نام دارد رابسون عزت نفس را عبارت می‌داند از حس رضامندی، خویشتن‌پذیری که ارزیابی خود درباره ارزشمندی قدر و منزلت، جذابیت، شایستگی و کفایت و توانایی جهت ارضای تمایلات و خواسته‌های فرد، منتج میشود.
مؤلفه‌های عزت نفس عبارتند از: 1-امنیت 2-خودپذیری 3-پیوندجویی 4-تعهد 5-شایستگی
ابعاد عزت نفس:
1-بعد اجتماعی: هر چقدر ارتباط شخص با اجتماع کمتر باشد و فاقد محبت لازم و حمایت‌های اجتماعی باشد باعث کاهش عزت نفس فرد خواهد شد و هر چقدر ارتباط فرد با اجتماع بیشتر شود و از حمایت‌های اجتماعی و محبت لازم برخوردار باشد عزت نفس فرد بیشتر خواهد بود.
2-بعد تحصیلی: موفقیت‌ها و شکست‌های فرد در امر تحصیل علم و دانش در مدرسه و مسائل مربوط به آن مستقیماً بر عزت نفس اثر می‌گذارد و هر چه شکست بیشتر باشد عزت نفس پایین و هر چقدر موفقیت فرد بیشتر باشد عزت نفس فرد بالا خواهد رفت.
3-بعد جسمی: هر فرد نسبت به ظاهر و توانایی جسمی خود یک ارزیابی و برداشت دارد اگر این تصور در برداشت از وضعیت ظاهری و جسمی فرد منفی باشد از این نظر عزت نفس فرد پایین خواهد بود و برعکس.
4-بعد خانوادگی: فردی که احساس میکند عضو باارزشی از خانواده است و احترام بیشتری برای او قائلند عزت نفس او بالا خواهد بود.
5-بعد کلی عزت نفس: ارزیابی و تصور کلی فرد از خود و خویشتن است و اساس ارزیابی فرد در همه زمینه‌هاست.
نیاز حرمت و احترام به خود
فرد پس از برآورده ساختن نیازهای فیزیولوژیکی، ایمنی و عشق متوجه جلب احترام دیگران و احترام به خود میشود.
همه ما به عنوان یک انسان احساس می‌کنیم حق داشته باشیم که دیگران در قالب وجودی صاحب ارزش، با ما رفتار کنند. اهانت و پرخاش شدید یک کودک سه ساله به یک کودک کوچکتر از خود شاید رنجش و ناراحتی برای او فراهم سازد. این ناراحتی را حداقل از چشمان کودکی که مورد تعرض و اهانت قرار گرفته میتوان مشاهده کرد. شخصی که احساس ناکارآوری میکند احتمالاً توان و انرژی خود را به قصد تأیید کارآوری، متوجه خویش می‌سازد.
او مایل است کارآوری و شایستگی خود را به دیگران نشان دهد ولی بیشتر به قانع ساختن خویش سرگرم میشود. نیاز احترام به خود با عزت نفس تعامل دارد یعنی احساس‌هایی که درباره خودتان دارید تا اندازه‌ای بسیار زیاد با باورهایتان نسبت به دیگران بستگی د ارد به ویژه دیگرانی که به شما احترام می‌گذارند. اشخاصی که به خود احترام می‌گذارند و یا از سوی دیگران احترام می‌بینند به ندرت اتفاق می‌افتد که بخواهند توانایی‌ها و ظرفیتهای خویش را نشان دهند. آنها صرف نظر از آنچه انجام داده‌اند یا می‌دهند و یا دیگران چگونه احترام‌شان را دارند از این وضع لذت می‌برند و شاید دچار غرور و افتخار هم شوند این دسته افراد مداوماً به تعریف و تمجید نیاز ندارند و خواهان توجه مستمر نیستند (هر چند ممکن است از توجه خوششان آید). اینگونه افراد از داور‌های نسبت به خود یا قضاوت کردن درباره دیگران نه ترس و واهمه‌ای دارند و نه از انجام این کار عقب‌نشینی می‌کنند. آنها همچنین نیاز دارند که برای رفع نگرانی‌های خود وقت و انرژی فراوانی صرف نمایند (بخشی، 1383).
نشانه‌های عزت نفس ناسالم و عزت نفس سالم:
هم چنان که کودک رشد میکند و بزرگ میشود، عزت نفس او هم تغییر می‌یابد و دچار نوسان میشود. هر چه کودک تجربه‌ی بیشتری کسب میکند و ادراک جدیدی نسبت به خویشتن پیدا میکند، عزت نفس او هم بر همان پایه دچار تحول میشود. خوب است والدین نسبت به نشانه‌های عزت نفس سالم و عزت نفس ناسالم هوشیار باشند تا بتوانند به موقع به فرزندان خود کمک کنند. کودکی که دچار ضعف عزت نفس است، درصدد یادگیری و یا کسب مطلب تازه‌ای بر نمی‌آید. او همیشه دیدی منفی نسبت به خود داشته و جملاتی مثل من یک ابله هستم هیچ وقت هیچی یاد نمی‌گیرم و یا هیچ کس به من توجهی نمی‌کند، به خود میگوید: او قدرت تحمل ناکامی‌ها را ندارد و به سادگی از رفتار و گفته‌های سایرین دلخور شده و می‌رنجد. کودکانی که عزت نفس پائینی دارند، موانع و مشکلات موقت را پایدار و همیشگی می‌پندارند و چنین شرایطی را غیرقابل تحمل می‌دانند. به عبارت بهتر حس بدبینی در آنها مسلط و حکمفرما است .
برعکس، کودکی که از عزت نفس بالایی برخوردار است، از معاشرت با دیگران لذت می‌برد و از بودن در محافل اجتماعی و انجام فعالیتهای گروهی به اندازه‌ی انجام کارهای فردی و شخصی احساس رضایت و ناراحتی میکند. او از اقدامات جدید استقبال میکند و وقتی با مشکلی روبرو میشود توانایی یافتن راه حل را در خود می‌بیند. او هیچ‌گاه استعدادهای خود را دست کم نمی‌گیرد و کاستی‌های درونی خود را منصفانه می‌پذیرد. برای مثال، به جای این که بگوید: من یک ابله هستم، میگوید: من معنی آن را نمی‌فهمم؟ او نسبت به نقاط ضعف و قوت خود آگاه است و حس خوش‌بینی و مثبت‌نگری در او مستولی است (سلحشور، 1379).
عوامل مؤثر بر رشد عزت نفس کودکان و نوجوانان عبارتند از:
الف) خانه-روابط موجود بین والدین، خواهرها و برادرها، پدربزرگ، مادربزرگ و سایر اقوام و نزدیکان، تأثیر مستقیمی بر میزان عزت نفس کودک دارد. تجاربی که کودک از محیط زندگی خود کسب میکند، دوست‌یابی، نوع بازی‌های انتخابی و رویدادهای خوشایند و ناخوشایند دوران کودکی بر شکل‌گیری حس عزت نفس کودک مؤثرند.
ب) مدرسه-روابط اجتماعی و دوستانه‌ای که کودک با همسالان خود برقرار میکند، معلمین، مربیان و مشاوران مدرسه بر میزان عزت نفس کودکان نقش بسزایی دارند. همچنین تجاربی که کودک از طریق انجام وظایف و تکالیف درسی خود می‌آموزد، فعالیتهای فوق برنامه، ورزش، نظم و انضباط نقش عمده‌ای در این خصوص ایفاء میکند.
ج) اجتماع-روابط مختلفی که کودک با سایر افراد جامعه برقرار میکند، اعم از فرهنگ‌های مختلف، نژادها و مذاهب گوناگون، می‌تواند بر میزان رشد عزت نفس مؤثر باشند (سلحشور، 1379).
عزت نفس تحصیلی و پیشرفت تحصیلی:
یکی از مفاهیمی که به مفهوم نگرش به آن به آموزشگاه و یادگیری آموزشگاهی بسیار نزدیک است مفهوم نگرش به خود و عزت نفس تحصیلی در رابطه با یادگیری آموزشگاهی است موفقیت و تأیید یا شکست و عدم تأیید در تعدادی از تکالیف یادگیری و در مدتی نسبتاً طولانی به عزت نفس کلی درباره آموزشگاه و یادگیری آموزشگاهی می‌انجامد. به همین نحو موفقیت و تأیید یا شکست و عدم تأیید پس از چند سال تحصیلی منجر به این خواهد شد که دانش‌آموزان موفقیت یا شکست را به خودش به عنوان یاد گیرنده یا دانش‌آموز تعلیم دهد. سرانجام این دانش‌آموز یا باید از متهم کردن آموزشگاه یا معلمان به سبب عدم موفقیتش دست بردارد و خود را هدف اتهام قرار دهد و یا باید تأیید آموزشگاه و معلمان را به خاطر موفقیتش به تأیید خود مبدل سازد. دانش‌آموزی که مرتباً در آموزشگاه موفقیت کسب میکند باید تأیید مدرسه و معلمان را به خود تعمیم دهد و یک مفهوم کلی مثبت درباره خودش به عنوان یادگیرنده ایجاد کند (سیف، 1363).
اکثر صاحب نظران برخورداری از عزت نفس (ارزیابی مثبت از خود) را به عنوان عامل مرکزی و اساسی در سازگاری عاطفی-اجتماعی، افراد می‌دانند این باور گسترش یافته و دارای تاریخچه طولانی نیز هست ابتدا روانشناسان و جامعه‌شناسان، از جمله ویلیام جیمز هربرت مید و چارلز کولی بر اهمیت عزت نفس تأکید داشتند همچنین محققان بسیاری دریافته‌اند که بین عزت نفس مثبت و نمرات بالا در مدارس رابطه وجود دارد (پپ و همکاران، 1989).
این ارتباط حتی زمانی که کودکان خودشان را به عنوان دانش‌آموز ارزیابی می‌کنند بالاتر است که میتوان آن را در «عزت نفس تحصیلی» آنها نام نهاد.
دیدگاه‌های دانشمندان درباره عزت نفس:
1-دیدگاه بک:
بک (1985) میگوید: افراد یکه عزت نفس پایین دارند می‌کوشند موفقیت‌ها را به بیرون نسبت دهند و
شکست‌ها را به درون، شواهد بیانگر این مطلب است که کودکان نیز از این شیوه‌ها استفاده می‌کنند. بک متذکر
میشود که اغلب واکنشهای منفی احساس ناشی از فقدان عزت نفس است.
2-دیدگاه هورنای:
هورنای معتقد است عزت نفس یکی از نیازهای انسان است و عبارتست از ارزش خود را در درجه اهمیت و
ارزشی که دیگران برای او قائل هستند، دانستن.
به عقیده هورنای، آگاهی شخص از خود واقعی و از استعدادهای بالقوه و امکاناتی که دارد او را قادر می‌سازد به
اینکه کاملاً تسلیم محیط اجتماعی نباشد و احیاناً از خود ابتکار به خرج دهد و شخصیت خود را به رنگ
مخصوصی درآورده و آنرا از شخصیت افراد دیگری که تحت تأثیر همان عوامل اجتماعی و فرهنگی قرار
گرفته‌اند ممتاز سازد، شخصی که عزت نفس پایین دارد از اینکه صاحب قدرت و سیادت شود مأیوس شده و
حتی این امید را ندارد که بتواند روی پای خود بایستد یعنی قائم بذات باشد از اینرو می‌خواهد از آزار و ایذاء
دیگران در پناه قرار گیرد و ضمناً برای خود حامی و پشتیبان فراهم سازد تا در زندگی او را یاری کنند از این رو
سخت می‌کوشد مورد محبت دیگران واقع شود و همه او را دوست بدارند (سیاسی، 1371).
3-دیدگاه ماریون:
ماریون (1995)، معتقد است که عزت نفس دارای سه نشانه مهم و اساسی است که عبارتند از: حس ارزشمندی،
کنترل و شایستگی. منظور از «حس ارزشمندی» این است که کودک خود را دوست بدارد و احساس کند که
برای دیگران مهم و باارزش است.
دوم، کودکی که مفهوم کنترل کردن را درک کند، به سادگی نمی‌پذیرد که سایرین او را تحت کنترل و
سلطه‌ی خود درآورند، زیرا می‌خواهد خودش تصمیم بگیرد. اگر والدین و مربیان کودک نسبت به انتظارات و
خواسته‌های او عکس‌العمل مناسبی نشان دهند و شیوه تصمیم‌گیری درست را به او بیاموزند، می‌توانند موجب
رشد و پرورش حس کنترل درونی کودک شوند.
سوم، ایجاد «حس صلاحیت و شایستگی» در کودکان می‌تواند موجب موفقیت‌های آموزشی تحکیم روابط
اجتماعی و رشد مهارتهای بدنی شود. به عبارت دیگر، میتوان با تقویت این طرز تفکر که تو می‌توانی این کار
را انجام دهی، حتماً موفق خواهی شد، حس لیاقت و شایستگی را در او پرورش داد (سلحشور، 1379).
4-دیدگاه راجرز:
تصور نسبتاً دائمی هر فرد راجع به ارزشی که او برای خود قائل میشود و رابطه این ارزش یا خود واقعی است
که شامل تمام افکار، ادراک‌ها و ارزشها که من را تشکیل میدهد و من شامل آنچه هستم وآنچه می‌توانم و بر
ادراک فرد از جهان تأثیر دارد. پشتکار انسان را موفق میکند و بهترین نردبان ترقی است.
افرادی که بر عزت نفس و پشتکار خود تکیه دادند، بیش از اشخاصی که به قریحه و مواهب طبیعی خود متکی
هستند بر رستگاری و پیشرفت نزدیکندو از خسران دور هستند. نسبت پشتکار و عزت نفس با مواهب طبیعی مثل
نسبت اراده است به قابلیت، همانطوریکه شخص هر قدر قابلیت انجام کاری را داشته باشد تا اراده انجام آن را
نکند به انجامش موفق نخواهد شد، همینطور هم هر قدر انسان، صاحب ذوق و قریحه و هوش باشد تا آن ذوق
مقرون به پشتکار و عزت نفس و تلاش نباشد مثمرثمر نیست، پس عزت نفس اساس امید است (سیف‌پناهی، 1378).
5-دیدگاه الیس:
به نظر الیس، انسان تمایلی به عشق و محبت، توجه به مراقبت و تشفی آرزوها دارد و از مورد تنفر قرار گرفتن
بی‌توجهی و ناکامی دوری می‌جوید، زمانیکه حادثه فعال کننده‌ای برای فرد اتفاق می‌افتد او براساس تمایلات
ذاتی خود ممکن است در برداشت متفاوت و متضاد از حادثه فعال کننده داشته باشد. یکی افکار و عقاید و
باورهای منطقی و عقلانی و دیگری افکار ، عقاید و برداشت‌های غیرعقلانی و غیرمنطقی در حالتی که فرد
تابع افکار و عقاید عقلانی و منطقی باشد به عواطف منطقی دست خواهد یافت و شخصیت سالمی خواهد داشت
در حالتی که فرد تابع و دستخوش افکار و عقاید غیرمنطقی و غیرعقلانی قرار گیرد با عواقب غیرمنطقی مواجه
خواهد شد. که در این حالت او فردی است مضطرب و غیرعادی که شخصیت ناسالمی دارد. بطور خلاصه در
نظریه الیس، انسانها تا حد زیادی خود موجد اختلافات و ناراحتی‌های روانی خود هستند انسان با استعداد و
آمادگی مشخص برای مضطرب شدن متولد میشود و تحت تأثیر عوامل فرهنگی و شرط شدنهای اجتماعی این
آمادگی را تقویت میکند.
دیدگاه اریکسون:
اریکسون معتقد است بحران‌هایی که در هر مرحله از رشد بوجود می‌آید اساس سلامت و یا تا سلامت بعدی شخصیت فرد را پایه‌‌ریزی می‌کنند اگر هر یک از این مراحل با این بحران‌ها که جنبه‌های مثبت و منفی دارند و قسمتی از جنبه‌های طبیعی رشد محسوب میشود برخورد رضایت‌بخش شود جنبه‌های مثبت شخصیت مانند اعتماد به دیگران، خودکفایی و عزت نفس به میزان بالایی جذب خود میشوند و به این ترتیب شخصیت به رشد خود ادامه میدهد برعکس اگر تعارض استمرار یابد و یا در اصل به نحو راضی کننده‌ای حل نشود «خود» در حال رشد صدمه می‌بیند و عناصر منفی شخصیت مانند بی‌اعتمادی شکست و تردید، احساس حقارت جذب «خود» میشود و در نتیجه شخصیت به شکل ناسالمی رشد می‌یابد. به عقیده اریکسون والدینی که به کودکان خود اجازه بروز ابتکار نمی‌دهند باعث میشوند که در آنها احساس گناه، کم ارزشی و گوشه‌گیری بوجود آید این کودکان از ابراز وجود می‌ترسند و ضمن اتکاء شدید به بزرگسالان در گروه‌ها به صورت فعال شرکت نمی‌کنند و بیشتر و در حاشیه آنها زندگی می‌کنند آنها بی‌هدف میشوند و یا جرأت اینکه به دنبال هدف بروند را نخواهند داشت (شاملو، 1370).
دانلود ولادت پرشکوه فاطمه(س)
| دسته بندی | معارف اسلامی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 66 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 97 |
فصل اول
ولادت پرشکوه فاطمه(س)
فاطمه بضعة منى و هى نور عینى و ثمرة فؤادى و روحى التى بین جنبى و هى الحوراء الانسیة: «فاطمه پاره تن من است، و نور چشمان من، و میوه دلم و روح من است و او حورى انسان صفت است».
پیامبر اسلام(ص) در آن سال که سال پنجم بعثتش بود در سختترین شرائط و حالات به سر مىبرد.اسلام منزوى بود، و مسلمانان اندک نخستین، شدیداً تحت فشار.محیط مکه بر اثر شرک و بت پرستى و جهل و خرافات و جنگهاى قبایل عرب و حاکمیت زور و بینوائى تودههاى مردم، تیره و تار بود.پیامبر(ص) به آینده مىاندیشید، آیندهاى درخشان از پشت این ابرهاى سیاه و ظلمانى، آیندهاى که با توجه به اسباب عادى و ظاهرى بسیار دور دست و شاید غیر ممکن بود.در همین سال حادثه بزرگى در زندگى پیامبر رخ داد، به فرمان خدا براى مشاهده ملکوت آسمانها به معراج رفت، و به مصداق «لنریه من آیاتنا الکبرى» آیات عظیم پروردگار در پهنه بلند آسمان را با چشم خود دید، و روح بزرگش بزرگتر شد، و آماده پذیرش رسالتى سنگیتتر توأم با امید بیشتر.در روایتى از اهل سنت و شیعه - که هر دو بر آن تأکید دارند - مىخوانیم: پیامبر(ص) در شب معراج از بهشت عبور مىکرد، جبرئیل از میوه درخت طوبى به آن حضرت داد، و هنگامى که پیامبر(ص) به زمین بازگشت نطفه فاطمه زهرا سلام اللّه علیها از آن میوه بهشتى منعقد شد.
لذا در حدیث مىخوانیم که پیامبر(ص) فاطمه سلام اللّه علیها را بسیار مىبوسید، روزى همسرش عایشه بر این کار خرده گرفت، که چرا اینهمه دخترت را مىبوسى؟!
پیامبر(ص) در جواب فرمود:«من هر زمان فاطمه را مىبوسم، بوى بهشت برین را از او استشمام مىکنم».
و به این ترتیب این مولود بزرگ از عصاره پاک میوههاى بهشتى و از پدرى همچون پیامبر(ص)، و مادر ایثارگر و فداکارى همچون «خدیجه» در روز بیستم جمادى الثانى گام به دنیا نهاد، و طعن و سرزنشهاى مخالفین که پیامبر را بدون «نسل جانشین» مىپنداشتند، همگى نقش بر آب شد، و به مضمون سوره «کوثر» فاطمه زهرا چشمه جوشان براى ادامه دودمان پیامبر و ائمه هدى و خیر کثیر در طول قرون و اعصار، تا روز قیامت شد.
این بانوى بهشتى (ص) نام داشت که هر کدام از دیگرى پر معنىتر بود: 1- فاطمه، 2- صدیقه، 3- طاهره، 4- مبارکه، 5- زکیه، 6- راضیه، 7- مرضیه، 8- محدثه، 9- زهرا و هر یک بیانگر اوصاف و برکات وجود پربرکت او است.
همین بس که در نام معروفش «فاطمه» بزرگترین بشارت براى پیروان مکتبش نهفته است، چرا که «فاطمه» از ماده «فطم» به معنى جدا شدن، یا باز گرفتن از شیر است، و طبق حدیثى که از پیامبر گرامى اسلام(ص) روایت شده به امیر مؤمنان على(ع) فرمود:
«مى دانى چرا دخترم، فاطمه نامیده شد؟
عرض کرد:بفرمائید.
فرمود:براى آنکه او و شیعیان و پیروان مکتبش از آتش دوزخ باز گرفته شده‌اند»!
از میان نامهاى او نام «زهراء» نیز درخشندگى و فروغ خاصى دارد، از امام صادق(ع) پرسیدند:چرا فاطمه را «زهراء» مىنامند؟
فرمود:«زیرا زهراء به معنى درخشنده است و فاطمه چنان بود که چون در محراب عبادت مىایستاد و نور او براى اهل آسمانها پرتو افکن مىشد، همانگونه که نور ستارگان براى اهل زمین [پرتو افکن است]. لذا زهراء نام نهاده شد».هنگامى که خدیجه زنى با شخصیت و معروف به بزرگى بود، با پیامبر اسلام(ص) ازدواج کرد زنان مکه از او قطع رابطه کردند، و گفتند: او با جوان تهى دست و یتیمى ازدواج کرده و شخصیت خود را پائین آورده است!
این وضع همچنان ادامه یافت تا اینکه خدیجه باردار شد و جنینش کسى جز فاطمه زهرا نبود.به هنگام وضع حمل به سراغ زنان قریش فرستاد و از آنها خواست که در این ساعات حساس و پردرد و رنج به یارى او بیایند و تنهایش نگذارند، اما او با این پاسخ سرد و درد آلود روبرو شد که:«تو سخن ما را گوش نکردى، با یتیم ابوطالب که مالى نداشت ازدواج نمودى، ما نیز به کمک تو نخواهیم شتافت»!
خدیجه با ایمان، از این پیام زشت و بى معنى سخت غمگین شد، اما در اعماق دلش نور امیدى درخشید که خدایش او را در اینحال تنها نخواهد گذاشت.لحظات سخت و بحرانى وضع حمل آغاز شد، او در محیط خانه تنها بود، و زنى که او را کمک کند وجود نداشت، قلب او فشردهتر مىشد، و امواج خروشان بى مهریهاى مردم روح پاکش را آزار مىداد.ناگهان برقى در افق روحش درخشید، چشم بگشود و چهار زن را نزد خود دید، سخت نگران شد. یکى از آن چهار زن صدا زد:
نترس و غمگین مباش. پرودرگار مهربانت ما را به یارى تو فرستاده است ما خواهران توایم.
من سارهام!و این یک آسیه همر فرعون است که از دوستان تو در بهشت خواهد بود.
آن دیگر مریم دختر عمران.و این چهارمى را که مىبینى دختر موسى بن عمران، کلثوم است!ما آمدهایم که در این ساعت یار و یاور تو باشیم.و نزد او ماندند تا فاطمه بانوى اسلام دیده به جهان گشود.آرى به مصداق((ان الذین قالوا ربنا اللّه ثم استقاموا تتنزل علیهم الملائکة الاتخافوا و لاتحزنوا)). کسانى که بگویند پروردگار ما اللّه است، فرشتگان بر آنها نازل مىشوند و مىگویند نترسید و اندوهى به خود راه ندهید»
در اینجا نیز علاوه بر فرشتگان، ارواح زنان با شخصیت جهان به یارى خدیجه با ایمان و پر استقامت شتافتند.تولد این مولود خجسته آنچنان پیامبر(ص) را خشنود کرد که زبان به مدح و ثناى پرورگار گشود، و زبان بدخواهان که او را ابتر مىخواندند، براى همیشه کوتاه شد.خداوند مژده این مولود پربرکت را در سوره کوثر به پیامبرش داد و فرمود:انا اعطیناک الکوثر.فصل لربک وانحران شانئک هو الابتر»:ما سرچشمه جوشان خیر کثیر را به تو بخشیدیم.اکنون که چنین است، براى پرودگارت نماز بجاى آور و تکبیر گو!مسلماً دشمن تو، ابتر است!
- 1. ریاحین الشریعه، جلد1، صفحه .21
2. این حدیث را با مختصر تفاوتى «سیوطى» در درالمنثور و «طبرى» در ذخائر العقبى و «على بن ابراهیم» در تفسیر خود نقل کردهاند. گرچه معروف است که معراج در سالهاى آخر توقف پیامبر(ص) در مکه بوده، ولى به طورى که از بعضى از روایات استفاده مىشود معراج مکرر اتفاق افتاده است، بنابراین منافاتى با تولد بانوى اسلام در سال پنجم بعثت ندارد.
3. این حدیث در بسیارى از کتب اهل سنت از جمله «تاریخ بغداد» و «صواعق ابن حجر» و «کنز العمال» و کتب دیگر آمده است .
4. مضمون این حدیث را گروهى از دانشمندان اهل سنت از جمله «طبرى» در «ذخائر العقبى» نقل کرده است.
5. سوره فصلت، آیه .30
فصل دوم
محبت فراوان پیامبر(ص) نسبت به فاطمه(س)
اذا اشتقت الى الجنة قبلت نحر فاطمة:
هنگامى که شوق بهشت در دلم پیدا مىشود گلوى فاطمه را مىبوسم!
همه مورخان و ارباب حدیث نوشتهاند که پیامبر(ص) نسبت به دخترش فاطمه(س) علاقه عجیبى داشت.
بدیهى است علاقه پیامبر تنها به خاطر رابطه پدرى و فرزندى نبود، هر چند این عاطفه در وجود پیامبر(ص) موج مىزد، اما تعبیرات و سخنانى که پیامبر(ص) به هنگام اظهار علاقه نسبت به دخترش فاطمه(س) بیان مىکرد، نشان مىداد که در اینجا معیارهاى دیگرى مطرح است.
واین محبت از محبتها جدا است حب محبوب خدا، حب خدا است
از میان روایات فراوانى که در این زمینه رسیده است کافى است به چند روایت زیر که در کتب معروف شیعه و اهل سنت آمده اشاره کنیم:
1- ما کان احد من الرجال احب الى رسول اللّه من على و لا من النساءٍ احب الیه من فاطمة:
«احدى از مردان نزد پیامبر(ص) محبوبتر از امیر مؤمنان على(ع) نبود و نه از زنان، محبوبتر از فاطمه(س).
جالب این است که این حدیث را گروه زیادى از عایشه نقل کردهاند.
2- هنگامى که آیه شریفه:لا تجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاءٍ بعضکم بعضاً:
پیامبر را آن گونه که یکدیگر را صدا مىزنید، صدا نزنید
نازل شد مسلمانان پیامبر(ص) را با خطاب «یا محمد» صدا نکردند، بلکه «یا رسول اللّه و یا ایها النبى» مىگفتند.
فاطمه(س) مىگوید:بعد از نزول این آیه من دیگر جرأت نکردم پدرم را به عنوان «یا ابتاه» (پدرجان!» صدا کنم، و هنگام که خدمتش مىرسیدم «یا رسولاللّه» مىگفتم.
یکى دوبار این خطاب را تکرار کردم، دیدم پیامبر(ص) ناراحت شد و از من روبرگردانید. دفعه سوم رو به من کرد و گفت:یا فاطمة انها لم تنزل فیک و لا فى اهلک و لا نسلک، انت منى و انا منک، انما نزلت فى اهل الجفاء و الغلظة من قریش!:
اى فاطمه این آیه درباره تو نازل نشده، و نه درباره خاندان و نسل تو، تو از منى و من از توأم، این در مورد جفاکاران و تند خویان بى ادب از قریش نازل شده است!
سپس این جمله عجیب و روح پرور را افزود:قولى: یا ابه! فانها احیا للقلب و ارضى للرب!
«بگو پدرجان! که این سخن قلب مرا زنده مىکند و خدا را خشنود مىسازد».
آرى آهنگ دلنواز پدرجان فاطمه(ع) با روح پیامبر(ص) همان مىکرد که امواج نسیم بهارى با شکوفههاى لطیف درختان.
3- در حدیث دیگرى آمده است پیامبر چنان مشتاق فاطمه(س) بود که هر گاه به سفر مىرفت آخرین کسى را که با او وداع مىکرد زهرا(س) بود، و به هنگامى که از سفر باز مىگشت نخستین کسى را که به دیدنش مىشتافت فاطمه(س) بود.
4- این حدیث را نیز بسیارى از محدثان شیعه و اهل سنت نقل کردهاند که پیامبر فرمود:
من آذاها فقد آذانى.و من اغضبها فقد اغضبنى.من سرها فقد سرنى.و من سائه فقد سائنى.
هر کس او را آزار دهد مرا آزار داده است.و هر کس او را خشمگین کند مرا خمشگین ساخته.
هر کس او را مسرور کند مرا مسرور ساخته نموده.و هر کس او را اندوهگین سازد مرا اندوهگین ساخته است!
بدون شک شخصیت والاى فاطمه(س) علیها و آینده درخشان و مقام عرفان و ایمان و عبادتش اینهمه احترام را ایجاب مىکرد. چرا که امامان، همه، از نسل او بودند. و بعلاوه او همسر بزرگمرد اسلام امیر مؤمنان على(ع) بود.
اما پیامبر(ص) با این عمل مىخواست حقیقت دیگرى را نیز به مردم تفهیم کند و دیدگاه اسلام را در زمینه دیگرى روشن سازد و انقلاب فکرى و فرهنگى بیافریند و بگوید:دختر موجودى نیست که باید زنده به گور شود.
ببینید من دست دخترم را مىبوسم، او را بر جاى خود مىنشانم، و اینهمه عظمت و احترام براى او قائلم.
دختر انسانى است همچون سایر انسانها، نعمتى است از نعمتهاى پرودرگار، موهبتى است الهى.
دختر نیز مىتواند مانند پسر مدارج کمال را طى کند و به حریم قرب خدا راه یابد.
و به این ترتبیب شخصیت در هم شکسته زن را در آن محیط تاریک احیاء فرمود.
1. فضائل الخمسة جلد 43 صفحه .127
2. مضمون این حدیث در دهها روایت از طرق اهل سنت نقل شده است (احقاق الحق)، جلد 10، صفحه .167
3. سوره نور، آیه .63
4. مناقب این شهر آشوب، جلد3، صفحه .320
5. فضائل الخمسة، جلد3، صفحه .
فصل سوم
فاطمه(س) در کنار پدر
ان اول شخص یدخل على الجنة فاطمه بنت محمد:«نخستین کسى که در بهشت بر من وارد مىشود، فاطمه دختر محمد است».
در آن روزگار که مسلمانان دوران آمادگى خود را در مکه مىگذراندند، محیط زندگى آنان سخت طوفانى و شرائط فوق العاده بحرانى بود.
آغاز اسلام بود و مسلمانان در اقلیت شدیدى قرار داشتند، و تمام قدرت و نیرو و حاکمیت و ثروت دست دشمنان بى رحم و بى منطق اسلام بود و هر کارى مىخواستند، مىکردند.
آزارى نبود که بر سر مسلمانان نیاورند، و جسارت و توهینى نبود که نسبت به مقام شامخ پیامبر(ص) روا ندارند.
در این دوران دو نفر بیش از همه ایثار و فداکارى کردند: از میان زنان «خدیجه» بود که بر زخمهاى قلب و جسم پیامبر(ص) مرهم مىنهاد، و غبار غم و اندوه را با فداکاریهایش، با محبت و صفایش با همدردى و دلسوزى اش، از قلب مبارکه پیامبر مىزدود.
و دیگر «ابوطالب پدر بزرگوار امیرمؤمنان على(ع) بود که نفوذ و اعتبارى بسیار در میان مردم مکه داشت، و از تدبیر و هوش و ذکاوت فوق العادهاى برخوردار بود، او خود را سپرى نیرومند در برابر پیامبر(ص) کرده بود و یار و یاور و حامى مهربان پیامبر اسلام(ص) بود.
ولى با نهایت تأسف این هر دو یار وفادار، و دو شخصیت بزرگ و انسانهاى ایثارگر، در سال دهم هجرت به فاصله کمى چشم از جهان پوشیدند، و پیغمبر(ص) را در مرگ خود عزادار ساختند، و رسول خدا(ص) از این نظر تنها ماند.
شدت اندوه پیامبر(ص) در سوگ این دو شخصیت که به حق هر کدام سهم قابل ملاحظهاى در پیشرفت اسلام داشتند، از اینجا روشن مىشود که آن سال را «عام الحزن» نام نهادند یعنى «سال غم و اندوه»!.
اما از آنجا که خداوند هر نعمتى را از بندگان برگزیدهاش مىگیرد نعمت دیگرى را جانشین آن مىکند هر کدام از این دو بزرگوار فرزندى از خود به یادگار گذاشتند که درست نقش آنها را ایفا مىکردند.
امیرمؤمنان على(ع) یادگار «ابوطالب» همانند پدر حامى و مدافع و یار و یاور پیامبر(ص) بود، قبلا نیز چنین بود اما بعد از ابوطالب جاى خالى او را نیز پر کرد.
و خدیجه دخترش «فاطمه» را به یادگار گذاشت، دخترى مهربان، فداکار و شجاع و ایثارگر که همواره در کنار «پدر» بود و گرد و غبار و رنج و محنت را از قلب پاک پدر مىزدود.
امیر مؤمنان على(ع) در آن هنگام 19 سال داشت در حالى که فاطمه سلام اللّه علیها طبق احادیث معروف بیش از پنجسال از سن مبارکش نگذشته بود، قابل توجه اینکه هر دو در خانه پیامبر(ص) زندگى مىکردند و مونس ساعتهاى تنهائى او بودند.
هنوز سه سال به هجرت باقى مانده بود، سه سال مملو از حوادث سخت و طوفانهاى شدید زندگى، مملو از مرارتها و ملالتها، مملو از آزارها و اهانتها و تلاشهاى دشمنان براى محو اسلام و مسلمین.
گاه دشمنان سنگدل، خاک، یا خاکستر بر سر پیامبر(ص) مىپاشیدند، هنگامى که پیامبر(ص) خانه مىآمد، فاطمه سلام اللّه علیها خاک و خاکستر از سر و صورت پدر پاک مىکرد، در حالى که اشک در چشمانش حلقه زده بود، پیامبر(ص) مىفرمود:
دخترم غمگین مباش و اشک مریز که خداوند حافظ و نگهبان پدر تواست.
گاه دشمنان در حجر اسماعیل اجتماع داشتند و به بتها سوگند مىخوردند که هر کجا «محمّد» را پیدا کنند، او را به قتل برسانند.
فاطمه سلام اللّه علیها این خبر را مىشنید و به اطلاع پدر مىرساند تا مراقب بیشترى از خود کند و این نشان مىدهد که نه تنها در درون خانه که در بیرون نیز فاطمه سلام اللّه علیها در فکر دفاع و نجات پدر بود.
در یکى از همان سالها، ابوجهل مشتى اراذل مکّه را تحریک کرد که به هنگامى که پیامبر(ص) در مسجد الحرام به سجده رفته بود، شکمبه گوسفندى را بیاورند و بر سر حضرت بیفکنند، هنگامى که این عمل انجام شد ابوجهل و اطرافیانش صدا به خنده بلند کردند و پیامبر(ص) را به باد مسخره گرفتند.
بعضى از یاران، منظره را دیدند اما دشمن بیرحم چنان آماده بود که توانائى بر دفاع نداشتند، ولى هنگامى که این خبر به گوش دختر کوچکش فاطمه(س) رسید به سرعت به مسجد الحرام آمد و آن را برداشت و با شجاعت مخصوص خودش، ابوجهل و یارانش ر با شمشیر زبان مجازات کرد، و به آنها نفرین فرمود.
آرى در آنجا که گاهى مردن دلاور جرأت دفاع از پیامبر(ص) را نداشتند، این دختر شجاع و خردسال، حضور داشت و به دفاع از پیامبر(ص) مىپرداخت.
این دوران هر چه بود، سپرى شد، پیامبر(ص) عازم هجرت به مدینه گشت. فاطمه سلام اللّه علیها باید موقتاً از پدر جدا شود و در خانه تنها بماند، تا زمانى که اجازه هجرت به او داده شود، در حالى که 8 سال بیشتر از سن مبارکش نمى گذشت. ولى همانگونه که امیرمؤمنان على(ع) در لحظات حساس و بحرانى هجرت با خوابیدن در بستر پیامبر(ص) امتحان ایثار و فداکارى خود را داد و بدن خویش را در معرض شمشیرهاى دشمن گذارد، فاطمه(ص) نیز بدون جزع و بیتابى آمادگى خود را براى پذیرش این رسالت جدید اعلام داشت.
ولى دوران جدائى او نمى توانست زیاد طولانى باشد، و باید در کنار پدر همچنان بماند. و در محیط مدینه همچون مکه به دفاع خود ادامه دهد، و گردو غبار اندوه و حوادث سخت را از قلب نورانى پدر بشوید، لذا بعد از چند روز به اتفاق چند نفر از همسران پیامبر(ص) به همراهى امیر مؤمنان على(ع) به مدینه آمد.
فاطمه نه تنها در روزهاى عادى (هر چند پیامبر(ص) روز عادى نداشت) بکله در روزهاى جنگ و طوفانى نیز همچون یک مرد شجاع در شعاعى که مأموریت داشت، از پیامبر(ص) دفاع مىکرد.
هنگامى که جنگ «احد» پایان گرفت و تازه لشگر دشمن صحنه را ترک گفته بود و پیامبر(ص) با دندان شکسته و پیشانى مجروح هنوز در میدان احد بود فاطمه سلام اللّه علیها با سرعت به «احد» آمد و با اینکه هنوز نوجوان کم سن و سالى بود فاصله میان «مدینه» و «احد» را با پاى پیاده و با شوق زیاد طى کرد، صورت پدر را با آب شستشو داد، خون را از چهرهاش زدود، اما زخم پیشانى همچنان خونریزى مىکرد.
قطعه حصیرى را سوزاند، و خاکستر آن را برجاى زخم ریخت و مانع خونریزى شد، و عجیبتر اینکه براى جنگى که در روز بعد اتفاق مىافتاد. اسلحه براى پدر فراهم مىکرد.
در جنگ احزاب که از پررنجترین غزوات اسلامى بود، و در ماجراى فتح مکه در آن روز که سپاه پیروزمند اسلام با احتیاطهاى لازم آخرین سنگر شرک را از دست مشرکان گرفت و خانه را از لوث وجود بتها پاک کرد، باز مىبینیم فاطمه سلام اللّه علیها در کنار پیامبر قرار گرفته، و به کنار خندق مىآید و براى پیامبر(ص) که چند روز گرسنه مانده، غذاى سادهاى که از قرض نانى تجاوز نمى کرد، تهیه مىکند، و به هنگام فتح مکه براى او خمیه مىزند، آب براى شستشو و غسل آماده مىکند، تا گردو غبار را از تنش بشوید و لباس پاکیزهاى بپوشد و رهسپار مسجد الحرام شود.
1. این حدیث را «کلینى» در «کافى» و جمعى از اهل سنت در کتب خود مانند «کنز العمال» و «میزان اعتدال» و غیر آن نقل کردهاند.
2. سیره، ابن هشام، جلد 1، صفحه .416
3. مناقب، جلد 1، صفحه .71
4. صحیح، بخارى، جلد 5، صفحه .8
5. این غزوه «حمراء الاسد» بود که مشرکان از نیمه راه به سوى مدینه بازگشتند تا ضربهاى را که در «احد» زده بودند تکمیل کنند، اما خدا مىخواست مأیوس و نومید بازگردند، لذا وقتى خود را با مسلمانان شجاع و حتى کسانى که در «احد» مجروح شده بودند، مواجه دیدند، ترسیدند و بازگشتند.
فصل چهارم
فاطمه(س) همسر وفادار امیر مؤمنان(ع)
((لولم یخلق على لم یکن لفاطمة کفو))
«هر گاه على آفریده نمى شد، کسى که لایق همسرى فاطمه باشد وجود نداشت».
ازدواجى که عقدش در ملکوت آسمان بسته شد!
کمالات فوق العاده فاطمه(س) از یکسو.و انتسابش به شخص پیامبر از سوى دیگر.
و شرافت خانوادگى او نیز از سوى دیگر.
سبب شد که مردان زیادى از بزرگان یاران پیامبر(ص) به خواستگارى او بیایند اما همه جواب رد شنیدند.و جالب اینکه غالباً پیامبر در پاسخ آنها مىفرمود:امرها الى ربها!
«کار فاطمه به دست پروردگار فاطمه است»!
از همه عجیبتر خواستگارى «عبدالرحمن بن عوف» بود، همان مرد ثروتمندى که مطابق راه و رسم جاهلیت، به همه چیز از دریچه مادى مىنگریست، و مهریه سنگین را دلیل بر شخصیت زن و موقعیت ممتاز شوهر مىپنداشت.
او به خدمت پیامبر(ص) آمد و عرض کرد:اگر فاطمه را به همسرى من درآورى یکصد شتر که بار همه آنها پارچههاى گرانقیمت مصرى باشد به اضافه ده هزار دینار طلا مهریه او مىکنم!!
پیامبر(ص) از این خواستگارى زشت و بى معنى چنان خشمگین شد که مشتى سنگریزه برداشت و به طرف عبدالرحمن پاشید و گفت:«تو گمان کردى من بنده پولم و ثروتم که با پول و ثروت مىخواهى بر من فخر بفروشى»؟
آرى باید در خواستگارى فاطمه الگوهاى اسلامى مشخص شود، سنتهاى جاهلیت پایمال گردد، و معیارهاى ارزش اسلامى معلوم شود.
مردم مدینه در این گفتگوها بودند ناگهان این صدا در همه جا پیچید که پیامبر(ص) مىخواهد تنها دخترش را به همسرى على بن ابیطالب(ع) در آورد.
على بن ابیطالب که دستش از مال و ثروت دنیا کوتاه بود و از معیارهاى عصر جاهلى چیزى نداشت، اما وجودش از فرق تا قدم مملو از ایمان و ارزشهاى اصیل اسلامى بود.
هنگامى که تحقیق کردند، معلوم شد رهنمون پیامبر(ص) در این ازدواج مبارک تاریخى وحى آسمانى بوده است، زیرا خودش فرمود:«اتانى ملک فقال یا محمد ان اللّه یقرأ علیک السلام و یقول لک: انى قد زوجت فاطمه ابنتک من على بن ابى طالب فى الملاءِ الاعلى، فزوجها منه فى الارض»:
«فرشتهاى از سوى خدا آمد و به من گفت: خداوند بر تو سلام مىفرستد و مىگوید من دخترت فاطمه را در آسمانها به همسرى على بن ابیطالب درآوردم تو نیز در زمین او را به ازدواج على درآور»!
هنگامى که امیر امؤمنان على(ع) به خواستگارى فاطمه سلام اللّه علیها آمد، چهره مبارکش از شرم گلگون شده بود. پیامبر(ص) با مشاهده او شاد و خندان شد فرمود براى چه نزد من آمدهاى؟
ولى امیرمؤمنان على(ع) به خاطر ابهت پیامبر(ص) نتوانست خواسته خود را مطرح کند، و لذا سکوت کرد.
پیامبر(ص) که از درون امیرمؤمنان على(ع) باخبر بود، چنین فرمود:«لعلک جئت تخطب فاطمة».
«شاید به خواستگارى فاطمه آمدى»؟!...
عرض کرد:آرى، براى همین منظور آمدم.
پیامبر فرمود:اى على! قبل از تو مردان دیگرى نیز به خواستگارى فاطمه آمدند، هر گاه من با خود فاطمه این مطلب را در میان مىنهادم روى موافق نشان نمى داد، و اکنون بگذار تا این سخن را با خود او در میان نهم.درست است که این ازدواج آسمانى است و باید بشود، اما شخصیت فاطمه سلام اللّه علیها خصوصاً، و احترام و آزادى زنان در انتخاب همسر عموماً، ایجاب مىکند که پیامبر(ص) بدون مشورت با فاطمه سلام اللّه علیها اقدام به این کار نکند.
دانلود مقاله عصر خیام و دانش ستاره شناسی
| دسته بندی | تاریخ و ادبیات |
| فرمت فایل | |
| حجم فایل | 329 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 2 |
عصر خیام و دانش ستاره شناسی نجوم> نجوم و اختر فیزیک> فیزیک> علوم طبیعت (cached)
مقدمه
در پی "عصر بیرونی" با فاصله کمی از آن ، نیمه دوم قرم پنجم هجری با درخشش چهره یک دانشمند بزرگ دیگر و قرار دارد: این دوران در کتاب و ستاره شناسی ادامه حرکتهای پژوهشی و اکتشافات چشمگیری در زمینه ریاضیات خوانده می" عصر عمر خیام" "مقدمهای بر تاریخ علم" سارتن بنام شود. او در پی توصیفی که از شرایط دنیای علم در شرق و غرب جهان آن روز به عمل میآورد، درباره اعتبار فراوان علمی کارهای خیام در زمینه ریاضیات سخن گفته : و بعد به چگونگی پژوهشها و رصدهای او در امر نجوم پرداخته و چنین میگوید
در (... سلطان جلال الدین ملکشاه سلجوقی او را به رصدخانه جدید رس (یا 07 -4701 نیشابور ، یا اصفهان) دعوت کرد تا تقویم ایرانی را اصلاح کند: 365 روز = روز + 7 ) روز41×07(. . پس از تسلط مسلمین جای خود را به تقویم اسلامی داده بود این تقویم به تاریخ جلالی (گرفته شده از نام جلال الدین ملکشاه) موسوم است، مبدأ آن تقویم خیام 10 رمضان م بود. راجع به اصلاح خیام تفسیرهای متعددی 4701 ماری 41 ق= 104 وجود دارد که هر کدام بر میزان معینی از دقت دلالت دارد، ولی به هر صورت ، تقویم شاید درسترین تفسیر یکی از سه . خیام بسیار دقیق بود، احتمالا دقیقتر از تقویم گریگوری تفسیر زیر و دومی محتملتر از هم است. راجع به هر کدام اول مأخذ ، سپس تعداد کبیسهها ...). و در آخر میزان خطا را ذکر کرده
سارتن در جلد دوم کتاب خود بار دیگر درباره تقویم جلالی خیام مینویسد: سده یازدهم با موفقیت بزرگی به پایان رسید: . تاریخ جلالی نه تنها در شرق ، بلکه در غرب هم بی رقیب ماند... یعنی با تاریخ جلالی عمر خیام رصدخانه ری یا نیشابور (زیج ملکشاهی)
از جمله فعالیتهای ارزنده نجومی در ایران میتوان ایجاد رصدخانه بزرگ ری یا نیشابور یا اصفهان را در زمان ملکشاه سلجوقی دانست، مدارک موجود و از جمله زیج ملکشاهی حاکی از آنست که دانشمندان بزرگی چون عمر بن ابراهیم الخیامی ، ابوالمظفر اسفزاری ، میمون بن نجیب الواسطی و تعدادی دیگر سرگرم بررسیهای علمی و تحقیقات و تاریخ بودهاند. بنای رصدخانه بزرگ زمان ملکشاه سلجوقی را همه وسیع در زمینه ستاره شناسی و اصلاح تقویم ذکر کردهاند، ولی در مورد محل بنای آن که ری بوده یا نیشابور یا اصفهان اشاره مستقیم و روشنی وجود 110سال . ندارد ابن اثیر در این باره اشارهای دارد
آورده است که در این سال نظام الملک و سلطان ملکشاه جماعتی از بزرگان و منجمین 110ابن اثیر در حوادث سال را گرد آوردند تا نوروز را در اول حمل مستقر ساخته و پیش از آن تاریخ نوروز در نیمه برج حوت واقع بود و این عمل سلطان مبدأ تقویمها شد. در همین سال رصدی برای سلطان ملکشاه ترتیب یافت و جماعتی از بزرگان منجمین در عمل آنم شرکت کردند و از آن جمله بودند عمر بن ابراهیم الخیامی و ابوالمظفر الاسفزاری و میمون النجیب الواسطی و دائر بود و بعد از وفات او متروک 187 جز آنان. در ترتیب این رصد مال بسیار خرج شد و تا سال وفات ملکشاه یعنی .)ماند
این رصدخانه و رصدبندی را در اصفهان ، نیشابور ، ری و مرو نوشتهاند، به نظر میرسد ترتیب رصدخانه در اصفهان مسلم باشد، زیرا از دو قرن پیش در این شهر رصدخانههای دیگری ایجاد شده و از سوی دیگر این شهر . پایتخت دولت بود فعالیتهای رصدی در قرن ششم
هـ.ق به توسط حکیم حسام الدین سالار و حکیم اوحدالدین انوری و 710بنا بر نوشته (وصاف الحضره) در سال به توسط حکیم 771 عبدالرحمن خازنی رصدخانه زیجی که به شاهی مشهور بود ساخت شد. همچنین مینویسد در سال فریدالدین ابویحیی علی بن عبدالکریم التالولی رصد و زیجی که مشهور به زیج علائی بود تأسیس شد، لیکن مکان و . محل آنها را ذکر نکرده است
دانلود ولادت پرشکوه فاطمه(س)
| دسته بندی | معارف اسلامی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 66 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 97 |
فصل اول
ولادت پرشکوه فاطمه(س)
فاطمه بضعة منى و هى نور عینى و ثمرة فؤادى و روحى التى بین جنبى و هى الحوراء الانسیة: «فاطمه پاره تن من است، و نور چشمان من، و میوه دلم و روح من است و او حورى انسان صفت است».
پیامبر اسلام(ص) در آن سال که سال پنجم بعثتش بود در سختترین شرائط و حالات به سر مىبرد.اسلام منزوى بود، و مسلمانان اندک نخستین، شدیداً تحت فشار.محیط مکه بر اثر شرک و بت پرستى و جهل و خرافات و جنگهاى قبایل عرب و حاکمیت زور و بینوائى تودههاى مردم، تیره و تار بود.پیامبر(ص) به آینده مىاندیشید، آیندهاى درخشان از پشت این ابرهاى سیاه و ظلمانى، آیندهاى که با توجه به اسباب عادى و ظاهرى بسیار دور دست و شاید غیر ممکن بود.در همین سال حادثه بزرگى در زندگى پیامبر رخ داد، به فرمان خدا براى مشاهده ملکوت آسمانها به معراج رفت، و به مصداق «لنریه من آیاتنا الکبرى» آیات عظیم پروردگار در پهنه بلند آسمان را با چشم خود دید، و روح بزرگش بزرگتر شد، و آماده پذیرش رسالتى سنگیتتر توأم با امید بیشتر.در روایتى از اهل سنت و شیعه - که هر دو بر آن تأکید دارند - مىخوانیم: پیامبر(ص) در شب معراج از بهشت عبور مىکرد، جبرئیل از میوه درخت طوبى به آن حضرت داد، و هنگامى که پیامبر(ص) به زمین بازگشت نطفه فاطمه زهرا سلام اللّه علیها از آن میوه بهشتى منعقد شد.
لذا در حدیث مىخوانیم که پیامبر(ص) فاطمه سلام اللّه علیها را بسیار مىبوسید، روزى همسرش عایشه بر این کار خرده گرفت، که چرا اینهمه دخترت را مىبوسى؟!
پیامبر(ص) در جواب فرمود:«من هر زمان فاطمه را مىبوسم، بوى بهشت برین را از او استشمام مىکنم».
و به این ترتیب این مولود بزرگ از عصاره پاک میوههاى بهشتى و از پدرى همچون پیامبر(ص)، و مادر ایثارگر و فداکارى همچون «خدیجه» در روز بیستم جمادى الثانى گام به دنیا نهاد، و طعن و سرزنشهاى مخالفین که پیامبر را بدون «نسل جانشین» مىپنداشتند، همگى نقش بر آب شد، و به مضمون سوره «کوثر» فاطمه زهرا چشمه جوشان براى ادامه دودمان پیامبر و ائمه هدى و خیر کثیر در طول قرون و اعصار، تا روز قیامت شد.
این بانوى بهشتى (ص) نام داشت که هر کدام از دیگرى پر معنىتر بود: 1- فاطمه، 2- صدیقه، 3- طاهره، 4- مبارکه، 5- زکیه، 6- راضیه، 7- مرضیه، 8- محدثه، 9- زهرا و هر یک بیانگر اوصاف و برکات وجود پربرکت او است.
همین بس که در نام معروفش «فاطمه» بزرگترین بشارت براى پیروان مکتبش نهفته است، چرا که «فاطمه» از ماده «فطم» به معنى جدا شدن، یا باز گرفتن از شیر است، و طبق حدیثى که از پیامبر گرامى اسلام(ص) روایت شده به امیر مؤمنان على(ع) فرمود:
«مى دانى چرا دخترم، فاطمه نامیده شد؟
عرض کرد:بفرمائید.
فرمود:براى آنکه او و شیعیان و پیروان مکتبش از آتش دوزخ باز گرفته شده‌اند»!
از میان نامهاى او نام «زهراء» نیز درخشندگى و فروغ خاصى دارد، از امام صادق(ع) پرسیدند:چرا فاطمه را «زهراء» مىنامند؟
فرمود:«زیرا زهراء به معنى درخشنده است و فاطمه چنان بود که چون در محراب عبادت مىایستاد و نور او براى اهل آسمانها پرتو افکن مىشد، همانگونه که نور ستارگان براى اهل زمین [پرتو افکن است]. لذا زهراء نام نهاده شد».هنگامى که خدیجه زنى با شخصیت و معروف به بزرگى بود، با پیامبر اسلام(ص) ازدواج کرد زنان مکه از او قطع رابطه کردند، و گفتند: او با جوان تهى دست و یتیمى ازدواج کرده و شخصیت خود را پائین آورده است!
این وضع همچنان ادامه یافت تا اینکه خدیجه باردار شد و جنینش کسى جز فاطمه زهرا نبود.به هنگام وضع حمل به سراغ زنان قریش فرستاد و از آنها خواست که در این ساعات حساس و پردرد و رنج به یارى او بیایند و تنهایش نگذارند، اما او با این پاسخ سرد و درد آلود روبرو شد که:«تو سخن ما را گوش نکردى، با یتیم ابوطالب که مالى نداشت ازدواج نمودى، ما نیز به کمک تو نخواهیم شتافت»!
خدیجه با ایمان، از این پیام زشت و بى معنى سخت غمگین شد، اما در اعماق دلش نور امیدى درخشید که خدایش او را در اینحال تنها نخواهد گذاشت.لحظات سخت و بحرانى وضع حمل آغاز شد، او در محیط خانه تنها بود، و زنى که او را کمک کند وجود نداشت، قلب او فشردهتر مىشد، و امواج خروشان بى مهریهاى مردم روح پاکش را آزار مىداد.ناگهان برقى در افق روحش درخشید، چشم بگشود و چهار زن را نزد خود دید، سخت نگران شد. یکى از آن چهار زن صدا زد:
نترس و غمگین مباش. پرودرگار مهربانت ما را به یارى تو فرستاده است ما خواهران توایم.
من سارهام!و این یک آسیه همر فرعون است که از دوستان تو در بهشت خواهد بود.
آن دیگر مریم دختر عمران.و این چهارمى را که مىبینى دختر موسى بن عمران، کلثوم است!ما آمدهایم که در این ساعت یار و یاور تو باشیم.و نزد او ماندند تا فاطمه بانوى اسلام دیده به جهان گشود.آرى به مصداق((ان الذین قالوا ربنا اللّه ثم استقاموا تتنزل علیهم الملائکة الاتخافوا و لاتحزنوا)). کسانى که بگویند پروردگار ما اللّه است، فرشتگان بر آنها نازل مىشوند و مىگویند نترسید و اندوهى به خود راه ندهید»
در اینجا نیز علاوه بر فرشتگان، ارواح زنان با شخصیت جهان به یارى خدیجه با ایمان و پر استقامت شتافتند.تولد این مولود خجسته آنچنان پیامبر(ص) را خشنود کرد که زبان به مدح و ثناى پرورگار گشود، و زبان بدخواهان که او را ابتر مىخواندند، براى همیشه کوتاه شد.خداوند مژده این مولود پربرکت را در سوره کوثر به پیامبرش داد و فرمود:انا اعطیناک الکوثر.فصل لربک وانحران شانئک هو الابتر»:ما سرچشمه جوشان خیر کثیر را به تو بخشیدیم.اکنون که چنین است، براى پرودگارت نماز بجاى آور و تکبیر گو!مسلماً دشمن تو، ابتر است!
- 1. ریاحین الشریعه، جلد1، صفحه .21
2. این حدیث را با مختصر تفاوتى «سیوطى» در درالمنثور و «طبرى» در ذخائر العقبى و «على بن ابراهیم» در تفسیر خود نقل کردهاند. گرچه معروف است که معراج در سالهاى آخر توقف پیامبر(ص) در مکه بوده، ولى به طورى که از بعضى از روایات استفاده مىشود معراج مکرر اتفاق افتاده است، بنابراین منافاتى با تولد بانوى اسلام در سال پنجم بعثت ندارد.
3. این حدیث در بسیارى از کتب اهل سنت از جمله «تاریخ بغداد» و «صواعق ابن حجر» و «کنز العمال» و کتب دیگر آمده است .
4. مضمون این حدیث را گروهى از دانشمندان اهل سنت از جمله «طبرى» در «ذخائر العقبى» نقل کرده است.
5. سوره فصلت، آیه .30
فصل دوم
محبت فراوان پیامبر(ص) نسبت به فاطمه(س)
اذا اشتقت الى الجنة قبلت نحر فاطمة:
هنگامى که شوق بهشت در دلم پیدا مىشود گلوى فاطمه را مىبوسم!
همه مورخان و ارباب حدیث نوشتهاند که پیامبر(ص) نسبت به دخترش فاطمه(س) علاقه عجیبى داشت.
بدیهى است علاقه پیامبر تنها به خاطر رابطه پدرى و فرزندى نبود، هر چند این عاطفه در وجود پیامبر(ص) موج مىزد، اما تعبیرات و سخنانى که پیامبر(ص) به هنگام اظهار علاقه نسبت به دخترش فاطمه(س) بیان مىکرد، نشان مىداد که در اینجا معیارهاى دیگرى مطرح است.
واین محبت از محبتها جدا است حب محبوب خدا، حب خدا است
از میان روایات فراوانى که در این زمینه رسیده است کافى است به چند روایت زیر که در کتب معروف شیعه و اهل سنت آمده اشاره کنیم:
1- ما کان احد من الرجال احب الى رسول اللّه من على و لا من النساءٍ احب الیه من فاطمة:
«احدى از مردان نزد پیامبر(ص) محبوبتر از امیر مؤمنان على(ع) نبود و نه از زنان، محبوبتر از فاطمه(س).
جالب این است که این حدیث را گروه زیادى از عایشه نقل کردهاند.
2- هنگامى که آیه شریفه:لا تجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاءٍ بعضکم بعضاً:
پیامبر را آن گونه که یکدیگر را صدا مىزنید، صدا نزنید
نازل شد مسلمانان پیامبر(ص) را با خطاب «یا محمد» صدا نکردند، بلکه «یا رسول اللّه و یا ایها النبى» مىگفتند.
فاطمه(س) مىگوید:بعد از نزول این آیه من دیگر جرأت نکردم پدرم را به عنوان «یا ابتاه» (پدرجان!» صدا کنم، و هنگام که خدمتش مىرسیدم «یا رسولاللّه» مىگفتم.
یکى دوبار این خطاب را تکرار کردم، دیدم پیامبر(ص) ناراحت شد و از من روبرگردانید. دفعه سوم رو به من کرد و گفت:یا فاطمة انها لم تنزل فیک و لا فى اهلک و لا نسلک، انت منى و انا منک، انما نزلت فى اهل الجفاء و الغلظة من قریش!:
اى فاطمه این آیه درباره تو نازل نشده، و نه درباره خاندان و نسل تو، تو از منى و من از توأم، این در مورد جفاکاران و تند خویان بى ادب از قریش نازل شده است!
سپس این جمله عجیب و روح پرور را افزود:قولى: یا ابه! فانها احیا للقلب و ارضى للرب!
«بگو پدرجان! که این سخن قلب مرا زنده مىکند و خدا را خشنود مىسازد».
آرى آهنگ دلنواز پدرجان فاطمه(ع) با روح پیامبر(ص) همان مىکرد که امواج نسیم بهارى با شکوفههاى لطیف درختان.
3- در حدیث دیگرى آمده است پیامبر چنان مشتاق فاطمه(س) بود که هر گاه به سفر مىرفت آخرین کسى را که با او وداع مىکرد زهرا(س) بود، و به هنگامى که از سفر باز مىگشت نخستین کسى را که به دیدنش مىشتافت فاطمه(س) بود.
4- این حدیث را نیز بسیارى از محدثان شیعه و اهل سنت نقل کردهاند که پیامبر فرمود:
من آذاها فقد آذانى.و من اغضبها فقد اغضبنى.من سرها فقد سرنى.و من سائه فقد سائنى.
هر کس او را آزار دهد مرا آزار داده است.و هر کس او را خشمگین کند مرا خمشگین ساخته.
هر کس او را مسرور کند مرا مسرور ساخته نموده.و هر کس او را اندوهگین سازد مرا اندوهگین ساخته است!
بدون شک شخصیت والاى فاطمه(س) علیها و آینده درخشان و مقام عرفان و ایمان و عبادتش اینهمه احترام را ایجاب مىکرد. چرا که امامان، همه، از نسل او بودند. و بعلاوه او همسر بزرگمرد اسلام امیر مؤمنان على(ع) بود.
اما پیامبر(ص) با این عمل مىخواست حقیقت دیگرى را نیز به مردم تفهیم کند و دیدگاه اسلام را در زمینه دیگرى روشن سازد و انقلاب فکرى و فرهنگى بیافریند و بگوید:دختر موجودى نیست که باید زنده به گور شود.
ببینید من دست دخترم را مىبوسم، او را بر جاى خود مىنشانم، و اینهمه عظمت و احترام براى او قائلم.
دختر انسانى است همچون سایر انسانها، نعمتى است از نعمتهاى پرودرگار، موهبتى است الهى.
دختر نیز مىتواند مانند پسر مدارج کمال را طى کند و به حریم قرب خدا راه یابد.
و به این ترتبیب شخصیت در هم شکسته زن را در آن محیط تاریک احیاء فرمود.
1. فضائل الخمسة جلد 43 صفحه .127
2. مضمون این حدیث در دهها روایت از طرق اهل سنت نقل شده است (احقاق الحق)، جلد 10، صفحه .167
3. سوره نور، آیه .63
4. مناقب این شهر آشوب، جلد3، صفحه .320
5. فضائل الخمسة، جلد3، صفحه .
فصل سوم
فاطمه(س) در کنار پدر
ان اول شخص یدخل على الجنة فاطمه بنت محمد:«نخستین کسى که در بهشت بر من وارد مىشود، فاطمه دختر محمد است».
در آن روزگار که مسلمانان دوران آمادگى خود را در مکه مىگذراندند، محیط زندگى آنان سخت طوفانى و شرائط فوق العاده بحرانى بود.
آغاز اسلام بود و مسلمانان در اقلیت شدیدى قرار داشتند، و تمام قدرت و نیرو و حاکمیت و ثروت دست دشمنان بى رحم و بى منطق اسلام بود و هر کارى مىخواستند، مىکردند.
آزارى نبود که بر سر مسلمانان نیاورند، و جسارت و توهینى نبود که نسبت به مقام شامخ پیامبر(ص) روا ندارند.
در این دوران دو نفر بیش از همه ایثار و فداکارى کردند: از میان زنان «خدیجه» بود که بر زخمهاى قلب و جسم پیامبر(ص) مرهم مىنهاد، و غبار غم و اندوه را با فداکاریهایش، با محبت و صفایش با همدردى و دلسوزى اش، از قلب مبارکه پیامبر مىزدود.
و دیگر «ابوطالب پدر بزرگوار امیرمؤمنان على(ع) بود که نفوذ و اعتبارى بسیار در میان مردم مکه داشت، و از تدبیر و هوش و ذکاوت فوق العادهاى برخوردار بود، او خود را سپرى نیرومند در برابر پیامبر(ص) کرده بود و یار و یاور و حامى مهربان پیامبر اسلام(ص) بود.
ولى با نهایت تأسف این هر دو یار وفادار، و دو شخصیت بزرگ و انسانهاى ایثارگر، در سال دهم هجرت به فاصله کمى چشم از جهان پوشیدند، و پیغمبر(ص) را در مرگ خود عزادار ساختند، و رسول خدا(ص) از این نظر تنها ماند.
شدت اندوه پیامبر(ص) در سوگ این دو شخصیت که به حق هر کدام سهم قابل ملاحظهاى در پیشرفت اسلام داشتند، از اینجا روشن مىشود که آن سال را «عام الحزن» نام نهادند یعنى «سال غم و اندوه»!.
اما از آنجا که خداوند هر نعمتى را از بندگان برگزیدهاش مىگیرد نعمت دیگرى را جانشین آن مىکند هر کدام از این دو بزرگوار فرزندى از خود به یادگار گذاشتند که درست نقش آنها را ایفا مىکردند.
امیرمؤمنان على(ع) یادگار «ابوطالب» همانند پدر حامى و مدافع و یار و یاور پیامبر(ص) بود، قبلا نیز چنین بود اما بعد از ابوطالب جاى خالى او را نیز پر کرد.
و خدیجه دخترش «فاطمه» را به یادگار گذاشت، دخترى مهربان، فداکار و شجاع و ایثارگر که همواره در کنار «پدر» بود و گرد و غبار و رنج و محنت را از قلب پاک پدر مىزدود.
امیر مؤمنان على(ع) در آن هنگام 19 سال داشت در حالى که فاطمه سلام اللّه علیها طبق احادیث معروف بیش از پنجسال از سن مبارکش نگذشته بود، قابل توجه اینکه هر دو در خانه پیامبر(ص) زندگى مىکردند و مونس ساعتهاى تنهائى او بودند.
هنوز سه سال به هجرت باقى مانده بود، سه سال مملو از حوادث سخت و طوفانهاى شدید زندگى، مملو از مرارتها و ملالتها، مملو از آزارها و اهانتها و تلاشهاى دشمنان براى محو اسلام و مسلمین.
گاه دشمنان سنگدل، خاک، یا خاکستر بر سر پیامبر(ص) مىپاشیدند، هنگامى که پیامبر(ص) خانه مىآمد، فاطمه سلام اللّه علیها خاک و خاکستر از سر و صورت پدر پاک مىکرد، در حالى که اشک در چشمانش حلقه زده بود، پیامبر(ص) مىفرمود:
دخترم غمگین مباش و اشک مریز که خداوند حافظ و نگهبان پدر تواست.
گاه دشمنان در حجر اسماعیل اجتماع داشتند و به بتها سوگند مىخوردند که هر کجا «محمّد» را پیدا کنند، او را به قتل برسانند.
فاطمه سلام اللّه علیها این خبر را مىشنید و به اطلاع پدر مىرساند تا مراقب بیشترى از خود کند و این نشان مىدهد که نه تنها در درون خانه که در بیرون نیز فاطمه سلام اللّه علیها در فکر دفاع و نجات پدر بود.
در یکى از همان سالها، ابوجهل مشتى اراذل مکّه را تحریک کرد که به هنگامى که پیامبر(ص) در مسجد الحرام به سجده رفته بود، شکمبه گوسفندى را بیاورند و بر سر حضرت بیفکنند، هنگامى که این عمل انجام شد ابوجهل و اطرافیانش صدا به خنده بلند کردند و پیامبر(ص) را به باد مسخره گرفتند.
بعضى از یاران، منظره را دیدند اما دشمن بیرحم چنان آماده بود که توانائى بر دفاع نداشتند، ولى هنگامى که این خبر به گوش دختر کوچکش فاطمه(س) رسید به سرعت به مسجد الحرام آمد و آن را برداشت و با شجاعت مخصوص خودش، ابوجهل و یارانش ر با شمشیر زبان مجازات کرد، و به آنها نفرین فرمود.
آرى در آنجا که گاهى مردن دلاور جرأت دفاع از پیامبر(ص) را نداشتند، این دختر شجاع و خردسال، حضور داشت و به دفاع از پیامبر(ص) مىپرداخت.
این دوران هر چه بود، سپرى شد، پیامبر(ص) عازم هجرت به مدینه گشت. فاطمه سلام اللّه علیها باید موقتاً از پدر جدا شود و در خانه تنها بماند، تا زمانى که اجازه هجرت به او داده شود، در حالى که 8 سال بیشتر از سن مبارکش نمى گذشت. ولى همانگونه که امیرمؤمنان على(ع) در لحظات حساس و بحرانى هجرت با خوابیدن در بستر پیامبر(ص) امتحان ایثار و فداکارى خود را داد و بدن خویش را در معرض شمشیرهاى دشمن گذارد، فاطمه(ص) نیز بدون جزع و بیتابى آمادگى خود را براى پذیرش این رسالت جدید اعلام داشت.
ولى دوران جدائى او نمى توانست زیاد طولانى باشد، و باید در کنار پدر همچنان بماند. و در محیط مدینه همچون مکه به دفاع خود ادامه دهد، و گردو غبار اندوه و حوادث سخت را از قلب نورانى پدر بشوید، لذا بعد از چند روز به اتفاق چند نفر از همسران پیامبر(ص) به همراهى امیر مؤمنان على(ع) به مدینه آمد.
فاطمه نه تنها در روزهاى عادى (هر چند پیامبر(ص) روز عادى نداشت) بکله در روزهاى جنگ و طوفانى نیز همچون یک مرد شجاع در شعاعى که مأموریت داشت، از پیامبر(ص) دفاع مىکرد.
هنگامى که جنگ «احد» پایان گرفت و تازه لشگر دشمن صحنه را ترک گفته بود و پیامبر(ص) با دندان شکسته و پیشانى مجروح هنوز در میدان احد بود فاطمه سلام اللّه علیها با سرعت به «احد» آمد و با اینکه هنوز نوجوان کم سن و سالى بود فاصله میان «مدینه» و «احد» را با پاى پیاده و با شوق زیاد طى کرد، صورت پدر را با آب شستشو داد، خون را از چهرهاش زدود، اما زخم پیشانى همچنان خونریزى مىکرد.
قطعه حصیرى را سوزاند، و خاکستر آن را برجاى زخم ریخت و مانع خونریزى شد، و عجیبتر اینکه براى جنگى که در روز بعد اتفاق مىافتاد. اسلحه براى پدر فراهم مىکرد.
در جنگ احزاب که از پررنجترین غزوات اسلامى بود، و در ماجراى فتح مکه در آن روز که سپاه پیروزمند اسلام با احتیاطهاى لازم آخرین سنگر شرک را از دست مشرکان گرفت و خانه را از لوث وجود بتها پاک کرد، باز مىبینیم فاطمه سلام اللّه علیها در کنار پیامبر قرار گرفته، و به کنار خندق مىآید و براى پیامبر(ص) که چند روز گرسنه مانده، غذاى سادهاى که از قرض نانى تجاوز نمى کرد، تهیه مىکند، و به هنگام فتح مکه براى او خمیه مىزند، آب براى شستشو و غسل آماده مىکند، تا گردو غبار را از تنش بشوید و لباس پاکیزهاى بپوشد و رهسپار مسجد الحرام شود.
1. این حدیث را «کلینى» در «کافى» و جمعى از اهل سنت در کتب خود مانند «کنز العمال» و «میزان اعتدال» و غیر آن نقل کردهاند.
2. سیره، ابن هشام، جلد 1، صفحه .416
3. مناقب، جلد 1، صفحه .71
4. صحیح، بخارى، جلد 5، صفحه .8
5. این غزوه «حمراء الاسد» بود که مشرکان از نیمه راه به سوى مدینه بازگشتند تا ضربهاى را که در «احد» زده بودند تکمیل کنند، اما خدا مىخواست مأیوس و نومید بازگردند، لذا وقتى خود را با مسلمانان شجاع و حتى کسانى که در «احد» مجروح شده بودند، مواجه دیدند، ترسیدند و بازگشتند.
فصل چهارم
فاطمه(س) همسر وفادار امیر مؤمنان(ع)
((لولم یخلق على لم یکن لفاطمة کفو))
«هر گاه على آفریده نمى شد، کسى که لایق همسرى فاطمه باشد وجود نداشت».
ازدواجى که عقدش در ملکوت آسمان بسته شد!
کمالات فوق العاده فاطمه(س) از یکسو.و انتسابش به شخص پیامبر از سوى دیگر.
و شرافت خانوادگى او نیز از سوى دیگر.
سبب شد که مردان زیادى از بزرگان یاران پیامبر(ص) به خواستگارى او بیایند اما همه جواب رد شنیدند.و جالب اینکه غالباً پیامبر در پاسخ آنها مىفرمود:امرها الى ربها!
«کار فاطمه به دست پروردگار فاطمه است»!
از همه عجیبتر خواستگارى «عبدالرحمن بن عوف» بود، همان مرد ثروتمندى که مطابق راه و رسم جاهلیت، به همه چیز از دریچه مادى مىنگریست، و مهریه سنگین را دلیل بر شخصیت زن و موقعیت ممتاز شوهر مىپنداشت.
او به خدمت پیامبر(ص) آمد و عرض کرد:اگر فاطمه را به همسرى من درآورى یکصد شتر که بار همه آنها پارچههاى گرانقیمت مصرى باشد به اضافه ده هزار دینار طلا مهریه او مىکنم!!
پیامبر(ص) از این خواستگارى زشت و بى معنى چنان خشمگین شد که مشتى سنگریزه برداشت و به طرف عبدالرحمن پاشید و گفت:«تو گمان کردى من بنده پولم و ثروتم که با پول و ثروت مىخواهى بر من فخر بفروشى»؟
آرى باید در خواستگارى فاطمه الگوهاى اسلامى مشخص شود، سنتهاى جاهلیت پایمال گردد، و معیارهاى ارزش اسلامى معلوم شود.
مردم مدینه در این گفتگوها بودند ناگهان این صدا در همه جا پیچید که پیامبر(ص) مىخواهد تنها دخترش را به همسرى على بن ابیطالب(ع) در آورد.
على بن ابیطالب که دستش از مال و ثروت دنیا کوتاه بود و از معیارهاى عصر جاهلى چیزى نداشت، اما وجودش از فرق تا قدم مملو از ایمان و ارزشهاى اصیل اسلامى بود.
هنگامى که تحقیق کردند، معلوم شد رهنمون پیامبر(ص) در این ازدواج مبارک تاریخى وحى آسمانى بوده است، زیرا خودش فرمود:«اتانى ملک فقال یا محمد ان اللّه یقرأ علیک السلام و یقول لک: انى قد زوجت فاطمه ابنتک من على بن ابى طالب فى الملاءِ الاعلى، فزوجها منه فى الارض»:
«فرشتهاى از سوى خدا آمد و به من گفت: خداوند بر تو سلام مىفرستد و مىگوید من دخترت فاطمه را در آسمانها به همسرى على بن ابیطالب درآوردم تو نیز در زمین او را به ازدواج على درآور»!
هنگامى که امیر امؤمنان على(ع) به خواستگارى فاطمه سلام اللّه علیها آمد، چهره مبارکش از شرم گلگون شده بود. پیامبر(ص) با مشاهده او شاد و خندان شد فرمود براى چه نزد من آمدهاى؟
ولى امیرمؤمنان على(ع) به خاطر ابهت پیامبر(ص) نتوانست خواسته خود را مطرح کند، و لذا سکوت کرد.
پیامبر(ص) که از درون امیرمؤمنان على(ع) باخبر بود، چنین فرمود:«لعلک جئت تخطب فاطمة».
«شاید به خواستگارى فاطمه آمدى»؟!...
عرض کرد:آرى، براى همین منظور آمدم.
پیامبر فرمود:اى على! قبل از تو مردان دیگرى نیز به خواستگارى فاطمه آمدند، هر گاه من با خود فاطمه این مطلب را در میان مىنهادم روى موافق نشان نمى داد، و اکنون بگذار تا این سخن را با خود او در میان نهم.درست است که این ازدواج آسمانى است و باید بشود، اما شخصیت فاطمه سلام اللّه علیها خصوصاً، و احترام و آزادى زنان در انتخاب همسر عموماً، ایجاب مىکند که پیامبر(ص) بدون مشورت با فاطمه سلام اللّه علیها اقدام به این کار نکند.
دانلود نقش EARENDValue در کنترل پروژه
| دسته بندی | برنامه نویسی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 305 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 164 |
فهرست:
عنوان |
صفحه |
|
مقدمه |
1 |
|
مفاهیم پروژه |
4 |
|
محدودیتهای مدیریت پروژه |
14 |
برنامه ریزی کلان ، تفصیلی و عملیاتی پروژه |
29 |
|
مراحل یک پروژه |
37 |
|
محاسبه زمان پروژه |
38 |
|
شبکه‌های پرت و سیستم تخمین زمان |
45 |
|
گام‌های اجرای پروژه و انواع ساختار پروژه |
49 |
|
معرفی تکنیک EARNED VALUE |
55 |
|
مقایسه روشهای پیش‌بینی شده دوره طرح متفاوت با استفاده از متریک ارزش کسب شده |
68 |
|
دودیدگاه در باره EARNED VALUE |
87 |
|
تفاوت MSP و PrimAvera |
94 |
|
پروژه طرح افزایش ظرفیت و توسعه سیمان مازندران |
101 |
توضیحات پروژه سیمان مازندران |
103 |
|
چارت پروژه |
104 |
|
اجزای تشکیل دهنده پروژه و بررسی پروژه |
105 |
|
توضیحات،Mazandaran Cement MSP |
108 |
|
نقش Value engineering در اجرا پروژه |
119 |
|
فرم ارزیابی پیمانکار |
158 |
|
مشکلات شرکت صنایع آذراب |
161 |
|
منابع |
163 |
|
ضمیمه |
164 |
مقدمه :
کلیه افرادی در مشاغل و مسئولیتهای مختلف حداقل در طول مدت خدمت خود با یک پروژه سرو کار پیدا می کنند . وظایف و مسئولیت کسانیکه در قسمتهای طرح و برنامه سازمانها کار می کنند عموما در رابطه مستقیم با برنامه ریزی وکنترل پروژه ها می باشد . وکسانیکه در مراکز صنعتی و تولیدی کار می کنند نیز در طول خدمت خود با پروژه های صنعتی از قبیل تولید یک محصول جدید، احداث یک واحد تولید مدرن ویا تعمیرات اساسی ماشین آلات سروکار پیدا می کنند وهم چنین افرادی که در سازمانهای غیر دولتی بکار مشغولند نیز در مواقعی خود را با لزوم برنامه ریزی ادارات جدید ، تغییر مکان مراکز کاری که در نوع خود یک پروژه محسوب می شود روبرومی بینند .
برنامه ریزی آموزش واعزام نیروها ی مسلح به جبهه ، تدارک مهمات و تجهیزات و مهمتراز همه برنامه ریزی عملیات نظامی از نمونه های بارز برنامه ریزی یک پروژه پیچیده می باشد که بیشترین وقت مسئولین مربوطه را به خود اختصاص می دهد .
اهداف پروژه :
هر پروژه ای خواه تاسیس یک ساختمان جدید باشد ویا تهیه ماشین آلات وتولید یک محصول تازه ، متضمن صرف هزینه وسرمایه گذاری قابل توجهی میگردد. بازده این سرمایه گذاری واهداف پروژه باید کاملا روشن ومنطقی باشند.کسانیکه مسئولیت تخصیص بودجه وتصویب اجرای یک پروژه را بر عهده دارند باید بطور دقیق از چگونگی صرف پول واهداف پروژه آگاه باشند ، این اهداف بطور کلی در سه گروه به شرح زیر خلاصه می شوند :
1- کیفیت ومشخصات فنی کار تمام شده که در مورد پروژه های ساختمانی مشخصات بنا ومقاومت لازم قسمتهای مختلف ساختمان ودر مورد طرحهای صنعتی ، میزان بازدهی ماشین آلات وحدود دقت قطعات ماشین شده اهداف فنی کار را مشخص می نمایند .
2- بودجه ای که در چهار چوب آن کار باید انجام گیرد .
3- مدت زمان اجرای کار .
معمولا با افزایش وطولانی تر شدن مدت یک پروژه از زمان برنامه ریزی شده آن هزینه های آنهم افزایش می یابد . این افزایش از طرفی بخاطر وجود تورم واز بین رفتن قدرت خرید بودجه اختصاصی طرح واز طرف دیگر بخاطر معطل نگهداشتن نیروی انسانی و تجهیزات بیش از مدت لازم وعدم استفاده از آنها درانجام پروژه های دیگر بوجود می آید . این رابطه روشن ومستقیم بین هزینه وزمان و توجه به اثرات زیانبار عدم اتمام بموقع پروژه، لزوم استفاده از روشهای علمی برنامه ریزی وکنترل پروژه را بیش از پیش آشکار می سازد .
مشخصات یک برنامه ریزی خوب و قابل اجرا:
اکنون که لزوم برنامه ریزی پروژه تا اندازه ای روشن شد بهتر است قبل از پرداختن به یک روش خاص برنامه ریزی، مشخصات یک برنامه موثر و قابل اجرا بررسی گردد و ملاکهای ارزیابی یک برنامه ریزی موفق بدست آید .
بطور کلی یک برنامه موثر وقابل اجرا باید دارای موارد ذیل باشد :
1- از نظر فنی امکان پذیر باشد .
2- بر برآوردها ی قابل اطمینان استوار باشد .
3- متناسب با منابع موجود و قابل دسترس باشد .
4- در صورت استفاده مشترک از منابع یک پروژه دیگر با برنامه آن پروژه هماهنگ باشد .
5- در مقابل لزوم ایجاد تغییراتی در مشخصات و ترتیب اجزای کارهای پروژه انعطاف پذیر باشد .
6- فعالیتهای بحرانی را بخوبی مشخص ومتمایز سازد .
علاوه بر رعایت نکات فوق ، برای اجرای موفقیت آمیز یک پروژه ، ایجاد یک سازمان اجرایی منسجم و تعیین یک مدیر کاردان و با اختیارات کافی که برای وی خطوط ارتباطاتی موثری در نظر گرفته شده باشد ضروری می باشد .
7- فعالیتهای بحرانی را بخوبی مشخص و متمایز سازد . علاوه بر رعایت نکات فوق ، برای اجراء موفقیت آمیز یک پروژه ، ایجاد یک سازمان اجرائی منسجم و تعیین یک مدیر کاردان و با اختیارات کافی که برای وی خطوط ارتباطاتی موثری در نظر گرفته شده باشد ضروری می باشد .
پروژه طرح افزایش ظرفیت و خط توسعه سیمان مازندران :
با ظرفیت 4000 و 300 تن کلینکر هر روز برای انجام و اتمام تحویل شرکت آذرآب شده است . طرح افزایش ظرفیت کارخانه سیمان با ظرفیت اسمی تولید 2000 تن کلینکر سیمان پرتلند در روز را به ظرفیت 9000 تن در روز افزایش دهد و همچنین یک کارخانه با ظرفیت اسمی تولید 3300 تن کلینکر سیمان پرتلند در روز را احداث نماید . این پروژه شامل :
1- تجهیزات انتقال مواد
2- سنگ شکنی
3- آسیاب موادوآسیاب های سیمان از افزایش ظرفیت و طرح توسعه از مرحله تهیه و تدارک مواد برای ساخت تحویل شرکت آذرآب شده است.
شرایط پرداخت این پروژه به صورت ریز می باشد :
قیمت تجهیزات به شرح ذیل از طرف خریدار به فروشنده پرداخت خواهد شد .
الف) 25% قیمت ریالی تجهیزات بمبلغ 8,741,096،875 ریال (هشت میلیارد و هفتصد و چهل و یک میلیون و نود و شش هزار و هشتصد و هفتاد و پنج ریال) به عنوان قسط اول در مقابل ضمانتنامه بانکی به همان مبلغ که این تخمین نامه بانکی پس از تحویل کلیه تجهیزات به فروشنده مسترد خواهد شد .
ب) 65% قیمت تجهیزات بمبلغ 22,726,851,880 ریال(بیست و دو میلیارد و هفتصد و بیست و شش میلیون و هشتصد و پنجاه و یک هزار و هشتصد و هشتاد ریال ) متناسب با تحویل تجهیزات و براساس قیمت های تفکیکی پیوست قرار دارد. با ارئه یک نسخه اصل و دو نسخه کپی از این بسته بندی که به تایید بازرسی خریدار رسیده باشد و همچنین فرم رسید انبار خریدار منظم باشد .
ج ) 10% مبلغ قرار داد برابر مبلغ 3,496,438,750 ریال (سه میلیاردو چهار صد و نود و شش میلیون و چهارصد و سی هشت هزار و هفتصد و پنجاه ریال) به عنوان حسن انجام کار که پس از پایان نصب و تحویل موقت به فروشنده پرداخت خواهد شد.
تبصره 1 : چنانچه به هر دلیل فروشند ضمانت قسط اول را ظرف مدت 15روز پس از امضاء قرار داد ارائه نماید قرار داد نافذ تلقی شده و فروشنده در مقابل کلیه تعهدات مندرج در قرار داد مسئول می باشد .
تبصره 2: فروشنده می تواند در قبال ارائه ضمانت نامه بانکی به مبلغ 10% مبلغ قرار داد مبلغ حسن انجام کار را به ازای تحویل کلی تجهیزات از کارفرما مطالبه نماید . بدیهی است ضمانت نامه فوق تا تحویل قطعی در نزد کارفرما بعنوان حسن انجام کار محفوظ می ماند .
دانلود مقایسه انگیزه مشارکت زنان و مردان مشهد به ورزش همگانی
| دسته بندی | علوم اجتماعی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 430 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 173 |
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول – طرح تحقیق
مقدمه.......................................... 2
بیان مسأله..................................... 3
ضرورت و اهمیت پژوهش............................ 5
اهداف پژوهش.................................... 7
هدف کلی پژوهش.................................. 7
اهداف ویژه پژوهش............................... 7
فرضیه های پژوهش................................ 8
فرضیه اصلی پژوهش............................... 8
فرضیه های فرعی پژوهش........................... 8
پیش فرض های پژوهش.............................. 9
محدودیت های پژوهش.............................. 9
تعاریف نظری................................... 11
تعاریف عملیاتی................................ 13
فصل دوم – ادبیات و پیشینة تحقیق
مقدمه......................................... 17
بخش اول : مبانی نظری پژوهش.................... 18
- مفهوم تربیت بدنی ......................... 18
- تعریف ورزش................................ 19
- ورزش ..................................... 19
- تعاریف ورزش همگانی........................ 23
- مفهوم جهانی ورزش.......................... 26
- مفهوم ورزش................................ 27
- کیفیت زندگی............................... 29
- حق به دنبال خوشحالی بودن.................. 30
- انگیزه و گرایش مردم کشورهای مختلف جهان به ورزش همگانی 31
- فوائد شرکت در فعالیتهای ورزش همگانی....... 36
عنوان صفحه
- تأثیر ورزش همگانی در تغییر رفتار.......... 38
- طبقه بندی ورزش های همگانی................. 39
- گرایش به ورزش همگانی به عنوان فعالیتی برای اوقات فراغت 42
- تعادل در ورزش............................. 43
- مفهوم فراغت............................... 44
- توسعه تاریخی ورزش همگانی در کشورهای جهان.. 49
- فدراسیون ورزش های همگانی ایران و اهداف آن. 54
- نگرش و چارچوب مفهومی آن................... 57
- تعریف نگرش................................ 58
- گرایش به ورزش و فعالیت بدنی............... 59
- انگیزش و گرایش به مشارکت ورزشی............ 61
- بخش دوم : بررسی پیشینه پژوهش.............. 65
- الف) بررسی پژوهش های انجام شده در داخل کشور 65
- ب) بررسی پژوهش های انجام شده در خارج کشور 78
فصل سوم : روش شناسی پژوهش
مقدمه......................................... 90
روش پژوهش..................................... 91
جامعه آماری................................... 92
نمونه آماری و روش نمونه گیری.................. 93
ابزار پژوهش................................... 96
متغیرهای پژوهش................................ 97
اعتبار و روایی ابزار پژوهش.................... 98
شیوه جمع آوری داده ها......................... 99
روش های آماری................................. 99
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده های آماری
بخش اول : توصیف آماری متغیرهای تحقیق.......... 102
الف) مشخصات فردی افراد تحت بررسی.............. 102
عنوان صفحه
ب) بررسی پاسخ به سؤالات انگیزه مردم به ورزش همگانی 114
ج) توزیع فراوانی سؤالات دو وجهی................ 132
د) مقایسه عوامل مؤثر در گرایش مردم به ورزش همگانی 134
بخش دوم : استنباط فرضیه های تحقیق ............ 136
سایر یافته های پژوهش.......................... 151
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
مقدمه......................................... 161
خلاصه ی پژوهش.................................. 161
یافته های اصلی پژوهش.......................... 161
سایر یافته های پژوهش.......................... 163
بحث و تحلیل و نتیجه گیری...................... 166
روش های گسترش ورزش همگانی..................... 171
پیشنهادهای مبتنی بر یافته های پژوهش........... 173
پیشنهادات برای محققین دیگر.................... 173
منابع و پیوست
فهرست جداول
|
عنوان صفحه
جدول 1-2 : مشخصات کمیته های تحت پوشش و افراد شرکت کننده 55
جدول 2-2: رشد مشارکت مردم آلمان............... 86
جدول1-3: حجم نمونه به صورت متناسب در زنان و مردان 95
جدول 2-3: سؤالات مربوط به هریک از مؤلفه های انگیزه پرداختن به ورزش همگانی........................................ 97
جدول 1-4: توزیع فراوانی نمونه مورد بررسی بر حسب جنسیت 102
جدول 2-4: توزیع فراوانی نمونه مورد بررسی بر حسب سن 104
جدول3- 4 : توزیع فراونی نمونه مورد بررسی به تفکیک رشته 106
جدول4- 4 : توزیع فراونی نمونه مورد بررسی برحسب تأهل 108
جدول5- 4 : توزیع فراونی نمونه مورد بررسی برحسب تحصیلات 110
جدول6- 4 : توزیع فراونی برحسب تعداد جلسات تمرین در هفته 111
جدول7- 4 : توزیع فراونی برحسب میزان ساعت تمرین در روز 112
جدول8- 4 : توزیع فراونی عامل آرامش و فراغت.... 114
جدول 9-4 : آماره های توصیفی گزاره های عامل آرامش و فراغت 115
جدول 10-4 : توزیع فراوانی عامل اجتماعی....... 117
جدول 11-4 : آماره های توصیفی گزاره های عامل اجتماعی 118
جدول 12- 4 : توزیع فراوانی عامل درمانی........ 120
جدول 13- 4 : آماره های توصیفی گزاره های عامل پیشگیرنده و درمانی...................................................................................................... 121
جدول 14- 4 : توزیع فراوانی عامل آمادگی جسمانی... 123
جدول 15- 4 : آماره های توصیفی گزاره های عامل آمادگی جسمانی 124
جدول 16- 4 : توزیع فراوانی عامل بهبود و یادگیری مهارت ها 126
جدول 17- 4 : آماره های توصیفی گزاره های عامل بهبود و یادگیری مهارت ها ........................................... 127
جدول 18- 4 : توزیع فراوانی عامل اختصاصی....... 129
جدول 19- 4 : آماره های توصیفی گزاره های عامل اختصاصی 130
جدول 20- 4 : توزیع فراوانی سؤالات دو وجهی مطرح شده 132
جدول 21- 4 : میانگین نمرات مربوط به عوامل.... 134
جدول 22- 4 : میانگین نمرات مربوط به عوامل به تفکیک جنس 135
جدول 23- 4 : آزمون مربوط به فرضیه اصلی........ 137
جدول 24- 4 : آزمون مربوط به فرضیه فرعی اول.... 139
جدول 25- 4 : : آزمون مربوط به فرضیه فرعی دوم.. 141
جدول 26- 4 : : آزمون مربوط به فرضیه فرعی سوم.. 143
جدول 27- 4 : : آزمون مربوط به فرضیه فرعی چهارم 146
جدول 28- 4 : : آزمون مربوط به فرضیه فرعی پنجم. 148
جدول 29- 4 : : آزمون مربوط به فرضیه فرعی ششم.. 150
جدول 30- 4 : عوامل تأثیر گذار در پرداختن مردم به ورزش همگانی بر حسب تأهل.......................................... 151
جدول 31- 4 : عوامل تأثیر گذار در پرداختن مردم به ورزش همگانی بر حسب سطح تحصیلات.................................... 154
جدول 32- 4 : عوامل تأثیر گذار در پرداختن مردم به ورزش همگانی بر حسب سن............................................ 156
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1-4: توزیع فراوانی نمونه مورد بررسی بر حسب جنسیت 103
نمودار 2-4: توزیع فراوانی نمونه مورد بررسی بر حسب سن 105
نمودار3- 4 : توزیع فراونی نمونه مورد بررسی برحسب سن 107
نمودار4- 4 : توزیع فراونی نمونه مورد بررسی برحسب تأهل 109
نمودار5- 4 : توزیع فراونی نمونه مورد بررسی برحسب تحصیلات 110
نمودار6- 4 : توزیع فراونی برحسب تعداد جلسات تمرین در هفته 111
نمودار7- 4 : توزیع فراونی برحسب میزان ساعت تمرین در روز 113
نمودار8- 4 : مقایسه میانگین ها در گزاره های عامل آرامش و فراغت.............................................. 116
نمودار 9-4 : مقایسه میانگین ها در گزاره های عامل اجتماعی 119
نمودار 10- 4 : مقایسه میانگین ها در گزاره های عامل پیشگیرنده و درمانی........................................ 122
نمودار 11- 4 : مقایسه میانگین ها در گزاره های عامل آمادگی جسمانی.............................................. 125
نمودار 12- 4 : مقایسه میانگین ها در گزاره های عامل بهبود و یادگیری مهارت ها ..................................... 128
نمودار13- 4 : مقایسه میانگین ها در گزاره های عامل اختصاصی 131
نمودار 14- 4 : توزیع فراوانی پاسخ «بلی» به سؤالات دو وجهی مطرح شده.............................................. 133
نمودار 15-4 : میانگین انگیزه مردم از پرداختن به ورزش همگانی 137
نمودار 16-4 :میانگین عامل آرامش و فراغت در انگیزه مردم از پرداختن به ورزش همگانی................................... 139
نمودار 17-4: میانگین عامل اجتماعی به عنوان یک انگیزه از پرداختن به ورزش همگانی .................................. 141
نمودار 18-4: میانگین عامل پیشگیرنده و درمانی به عنوان یک انگیزه از پرداختن به ورزش همگانی ....................... 143
نمودار 19-4: میانگین عامل آمادگی جسمانی به عنوان یک انگیزه از پرداختن به ورزش همگانی ....................... 145
نمودار 20-4: میانگین عامل بهبود و یادگیری مهارت ها به عنوان یک انگیزه از پرداختن به ..................... ورزش همگانی 147
نمودار 21-4 : میانگین عامل اختصاصی به عنوان یک انگیزه از پرداختن به ورزش همگانی .................................. 150
نمودار 22-4: عوامل تأثیر گذار در پرداختن به ورزش همگانی بر حسب تأهل.............................................. 153
نمودار 23-4: عوامل تأثیر گذار در پرداختن به ورزش همگانی بر حسب تحصیلات........................................ 155
نمودار 24-4: عوامل تأثیر گذار در پرداختن به ورزش همگانی بر حسب سن.............................................. 158
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل 1-2 : مدل سلسله مراتبی ورزش (مول )........ 35
شکل 2-2 : طبقه بندی ورزش همگانی .............. 41
فصل اول
طرح تحقیق
مقدمه
ورزش و تربیت بدنی و اصولاً فعالیت های جسمانی در دنیای امروز نه تنها به دلیل داشتن اثرات تربیتی و بهداشتی بلکه به دلیل نیاز انسان به حرکت و فعالیت دارای موقعیت های ممتازی می باشد.
ورزش به عنوان یک رفتار مرتبط با سلامتی و نشاط مورد توجه و امعان نظر می باشد، به گونه ای که بسیاری از مؤسسات زیبایی و سلامتی در نقاط مختلف دنیا، با استفاده از علوم روان شناختی و جامعه شناختی پیرامون علل و عوامل گرایش و مشارکت در فعالیت های بدنی و نیز شناسایی عوامل مؤثر بر آن تحقیقات دامنه داری را آغاز نموده اند.
تحقیقات انجام شده در مورد اثر فعالیت های ورزشی بر سلامتی جسمی و روانی، طول عمر، شادابی، گسترش روابط اجتماعی، غنی سازی اوقات فراغت باعث شده تا مشارکت مردم در ورزش ها و به ویژه شرکت آنها در انواع ورزش های همگانی در جهان افزایش یابد و به همین دلیل است که امروز اغلب کشورهای پیشرفته جهان در برنامه ریزی و سازماندهی ورزش همگانی کشور خود با دیگر کشورها رقابت می کنند و مرتباً در حال ارایه برنامه های خلاق برای رشد این ورزش هستند. بدیهی است هر کشوری از این موج فزاینده عقب بیافتد، به هیچ وجه نمی تواند خلاء ایجاد شده را پر نماید و نهایتاً تفاوت ها در بهره وری از تأثیرات ورزش و فعالیت های حرکتی روشن و واضح خواهند بود.
در پژوهشی که در دانمارک انجام شده معلوم گردید انگیزه مردم از شرکت در فعالیت های ورزشی، رسیدن به درجات بالا و دستیابی به شعار المپیک (سریع تر، بالاتر و قوی تر) نیست بلکه تندرستی، نشاط و روابط اجتماعی دلایل مهم شرکت در ورزش اند (لارسن گراد[1]، 2002).
این پژوهش با اولویت سنجی چنین موضوعی و با در نظر گرفتن اهمیت مضاعف ورزش همگانی برای عموم مردم درصدد است تا در نخستین گام های اعتلای فرهنگ ورزش همگانی سهیم باشد. زیرا ارتقای فرهنگ مشارکت های ورزشی، مستلزم نگرش علمی افراد نسبت به ورزش و بهره مندی مفید و مؤثر از آن می باشد. هدف پژوهش حاضر سنجش انگیزه مردم از مشارکت در ورزش همگانی باشد، لذا شناخت این عوامل و مقایسه آن در زنان و مردان شرکت کننده شاید بتواند زمینه های لازم را برای توسعه هرچه بیشتر این ورزش که یک تقاضا و نیاز اجتماعی است فراهم آورد.
بیان مسأله
بدون شک سلامت یک جامعه به میزان گرایش مردم به فعالیت های سالم ورزشی و تحرک جسمی آن ها وابسته است و به طور یقین تربیت بدنی و ورزش یکی از سالم ترین و مفیدترین فعالیت هایی است که افراد جامعه می توانند در اوقات فراغت به آن روی آورند.
ایجاد انگیزه در اقشار مختلف مردم برای انجام فعالیت های ورزشی امکانات وسیعی را طلب می نماید و در صورتی که این علاقه در بین جامعه ایجاد شود، بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی از بین خواهد رفت، اعتیاد و فساد اجتماعی کم خواهد شد. همچنین نسل های آینده از نظر قوای ذهنی و استعدادهای بدنی در سطح بالاتری قرار خواهند گرفت و توانایی مبارزه با مشکلات اجتماعی و تحمل در مقابل سختی ها در نزد افراد افزایش خواهد یافت (کوزه چیان ، 1380) .
ورزش و فعالیت های بدنی وسیله ارزشمندی است که امروزه پرکننده بخش اعظم اوقات فراغت میلیون ها نفر از مردم جهان است. اوقات فراغت فرصت بسیار مناسب و مطلوبی جهت پرداختن به ورزش است. تقاضا برای خدمات فراغتی و تفریحی در طی پانزده سال گذشته طوری توسعه یافته که بخش های خصوصی و همگانی آن شش میلیون شغل را به خود اختصاص داده است (وید[2] ، 1995).
قرن بیستم به زعم رئیس انجمن بین المللی ورزش همگانی سلامت و آمادگی جسمانی، قرن ورزش المپیکی بود و قرن بیست و یکم قرن ورزش همگانی و تفریحی است. در روسیه مردم علاقه خود را از ورزش های شدید و تماشای فعالیت های ورزشی به تفریحات آخر هفته و فعالیت در فضاهای ورزشی – تفریحی معطوف کرده اند (دیوس[3]، 2000) .
مطالعات تفضیلی توسعه ورزش همگانی و تفریحی در سازمان تربیت بدنی جمهوری اسلامی ایران نشان می دهد که تاکنون آمار دقیقی از تعداد افرادی که در ایران به ورزش همگانی می پردازند در دسترس نمی باشد (سازمان تربیت بدنی جمهوری اسلامی ایران، 1382).
در حالی که در دانمارک تأکید دولت از فعالیت های رقابتی به سمت ورزش های آزاد تغییر کرده است. برنامه ریزان و سیاست گذاران ورزش کشور نمی دانند که مردم چه فعالیت هایی را در اولویت می دانند؟ آیا علاقه و نیاز مردم به ورزش همگانی است یا رقابتی؟ با شناخت ماهیت ورزش و نیازهای اجتماعی برنامه ریزی برای آن کاملاً روشن می شود.
برای برنامه ریزی اصولی ورزش همگانی در میان اقشار مختلف جامعه، بررسی علل گرایش افراد به این ورزش، به عنوان یکی از راهکارهای ممکن در این مقطع زمانی به حساب می آید. لذا این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که انگیزه مردان و زنان از پرداختن به ورزش همگانی در شهر مشهد چه می باشند و آیا بین انگیزه آنها در پرداختن به ورزش همگانی تفاوتی وجود دارد یا خیر؟
به نظر می رسد پاسخ به این سوالات بتواند متخصصان این رشته را برای ترسیم سیاست و راهبردهای مربوطه کمک نماید.
ضرورت و اهمیت پژوهش
سلامتی موهبت و ودیعه ای الهی است و هر صاحب خردی با توجه به بیان مشهور «عقل سالم، در بدن سالم است» به تأثیرات متقابل روح و جسم بر یکدیگر اذعان می کند. این موضوع از سوی بسیاری از اندیشمندان چون شیلر[4]، پستالوژی[5]، فروبل[6]، روسو[7] و … تأکید شده است. تالیران[8] معتقد است «جسم انسان حقی برای تربیت دارد که با انجام ورزش این حق ادا می شود» (جاوید، 1351).
جوامع با دیدگاه های متفاوت به ورزش نگاه کرده اند مثلاً توجه برخی از تمدن ها به این پدیده، انگیزه نظامی بود، برخی دیگر تنها به منظور پر کردن اوقات فراغت و به مثابه یک تفریح به آن نگاه کرده اند و در پاره ای از تمدن ها به عنوان شیوه ای تربیتی به کار گرفته شده است.
افراد جوامع نیز با انگیزه های متفاوت به ورزش پرداخته اند. بعضی از افراد انگیزه شرکت در ورزش به ویژه ورزش همگانی را کسب نشاط و احساس لذت، بعضی به منظور حفظ سلامتی و ایجاد مصونیت از ابتلا به بیماریها، برخی خصیصه فرح بخش بودن آن و گروهی نیز تعاملات اجتماعی و ارضای نیاز تعلق به گروه را علت گرایش فرد به ورزش می دانند.
ورزش در نزد بسیاری از افراد جامعه در ذات خود فعالیتی ارزشمند، مثبت و مفید ارزیابی می شود و بدین لحاظ، انتظار می رود که اعضای جامعه ضمن تأیید ورزش در بعد نظری، به بعد عملی نیز با مشارکت ورزشی و انجام فعالیت های فیزیکی بر این نظریه صحت گذارده و فاصله میان نظر و عمل را به حداقل برسانند. مشاهدات تجربی حاکی از آن است که در جامعه ما مشارکت های ورزشی مردم در مقایسه با سال های قبل رشد محسوسی داشته است. اما این رشد در مقایسه با مشارکت های ورزشی مردم سایر کشورها قابل ملاحظه نیست و رسیدن به سطح مطلوب، تلاش های بیشتری را می طلبد (قره، 1382).
اگر هدف از مشارکت در ورزش همگانی کسب تندرستی در همه ابعاد آن بدانیم، انگیزش را عامل مهمی برای دسترسی به این هدف باید نام برد. برای مثال، انشل[9] (1993) انگیزش را عاملی برای انتخاب و جهت دادن به رفتار و پایداری تا رسیدن به هدف تعریف می کند. بنابراین با توجه به نقش انگیزش در تحقق هدف، محقق هدف پژوهش حاضر را شناخت انگیزه های زنان و مردان برای شرکت در ورزش همگانی می داند و برای دستیابی به این هدف فرضیه های پژوهش را مورد آزمون قرار می دهد.
اهداف پژوهش
الف) هدف کلی از انجام این پژوهش، مقایسه انگیزه مشارکت زنان و مردان مشهد به ورزش همگانی و ارائه راهکار می باشد.
ب) اهداف ویژه
1- توصیف آماری منتخبی از مشخصات فردی شرکت کنندگان در ورزش همگانی
2- توصیف آماری داده های مربوط به منتخبی از متغیرهای تحقیق
3- تعیین سهم هریک از عوامل مؤثر بر گرایش به ورزش همگانی
4- مقایسه عامل آرامش و فراغت به عنوان یک انگیزه برای مشارکت در ورزش همگانی در گروه های تحت بررسی، به تفکیک جنسیت
5- مقایسه عامل اجتماعی به عنوان یک انگیزه برای مشارکت در ورزش همگانی در گروههای تحت بررسی، به تفکیک جنسیت
6-مقایسه عامل پیشگیرنده و درمان به عنوان یک انگیزه برای مشارکت در ورزش همگانی در گروهای تحت بررسی،به تفکیک جنسیت
7- مقایسه عامل آمادگی جسمانی و تندرستی به عنوان یک انگیزه برای مشارکت در ورزش همگانی در گروه های تحت بررسی، به تفکیک جنسیت
8- مقایسه عامل بهبود و یادگیری مهارت ها به عنوان یک انگیزه برای مشارکت در ورزش همگانی در گروه های تحت بررسی، به تفکیک جنسیت
9- مقایسه عامل اختصاصی به عنوان یک انگیزه برای مشارکت در ورزش همگانی در گروه های تحت بررسی، به تفکیک جنسیت
10- بررسی رابطه عوامل تأثیرگذار در پرداختن به ورزش همگانی با منتخبی از مشخصات فردی شرکت کنندگان
فرضیه های پژوهش
الف ) فرضیه اصلی پژوهش
بین انگیزه مشارکت زنان و مردان به ورزش همگانی تفاوت معنی داری وجود دارد.
ب) فرضیه های فرعی پژوهش
1- بین عامل آرامش و فراغت به عنوان یک انگیزه در پرداختن به ورزش همگانی در زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود دارد .
2- بین عامل اجتماعی به عنوان یک انگیزه در پرداختن به ورزش همگانی در زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود دارد .
3- بین عامل پیش گیرنده و درمان بیماری ها به عنوان یک انگیزه در پرداختن به ورزش همگانی در زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود دارد .
4- بین عامل آمادگی جسمانی و تندرستی به عنوان یک انگیزه در پرداختن به ورزش همگانی در زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود دارد .
5- بین عامل بهبود و یادگیری مهارت ها به عنوان یک انگیزه در پرداختن به ورزش همگانی در زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود دارد .
6- بین عامل اختصاصی به عنوان یک انگیزه در پرداختن به ورزش همگانی در زنان و مردان تفاوت معنی داری وجود دارد .
پیش فرض های پژوهش
1- پرسشنامه ی مورد استفاده در این پژوهش اهداف پژوهش را به دقت می سنجد.
2- آزمودنی ها با صداقت، صحت و دقت سئوال ها را اعتبارگذاری و پاسخ می دهند.
3- آزمودنی ها ازسئوال های پرسشنامه برداشت یکنواخت دارند.
محدودیت های پژوهش
الف) محدودیت هایی که توسط محقق اعمال می شود:
1- محدودیت مکانی: این تحقیق در استان خراسان و شهر مقدس مشهد انجام گرفته است.
2- محدودیت زمانی: زمان اجرای تحقیق و توزیع پرسشنامه در سال تحصیلی87-86 می باشد.
3- آزمودنی ها: کلیه افراد شرکت کننده در ورزش همگانی که تحت نظارت هیئت ورزش همگانی اداره کل تربیت بدنی و مرکز ورزش و تفریحات سالم شهرداری مشهد در مکان های مشخص به فعالیت های مختلف ورزش همگانی می پردازند، در دامنه تحقیق قرار دارند.
ب) محدودیت هایی که از اختیار محقق خارج می باشد:
1- گستردگی موضوع تحقیق و موقعیت جغرافیایی.
2- عدم همکاری های لازم مدیران و مسئولان ذینفع.
3- بی علاقگی و اظهار نظرهای منفی بعضی از شرکت کنندگان در مورد پژوهش.
4- عدم آگاهی و کنترل بر میزان فعالیت های بدنی و تجربیات حرکتی آزمودنی ها.
5- سوگیری احتمالی پاسخ دهندگان که ممکن است بر دقت پاسخ دادن به پرسشنامه اثر گذار باشد.
تعریف واژه ها و اصطلاحات :
الف) تعاریف نظری
1- ورزش همگانی:
پرداختن عامه مردم به ورزش، حتی در زمان کوتاه با توجه به امکانات موجود و شرایط افراد است (حیدری، 1386).
2- ورزش:
فعالیتی نهادینه شده است که مستلزم کاربرد نیروی جسمانی و با استفاده از مهارت های جسمانی پیچیده بوسیله شرکت کنندگانی است که توسط عوامل بیرونی و درونی تحریک می شوند (آزاد، 1374).
3- انگیزش:
عبارتست از مجموعه ای از نیروها که باعث می شود فرد به روش های خاصی رفتار کند (مقیمی 1377).
4- مشارکت ورزشی:
تمایل و آمادگی افراد برای شرکت در رقابت ها و فعالیت های ورزش گروهی و انفرادی است (گرنیسیکی[10] ،1993 ).
5- گرایش :
گرایش ارزیابی احساسی واکنشی می باشد. این مفهوم که توسط لوئیس تورستن[11] و برخی دیگر از متخصصان رفتاری ارایه شده مبین آن است که گرایش، نوعی احساس مطلوب یا نامطلوب نسبت به امور یا پدیده های مختلف است. مکاتب دیگر نظری مانند نظریات خوردن آلبورت گرایش را به عنوان تمایل واکنش به موضوع با پدیده ای خاص تلقی می کند (فرجاد، 1373).
6- عامل آرامش و فراغت (روانی) :
در این حیطه قابلیت ها و ویژگی های روانشناختی افراد مانند احساس لذت و نشاط، آرامش، پر کردن اوقات فراغت، دوری از تنش ها و فراموشی مشکلات... مورد بحث قرار می گیرند (آزاد، 1374).
7- عامل اجتماعی :
ورزش یک پدیده اجتماعی است و به طور کلی ارزش ها، ساختار و نیروهای محرک جامعه را نشان داده و ویژگی های جامعه را منعکس می سازد. در کنار ورزش فرایندهایی چون اجتماعی شدن، رقابت و مسابقه، همکاری و دوست یابی، ایثار و گذشت، تحرک و تحول اجتماعی اتفاق افتاده و از اهداف آن محسوب می شود (آزاد، 1374).
8-عامل پیش گیرنده و درمان :
این حیطه به ورزش و فعالیت های بدنی به عنوان عاملی برای پیشگیری و درمان (با توصیه پزشک) بعضی از بیماری ها اشاره می کند.
9- عامل جسمانی :
این حیطه به ساخت توان بدنی از طریق برنامه های تمرینی ای که موجب توسعه و تکامل سیستم های ارگانیکی مختلف بدن می شوند مربوط است (آزاد، 1374).
10- عامل بهبود و یادگیری مهارت ها :
این حیطه به انجام فعالیت های ورزشی سازمان یافته در جهت افزایش سلامتی و مهارت اطلاق می شود. با انجام فعالیت های ورزشی فرد مهارت های جدید یاد می گیرد و مهارت های ورزشی خود را بهبود می بخشد.
11- عامل اختصاصی :
این حیطه به ویژگی ها و جذابیت های اختصاصی ورزش همگانی مربوط می شود.
ب) تعاریف عملیاتی
1- عامل آرامش و فراغت (روانی):
منظور از عامل روانی گرایش به ورزش همگانی مجموعه شاخص های مطرحی چون احساس لذت و نشاط، داشتن اوقات خوب، کسب آرامش بیشتر، دوری از نگرانی های روزمره می باشد که در این پژوهش به وسیله سئوالات شماره 1 تا 5 پرسشنامه سنجیده می شود.
2- عامل اجتماعی :
منظور از عامل اجتماعی گرایش به ورزش همگانی، مجموعه شاخص های مطرحی چون توسعه خلق و خوی و رفتار اجتماعی، یافتن دوستان جدید، همکاری و تعاون، اجتماعی شدن، فرد در ورزش همگانی می باشند که در این پژوهش به وسیله سئوالات شماره 6 تا 12 پرسشنامه سنجیده می شود.
3- عامل پیش گیرنده و درمان:
منظور از عامل پیش گیرنده و درمان استفاده از ورزش به عنوان عاملی برای پیشگیری از ابتلاء به بعضی از بیماری ها و درمان بعضی از آن ها (با توصیه پزشک) که در این پژوهش به وسیله سوالات 13 تا 16 پرسشنامه سنجیده می شود.
4- عامل جسمانی :
منظور از عامل جسمانی گرایش به ورزش همگانی مجموعه شاخص های مطرحی چون زیبایی ظاهر و تیپ بدنی، حفظ تندرستی، کنترل وکاهش وزن، افزایش قدرت و حجم عضلانی و اصلاح ساختار بدنی می باشد که در این پژوهش به وسیله سئوالات شماره 21 تا 24 پرسشنامه سنجیده می شود.
5- عامل بهبود و یادگیری مهارت ها :
منظور از عامل بهبود و یادگیری مهارت ها بهبود مهارت های ورزشی و یادگیری مهارت های جدید که در این پژوهش به وسیله سوالات 17 تا 20 پرسشنامه سنجیده می شود.
6- عامل اختصاصی :
منظور از عامل اختصاصی گرایش به ورزش همگانی، مجموعه شاخص های مطرحی چون در دسترس بودن مکان، عدم نیاز به وسایل خاص و گرانقیمت، در این رشته می باشد که بوسیله سئوالات شماره 25 تا 30 پرسشنامه سنجیده می شود.
دانلود کانی شناسی تیتانیم
| دسته بندی | زمین شناسی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 851 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 125 |
فهرست مطالب
فصل اول-کانی شناسی تیتانیم
1-1-ایلمنیت 1
1-2-لوکوکسن ، ایلمنیت دگرسان شده 6
1-3-روتیل 7
1-4-آناتاز 11
1-5- بروکسیت 13
1-6- اسفن 14
1-7- برو وسکیت 13
فصل دوم-زمین شناسی کانسار های تیتانیم دار
2-1-کلیات 17
2-2-ذخایر ماگمایی 19
2-3-کانسار های پلاسری تیتانیم 20
2-4- کانسار های ناشی از هوا زدگی 24
2-5-کانسار های رسوبی ـ آتشفشانی 24
2-6- کانسارهای با منشاء دگرگونی 28
فصل سوم- ذخایر احتمالی ایران
3-1-کلیات 29
3-2-کانی سازی در ناحیه ساغند ـ زریگان 29
3-3- کانی سازی تیتانومنیتیت در جنوب سیخورلن 30
3-4-نهشته های ناحیه گیلان 31
3-5-نهشته های ناحیه مازندران 33
3-6-کانسار ایلمنیت کهنوج 34
فصل چهارم-تیتانیوم و ترکیبات آن
4-1-تیتانیم 35
4-2-آلیاژ های تیتانیوم 36
4-3-کاربرد فلز تیتانیم و آلیاژ های تیتانیوم 37
4-4- ترکیبات تیتانیوم و کاربرد آنها 38
4-4-1- ترکیبات هیدروژن دار تیتانیوم 38
4-4-2- ترکیبات بر دار تیتانیوم 39
4-4-3- ترکیبات کربن دار تیتانیوم 39
4-4-4-ترکیبات نیتروژن دار تیتانیوم 39
4-4-5- تیتاناتها 40
4-4-6- ترکیبات هالوژنه تیتانیوم دار 41
4-4-7- ترکیبات دیگر تیتانیوم 42
4-5- تهیه فلز تیتانیوم 42
4-5-1- فرایند یدید 43
4-5-2- فرایند تولید تیاتنیوم الکترولیتی 43
4-5-3- روش کرول 44
4-5-4- فرایند هانتر 44
4-6- بازار جهانی فلز تیتانیوم 45
فصل پنجم- دی اکسید تیتانیوم
5-1-کلیات 50
5-2-دی اکسید تیتانیوم به عنوان رنگدانه 50
5-3-دیگر کاربردهای دی اکسید تیتانیوم 55
5-4-تولید دی اکسید تیتانیوم 58
5-5-فرایند های مختلف تهیه دی اکسید تیانیوم 59
5-5-1- فرایند سولفات 62
5-5-2- فرایند کلرید 65
5-5-3- فرایند فلوئورید 68
5-6- واردات کشور 72
فصل ششم ـ پر عیار سازی ایلمنیت
6-1-کلیات 74
6-2- ذوب در کوره های الکتریکی 74
6-2-1- بازار سرباره غنی از دی اکسید تیتانیوم
6-3- اسید شویی ایمنیت 76
6-3-1- اسید شویی با اسید سولفوریک 76
6-3-2- اسید شویی با اسید هیدرو کلریک 78
6-4- احیاء مستقیم کانسنگ و جدا سازی آهن 78
فصل هفتم ـ روشهای متداول کانه آرایی
7-1- کانسار های اولیه 84
7-2-کانسارهای ثانویه 89
7-2-1- واحد های مرحله اول آرایش 91
7-2-2- مراحل ثانویه 101
7-2-3- واحدهای آرایش بعضی از کانسارهای ماسه ای در دنیا 105
7-3-سابقه بررسی های کانه آرایی کانسنگ کهنوج 112
منابع و ماخذ 116
در حال حاضر بیش از 70 کانی تیتانیم شناخته شده است. مهمترین کانیهای اقتصادی تیتانیم ایلمنیت، روتیل و آناتاز هستند. کانیهای اسفن، بروکیت، پرووسکیت دیگر کانیهای مهم تیتانیم هستند.
1-1- ایلمنیت
ایلمنیت اولین بار در کوههای ایلمن واقع در جنوب کوههای اورال اتحاد جماهیر شوروی یافت شده است. ایلمنیت فراوانترین کانی تیتانیم با ترکیب اکسیدهای مرکب (اسپینلها) و با فرمول شیمیایی FeTiO3 یا FeO+TiO2 ، به طور تئوری دارای 6/31 درصد تیتانیم، 8/36 درصد آهن و 6/31 درصد اکسیژن است و بر حسب دگرسانی کانی، این مقادیر تفاوت خواهند کرد. معمولاً ناخالصیهای آلومینیم، منیزیم، نیوبیم، وانادیم، کرم، منگنز، آهن سه ظرفیتی در آن وجود دارد. به همین دلیل کانی بدون ناخالصی را کریکتونیت می نامند. در صورتی که منیزیم به طور کامل جایگزین یون آهن شود کانی گایکیلیت با ترکیب شیمیایی MgTiO3 و در صورت جایگزینی توسط منگنز، کانی پیروفانیت با ترکیب شیمیایی MnTiO3 به وجود می آید.
یک سری محلول جامد پیوسته بین ایلمنیت و هماتیت در دمای 1050 درجه سانتیگراد وجود دارد.. با کاهش دما، حلالیت Fe2O3 در FeTiO3 کاهش یافته و در نتیجه موجب تشکیل ایلمنیت حاوی هماتیت و هماتیت حاوی ایلمنیت می شود. به این ترتیب هماتیت به شکل عدسیهای ضخیم و نازک، به صورت ادخال در بسیاری از ایلمنیتها وجود دارد. عده ای بر این عقیده هستند که وجود ترکیب Fe2O3 به دلیل حضور کانی آریزونیت با فرمول شیمیایی TiO2 , Fe2O3 است.
احتمال حضور دانه های کوچک کروندوم در ایلمنیتی با منشاء ماگمای غنی از اکسید آلومینیم وجود دارد. به نظر می رسد که این دانه ها را نیز باید به عنوان محصولات ناآمیختگی در نظر گرفت.
منیتیت همراه معمولی ایلمنیت در سنگهای آذرین و دگرگونی است. در این سنگها ایلمنیت اغلب به صورت همرشدی با منیتیت دیده می شود. در این حالت ایلمنیت به صورت عدسی در درون منیتیت و منیتیت نیز به شکل ادخالهای کشیده تیغه ای و سوزنی در ایلمنیت، وجود دارند. در این مواقع عناصر کرم، نیکل، وانادیم تمایل به تمرکز در منیتیت دارند و عنصر منگنز در ایلمنیت متمرکز می شود.
ترکیب شیمیایی بعضی از کنسانتره های ایلمنیت در جدول 1-1 دیده می شود.
جدول 1-1: ترکیب شیمیایی کنسانتره ایلمنیت بعضی کانسارهای دنیا
ایلمنیت در سیستم تری گونال رده رومبوئدرال متبلور می شود. شکل 1-1 شکل بلوری از ایلمنیت را نشان میدهد. فرم بلوری ایلمنیت بسیار متنوع بوده و به صورت تخته ای پهن رومبوئدریک و گاهی نیز لوحه ای باریک است. شکل صفحه ای و ورقه ای ایلمنیت نیز زیاد به چشم می خورد.
در نمونه های دستی رنگ ایلمنیت سیاه چدنی تا فولادی خاکستری است. اثر خاکه آن دارای رنگ سیاه، قهوه ای تا قهوه ای قرمز است. ایلمنیت دارای جلای نیمه فلزی، و غیر شفاف و سختی آن در مقیاس موس 6-5 است. وزن مخصوص آن با توجه به ناخالصیها از 7/4 تا 79/4 متغیر است. ایلمنیت با دم شالومه ذوب نشده و در اسید معمولی نیز حل نمی شود. ایلمنیت از نظر خاصیت مغناطیسی جزء مواد پارا مغناطیسی بوده و از لحاظ الکتریکی نیز نیمه هادی است.
شکل 1-1: نمایی از تک بلور ایلمنیت
از لحاظ زایش رامبدور معتقد است که برخلاف گزارشهای منتشره، ایلمنیت فقط گاهی اوقات از کانیهای مراحل اولیه ماگمایی است ولی اغلب یک کانی کاملاً تأخیری است. ایلمنیت در ماگماهای تیتانومنیتیتی معمولاً جوانتر از منیتیت است و به این ترتیب درزه ها را پر می کند و شکل خاصی ندارد. ایلمنیت در برخی موارد به علت خوردگی دندانه دندانه به نظر می آید. ابعاد دانه های ایلمنیت بسیار متفاوت است و در پگماتیتها تا ابعاد 10 سانتیمتر نیز دیده شده است. معمولاً در طبیعت، نیمه خود شکل تا غیر خود شکل دیده می شود و این دلیلی برای اثبات تأخیری بودن آن است. ساخت مشخصی در ایلمنیت مشاهده نشده است.
از لحاظ شکل ظاهری ایلمنیت شبیه هماتیت است ولی می توان آنها را از فرم بلوری و خاصیت مغناطیسی بیشتر ایلمنیت از یکدیگر تشخیص داد.
ایلمنیت از کانیهای تیره محسوب می شود که مطالعه آن از طریق میکروسکوپ نور انعکاسی میسر است. صیقل پذیری ایلمنیت بسیار خوب، قدرت انعکاسی آن 17 تا 5/18 درصد و رنگ آن سفید خاکستری کمی مایل به گلی با پلئوکروئیسم خفیف است. در نور پلاریزه، ایلمنیت آنیزوتروپ و رنگهای پلاریزاسیون آن خاکستری گلی تا خاکستری سبز است. انعکاسات داخلی بسیار نادر به رنگ قهوه ای تیره دارد که نباید با ادخالهای اولیژیسیت موجود در ایلمنیت اشتباه شود.
ایلمنیت در مقابل هوا زدگی معمولی بسیار مقاوم است. معهذا بسیار کم و توسط فرایندهای متفاوتی دگرسان میشود. در اینجا فقط بعضی از فرایندهای دگرسانی ایلمنیت ذکر می شود:
1- تشکیل منیتیت دوکی که اکثراً همراه روتیل است.
2- ایلمنیت غنی از ادخالهای هماتیت به تجمعهای نامنظم روتیل و منیتیت تبدیل می شود.
فرایندهای مذکور در دماهای بسیار بالا اتفاق می افتند و بر حسب دمای تشکیل، محصولات ظاهراً درشت تر از کانیهای اولیه هستند. در برخی شکافها علاوه بر روتیل و به جای آن، آناتاز تشکیل شده است.
3- در برخی سنگهای آذرین ایلمنیت به طور حاشیه ای و گاهی کاملاً به لوکوکسن تبدیل شده است.
4- در بعضی سنگهای غنی از یون کلسیم ممکن است اسفن از دگرسانی ایلمنیت به وجود آید.
5- محصول دگرسانی ایلمنیت در ماسه های ساحلی مناطق حاره معمولاً لوکوکسن است.
اغلب در این شرایط روتیل و یا سایر کانیهای تیتانیم تشکیل نخواهند شد.
ایلمنیت یکی از حاملین اصلی تیتانیم در طبیعت است. تقریباً تمام سنگهای آذرین درونی و بیرونی و همین طور پگماتیتها و سایر رگه های آذرین، دارای مقادیر زیادی ایلمنیت هستند. تنها برخی از روانه های تفریقی از این قاعده مستثنی هستند. حتی محصولات هوازدگی سنگهای آذرین خروجی و تا اندازه ای سنگهای دگرگونی ناحیه‌ای و مجاورتی نیز دارای ایلمنیت هستند. ایلمنیت به ندرت در کانسارهای گرمابی بالا رو تشکیل می شود. همچنین برخی شکافها دارای ایلمنیت فراوانی هستند که در کنار آنها کریکتونیت تقریباً خالص نیز وجود دارد.
در شهاب سنگها چند مورد ایلمنیت نیز مشاهده شده است. ایلمنیت تقریباً منحصراً در دماهای بالا، به ویژه بالاتر از 500 درجه سانتیگراد، تشکیل می شود و از این جهت ایلمنیت را می توان یک دماسنج زمین شناسی دانست.
وجود ایلمنیت در سنگهای دگرگونی و رسوبی فقط به علت مقاومت بالای آن در مقابل هوازدگی است. ایلمنیت تحت شرایط فرایندهایی که در بالا ذکر شد، پایدار نیست و تقریباً همیشه توسط قشری از محصول دگرسانی پوشیده شده است. با این وجود، در اعماق بسیار زیاد، به نظر می رسد که عمل عکس این فرایندها برای تشکیل دوباره ایلمنیت به وقوع می پیوندد.
ایلمنیت به صورت مصنوعی از ترکیب دی اکسید تیتانیم و اکسید آهن دو ظرفیتی در دمای 1200 درجه سانتیگراد به دست می آید.
در مطالعات کانی شناسی توسط پراش اشعه ایکس ایلمنیت گاهی اوقات با منیتیت اشتباه می شود. کارت مشخصات پراش اشعه ایکس کانی ایلمنیت که توسط اداره استاندارد امریکا تهیه شده است در شکل 1-2 دیده می شود.
شکل 1-2 کارت مشخصات پراش اشعه ایکس کانی ایلمنیت در استاندارد امریکا
کاربرد مهم ایلمنیت در به دست آوردن ماده اولیه برای فرایندهای تهیه فلز تیتانیم و دی اکسید تیتانیم است. در ساخت الکترودهای جوشکاری ایلمنیت به مقدار بسیار کم مورد استفاده قرار می گیرد. از ایلمنیت در رنگدانه های سیاه نیز استفاده می شود.
مهمترین کانسارهای ایلمنیت در استرالیای شرقی و غربی، در امریکا، کانادا و افریقای جنوبی یافت می شود.
1-2- لوکوکسن، ایلمنیت دگرسان شده
در کا نسارهای ثانویه حاوی ایلمنیت، به سبب اکسیداسیون و کاهش درصد آهن، ترکیب شیمیایی ایلمنیت درجه های متفاوتی از دگرسانی را از خود نشان می دهند که محصول به نام لوکوکسن معروف است و در نهایت فرایند، منجر به تولید دی اکسید تیتانیم خواهد شد. فرایند این عمل توسط تمپل در سال 1966 به شرح زیر توضیح داده شده است:
«دگرسانی در طول مرزهای دانه ها و ناپیوستگیهای داخل شبکه تبلور ایلمنیت، آغاز می شود. بعد از عبور از مرحله بی شکلی، اکسیداسیون و جدایش آهن از شبکه ایلمنیت موجب تشکیل تیتانات آهن حد واسطی با ساختمان بلوری مشخص به نام شبه روتیل می شود. محصول دگرسانی این مرحله در مقابل 52 درصد دی اکسید تیتانیم موجود در فرمول تئوری ایلمنیت حدود 70-65 درصد دی اکسید تیتانیم دارد. حذف کامل آهن از شبکه شبه روتیل، تشکیل بلورهای روتیل را سبب می گردد».
از لحاظ اقتصادی سه فاز معدنی ایلمنیت، روتیل و شبه روتیل در بررسیهای اقتصادی دارای اهمیت بیشتری هستند. مطالعات در مورد کانسارهای ثانویه ایلمنیت نشان می دهد که حذف کامل آهن از شبه روتیل، فقط در بالای سطح ایستابی آب زیرزمینی اتفاق می افتد. دگرسانی ایلمنیت یک فرایند کاملاً کند است که با بالا آمدن سطح تراز آب زیرزمینی سرعت آن افزایش می یابد. این پدیده به وضوح در کانسارهای ثانویه قدیمی در مناطق گرم و حاره جهان دیده می شود. این مناطق حاوی ایلمنیت غنی از دی اکسید تیتانیم هستند. در حالیکه در کانسارهای عرضهای جغرافیایی بیشتر، معمولاً ایلمنیت دگرسان شده با حدود 50 درصد دی اکسید تیتانیم یافت می شود.
لوکوکسن از لحاظ کاربرد برای استفاده در روکشهای الکترود جوشکاری ترجیح داده می شود. ترکیب شیمیایی کنسانتره لوکوکسن در جدول 1-2 نمایش داده شده است. کانسار مهم لوکوکسن در دنیا، کانسار کیلون هندوستان است.
جدول 1-2 : ترکیب شیمیایی کنستانتره لوکوکسن کانسار کیلون
1-3- روتیل
دی اکسید تیتانیم، در طبیعت در سه شکل بلورین روتیل، آناتاز، بروکیت یافت می شود که مهمترین این چند شکلیها روتیل است.
نام روتیل از لغت لاتین روتیلیوس به معنای قرمز زرد رنگ گرفته شده است. تنها شکل پایدار TiO2 ، در دماهای بالا و پائین روتیل است. در ترکیب شیمیایی روتیل 60 درصد تیتانیم و 40 درصد اکسیژن وجود دارد.. معهذا معمولاً مقادیر جزئی از عناصر تانتالیم، وانادیم، قلع، آهن دو ظرفیتی و سه ظرفیتی وجود دارد. روتیل غنی از آهن نیگرین نامیده می شود. هنگامی که آهن دو ظرفیتی جایگزین تیتانیم چهار ظرفیتی شود، برای جبران بار الکتریکی، عناصر نیوبیم و تانتالیم پنج ظرفیتی داخل شبکه می شوند. در این صورت ترکیب شیمیایی با Fex(Nb,Ta)2xTi(1-3x)O2 نمایش داده می شود. همچنین عنصر نیوبیم به دلیل نزدیکی شعاع یونی آن با تیتانیم، می تواند به صورت ایزومورف وارد شبکه بلورین روتیل گردد. کنسانتره روتیل مورد قبول در تجارت و صنعت دارای حداقل 95 درصد TiO2 است. همچنین ممکن است در این نمونه ها عناصر سیلیسیم، آلومینیم، کرم و وانادیم دیده شوند. نمونه هایی از ترکیب شیمیایی کنسانتره های روتیل در نقاط مختلف دنیا درجدول1-3 دیده می شود.
جدول 1-3 : ترکیب شیمیایی کنستانتره روتیل
سیستم تبلور روتیل تتراگونال است و در رده دی تتراگونال بی پیرامیدال متبلور می شود. بلوری از روتیل در شکل 1-3 دیده می شود. روتیل معمولاً ماکل مشخص دوقلوئی و یا سه قلوئی دارد و فقط در برخی بلورهای روتیل که از دگرسانی ایلمنیت به وجود آمده اند ماکلها خوب شکل نگرفته و دیده نمی شوند. معمولاً در روتیل یک رخ خوب و مشخص و اثر یک رخ ضعیف در سطوح بلوری روتیل دیده می شود.
شکل 1-3: نمایی از تک بلور روتیل
در نمونه های دستی، رنگ روتیل غالباً زرد تیره تا قهوه ای یا قرمز و مشکی است. رنگ غبار آن زرد تا قهوه ای روشن است و جلایی الماسی تا فلزی در نمونه های سیاهرنگ دارد. سختی آن 6 تا 5/6 است و وزن مخصوص آن بسته به وجود عناصر نیوبیم و تانتالیم از 23/4 تا 5/5 متغیر است.
شکل بلوری روتیل بسیار مشخص است و با اشکال منشوری، ستونی تا سوزنی و گاهی اوقات بی شکل یافت می شود. در سنگهای رسوبی آواری دانه های گرد شده روتیل نیز به چشم می خورند.
روتیل یک نیمه هادی است که ضریب هدایت الکتریکی آن با افزایش دما بیشتر می شود و خاصیت مغناطیسی روتیل بسیار ناچیز است.
ناآمیختگی در روتیل نادر است. با این وجود صفحات جهت یافته ایلمنیت و هماتیت به صورت ناآمیخته در روتیل یافت شده است.
روتیل را در میکروسکوپهای نور عبوری و در میکروسکوپ نور انعکاسی می توان مطالعه نمود. در مطالعه با میکروسکوپ نور انعکاسی، خاصیت صیقل پذیری روتیل نسبتاً خوب است. در مقاطع صیقلی، روتیل قدرت انعکاسی ضعیفی با رنگ سبز روشن دارد. پلئوکروئیسم روتیل فقط در حاشیه دانه ها قابل مشاهده است. در نور پلاریزه، روتیل آنیزوتروپ بوده و ماکل آن کاملاً مشخص است. انعکاسات داخلی آشکار با رنگهای قهوه ای، زرد روشن، قهوه ای قرمز، بنفش، سبز دارد و در صورت وجود عناصر آهن، نیوبیم، تانتالیم و کرم رنگها درخشانتر میگردند.
در مطالعه با میکروسکوپ نور عبوری رنگ روتیل قهوه ای قرمز، قهوه ای پریده و گاهی اوقات تقریباً تیره است پلئوکروئیسم آن معمولاً قوی است و ضریب انکساری بالاتر از چسبهای مورد استفاده دارد. روتیل ساخت منطقه ای نیز از خود نشان می دهد. رنگهای تداخلی آن سریهای فوقانی جدول نیوتنی میشل لوی قرار دارد و معمولاً توسط رنگ کانیهای دیگر پوشیده می شود. روتیل از نظر نوری تک محوری مثبت است و از این خاصیت آن برای تشخیص آن از هماتیت و آناتاز استفاده می شود.
کارت مشخصات کانی روتیل در مطالعات پراش اشعه ایکس تهیه شده توسط اداره استاندارد امریکا در شکل1-4 نشان داده شده است .
از دگرسانی ایلمنیت در بعضی فرایندهای گرمابی، دانه های بسیار ریز و هم رشد روتیل و هماتیت در کنار هم تشکیل می شود. در بخشی از لوکوکسن موجود در دیابازها که از دگرسانی ایلمنیت به وجود آمده، روتیل به تنهایی یا همراه اسفن و آناتاز مشاهده می شود. همچنین روتیل در جریان فرایندهای مشابهی بر اثر هوازدگی کانیهای تیتانیم دار شکل می گیرد. برای مثال می توان فرایند پیریتی شدن سنگهای حاوی کانه های آهن تیتانیم دار را نام برد. در نتیجه عمل محلولهای کانه ساز، آهن موجود تبدیل به پیریت می شود و تیتانیم باقیمانده روتیل را تشکیل می دهد. همچنین از دگرسانی میکاهای تیتانیم دار در سنگهای رسوبی، روتیل حاصل می شود. در سنگهای آذرین روتیل عمدتاً در فازهای پنوماتولیتی و گاهی اوقات در مراحل اولیه ماگمایی تشکیل می شود. روتیل در رگه های گرمابی نادر و کمیاب است ولی از دگرسانی ایلمنیت در سنگهای دیواره به فراوانی مشاهده شده است. در سنگهای دگرگونی در فازهای اپی زون مزوزون بر اثر تبدیل کانیهای دیگر تیتانیم روتیل تشکیل می شود.
شکل 1-4 : کارت مشخصات پراش اشعه ایکس کانی روتیل تهیه شده توسط اداره استاندارد امریکا
مهمترین موارد استفاده روتیل در واحدهای تهیه فلز تیتانیم و رنگدانه دی اکسید تیتانیم است. همچنین روتیل مصنوعی به عنوان مات کننده در لعابهای سرامیک و شیشه سبز رنگ به کار می رود. در روکشهای الکترودهای جوشکاری به منظور تثبیت قوس و آزاد سازی فلز از سرباره، روتیل را مورد استفاده قرار می دهند.
کانسارهای مهم روتیل در جهان، در استرالیای غربی و ایالت کارولینای شمالی ایالات متحده امریکا قرار دارند.
1-4- آناتاز
آناتاز یکی دیگر از چند شکلیهای TiO2 ، دارای سیستم تبلور مشابه روتیل – تتراگونال – با ابعاد متفاوت با شبکه روتیل است. مقادیر کمی از عنصر آهن می تواند جایگزین تیتانیم شود. جایگزینی نیوبیم و تانتالیم به جای تیتانیم نیز گزارش شده است.
آناتاز در نمونه های دستی، رنگ قرمز مایل به زرد یا قهوه ای قرمز دارد. گاهی اوقات به رنگهای سبز، آبی، خاکستری و حتی بی رنگ دیده شده است. رنگ غبار آن بی رنگ یا زرد کمرنگ است و جلای نیمه فلزی دارد. سختی آن در مقیاس موس 5/5 تا 6، وزن مخصوص آن 9/3 است. شکل بلوری آن به صورت بلورهای دو هرمی است. دانه های بی شکل آن نیز به فراوانی یافت شده است. در شکل 1-5، تک بلور آناتاز دیده می شود. معمولاً دو کلیواژ کامل دارد و نمونه ماکل دار آن یافت نشده است.
در مطالعات میکروسکوپی با نور عبوری، آناتاز ضریب انکسار نسبتاً بالایی دارد و به صورت دانه های برجسته قهوه ای رنگ، قرمز قهوه ای، سبز یا آبی دیده می شود. رنگهای تداخلی آن از سری های فوقانی جدول میشل لوی است که توسط رنگهای دیگر پوشیده می شود. آناتاز از نظر نوری کانی تک محوری منفی است.
شکل 1-5 : شکل بلورین آناتاز
در مطالعه با میکروسکوپ نور انعکاسی، آناتاز قابلیت صیقل پذیری خوبی را داراست، در نور پلاریزه آنیزوتروپ یا ایزوتروپ ظاهر می شود و انعکاسهای داخلی با رنگهای سفید تا آبی خاکستری دارد.
برای مطالعه با پراش اشعه ایکس، استاندارد امریکا کارت استاندارد مشخصات کانی آناتاز را مطابق شکل 1-6 تهیه نموده است.
دانلود شیمی داروئی
| دسته بندی | داروسازی |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 191 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 132 |
فهرست مطالب
|
عنوان |
صفحه |
||
|
1- مقدمه ........................................................................................................ |
1 |
||
|
2- پیشگفتار ................................................................................................... |
4 |
||
|
3- تاریخچه و فعالیت شرکت ......................................................................... |
7 |
||
|
4- جذب ، پخش ، بیوترانسفورماسیون و دفع داروها ....................................... |
16 |
||
|
|
4-1- متابولیسم ..................................................................................... |
18 |
|
|
|
4-2- واکنشهای تغییر شکل بیولوژیکی (بیوترانسفورماسیون) ................. |
26 |
|
|
|
4-3- تقسیم بندی واکنشهای بیوترانسفورماسیون ................................... |
26 |
|
|
5- آنتی بیوتیکها ............................................................................................. |
31 |
||
|
|
5-1- مقدمه ......................................................................................... |
31 |
|
|
|
5-2- تاریخچه ..................................................................................... |
33 |
|
|
|
5-3- طبقه بندی ................................................................................... |
35 |
|
|
|
6- ویتامینهای محلول در چربی ...................................................................... |
49 |
|
|
|
6-1- مقدمه ......................................................................................... |
49 |
|
|
|
6-2- طبقه بندی ................................................................................... |
49 |
|
|
|
6-3- مکانیسم عمل ویتامینهای محلول در چربی ................................... |
55 |
|
|
7- ویتامینهای محلول در آب ......................................................................... |
57 |
||
|
عنوان |
صفحه |
||
|
|
7-1- معرفی ......................................................................................... |
57 |
|
|
|
7-2- طبقه بندی ................................................................................... |
58 |
|
|
|
7-3- مکانیسم اثر ویتامینهای محلول در آب ......................................... |
65 |
|
|
8- داروهای ضد درد ...................................................................................... |
67 |
||
|
9- داروهای آرام بخش - خواب آور ............................................................. |
77 |
||
|
10- ضدعفونی کننده های موضعی ................................................................. |
86 |
||
|
|
10-1- الکلها ....................................................................................... |
89 |
|
|
|
10-2- آلدئیدها ................................................................................... |
89 |
|
|
|
10-3- اسیدهای آلی ............................................................................ |
89 |
|
|
11- مشخصات چند دارو |
|
||
|
|
11-1- کلرامفنیکل و مشتقات آن ......................................................... |
90 |
|
|
|
11-2- مفنامیک اسید ........................................................................... |
92 |
|
|
|
11-3- آلومینیم ام . جی ....................................................................... |
95 |
|
|
|
11-4- آلومینیم ام . جی . اس ............................................................... |
97 |
|
|
|
11-5- کلرفنیر آمین ............................................................................. |
97 |
|
|
12- فعالیت های بخش آزمایشگاه (کار عملی) |
|
||
|
|
12-1- کلرامفنیکل - تجزیه مواد (ASSAY )....................................... |
100 |
|
|
عنوان |
صفحه |
||
|
|
12-2- مفنامیک اسید - تجزیه مواد .......................................................... |
104 |
|
|
|
12-3- سیپروهپتادین - تجزیه مواد ....................................................... |
111 |
|
|
|
12-4- آلومینیم ام . جی . اس - تجزیه مواد.......................................... |
112 |
|
|
|
12-4- شربت اکسپکتورانت - تجزیه مواد............................................. |
118 |
|
|
13- پروژه : تحقیق در مورد پوکه انواع کپسول |
|
||
|
|
13-1- کپسول چیست ؟ ....................................................................... |
124 |
|
|
|
13-2- انواع فرآورده های کارخانه ژلاتین ایران ................................... |
125 |
|
|
|
13-3- ساختار کپسولها ........................................................................ |
126 |
|
|
|
13-4- مواد اولیه و تستهای آن ............................................................. |
126 |
|
|
|
13-5- مشخصات کپسولها و جداول ..................................................... |
129 |
|
|
14- جدولهای مربوط به محصولات شرکت ................................................... |
131 |
||
|
|
14-1-نام و مشخصات محصولات حال و آتی شرکت .......................... |
131 |
|
|
|
14-2-اطلاعات مربوط به تولیدات شرکت بر اساس نوع محصول .......... |
136 |
|
|
|
14-3-اطلاعات مربوط به تولیدات پش بینی شده شرکت بر اساس نوع و تعداد محصول |
137 |
|
|
15- منابع و مآخذ ........................................................................................... |
138 |
||
مقدمه:
در ابتد لازم می‌دانم در مورد شیمی داروئی و تعریفاتی که در این رشته وجود دارد صحبت کنم.
ملاحضات اساسی شیمی داروئی:
الف ـ تعریف: دکتر گلن اوت یوت شیمی داروئی را بطور مناسبی تعریف کرده است. در تعریف او، شیمی داروئی رشته‌ای است که اصول شیمی و زیست شناسی را بکار گرفته است و دانشی می‌آفریند که در آن، مواد درمانی حاصل میگردند. از اینرو شیمی‌داروئی‌دان‌ها نه تنها باید یک شیمی آلی‌دان قابلی باشند، بلکه باید اطلاعات اصولی در علوم زیستی، بخصوص بیوشیمی و فارماکولوژی داشته باشند.
ارتباط شیمی داروئی با علوم دیگر در نمای زیر نشان داده شده است:
ب ـ تکامل تاریخی: آغاز درمان موثر با مواد شیمیائی در قدمت خود محو شده است، زیرا قبل از آنکه تاریخ پزشکی ثبت شده باشد، این درمان وجود داشته است. موفقیت‌های اولیه بدست آمده در جستجوی مواد شیمیائی موثر بر علیه بیماریها اکثرأ بر ضد بیماریهای عفونی بوده است و بر علیه بیماریهای که همراه با پیری هستند، یعنی افزایش خون و سرطان، کمتر موفق بودهاند. همچنین به علت آنکه غالب فرآیندهای شیمیائی تکامل نیافته بودند، از اینرو، در آغاز، طبیعت بود که مواد داروئی با ارزش و امیدوارکنند‌ه‌ای را ارائه کرد. در 3000 سال قبل از میلاد، امپراطور شنگ نونگ داروی خام چ انگ شان (Ch’ang Shan) را برای درمان مالاریا ذکر کرد. در سال 50 میلادی پلینی آسپیدیوم را در بیماریهای انگلی معرفی کرد.
چند قرن اخیر مملو از تناقص‌ها و تضادهاست. امروزه به جالینوس احترام گذاشته میشود، ولی روشهای بی ارزش او در کاربرد مقادیر جزئی از مواد طبیعی در درمان بیماریها که در قرن دوم میلادی آغاز شدند، به مدت 1500 سال ادامه یافتند.
لرد لیستر برای اولین بار فنل را در جراحی های سترون به کار برد، ولی عجیب است که او محلولی که ماده داروئی تجاری معروفی است نام او را بر خود دارد ولی ارزش داروئی آن قابل سئوال است. در سالهای اخیر به همت شیمی داروئی‌دان‌ها مواد درمان گسترده متعددی خلق شده‌اند. شیمی داروئی‌دان‌ها بخشی از یک گروه مختلط از دانشمندان رشته‌های مختلف هستند که به این موفقیت‌ها نائل شده‌اند.
اسامی این دانشمندان و مشارکتهای آنان آنقدر زیاد است که بتوان در اینجا ذکر کرد. معهذا، دو نام به علت شهرت ویژة آنان ذکر میشود.
یکی از آنان مرحوم الیور کام مدیر علمی شرکت پارک ـ دیویس است، که دانشگاه ایلینوی را هنگامی که معلم جوانی در رشته شیمی آلی بود ترک کرد و به این شرکت ملحق شد. در این مدت کتاب تجزیة کیفی شیمی آلی را نوشت و کمک کرد تا انتشار یک سری کتاب تحت عنوان سنتزهای آلی بنیان نهاده شود. کام مجبور شد علاوه بر آنکه یک شیمی آلی‌دان خوب باشد، یک فارماکولوژی‌دان خوبی هم شود. تعداد قابل ملاحظه‌ای از مواد داروئی موثری را یا ایجاد کرد و یا ایجاد آنها را تشویق کرد. به عنوان نمونه‌ای از افرادی که در دانشگاهها رهبری در شیمی داروئی را به عهده داشتند، مرحوم پروفسور ف.ف. بلانک استاد دانشگاه میشیگان بود که دورة دکترای فلسفی در رشته شیمی داروئی را در آمریکا برقرار کرد. در این دوره برنامة ویژه‌ای در سنتز تاکید شده بود. 78 دانشجو به راهنمائی او درجه دکترای خود را دریافت داشتند. او اولین فردی بود که بخش شیمی داروئی جامعة شیمی آمریکا، سمپوزیومی را به نام او اختصاص داد.
طبقه بندی داروها: داروها را میتوان بر پایة اصول مختلف طبقه بندی کرد. معمولأ داروها را بر طبق:
الف ـ ساختمان شیمیائی
ب ـ اثر فارماکولویکی
طبقه بندی کرد.
پیشگفتار:
تاریخچه و کلیات: کلمه فارماتولوجی (Pharmacology – انگلیسی) یا فارماکولوژی ( Pharmacologie- فرانسه) از دو واژه یونانی فارماکون (Pharmakon) یعنی دارو و لژین (Legein) یعنی بحث کردن اقتباس گردیده است. بنابراین فارماکولوژی رشته‌ای از علوم را تشکیل میدهد که خواص فیزیکی و شیمیائی اثرات و موارد استعمال، اشکال داروئی، عوارض و درمان مسمومیت و روش و مقدار مصرف ترکیبات مختلف داروئی را مورد بحث قرار میدهد.
این رشته را به فارسی داروشناسی می‌نامند. تحقیق و تفحص دربارة خواص داروها، یک رشته جدید از علوم پزشکی وداروسازی نیست، بلکه دارای قدمت بسیاری میباشد. زیرا، از موقعی که انسان خلق شد مصرف گیاهان گوناگون برای درمان بیماریهای مختلف آغاز گردید، و در حقیقت مطالعه و بررسی نباتات طبی از همان موقع بنحوی که میسر بود شروع شد، و طی قرنهای متمادی تنها راهنمای قدما برای تحقیق دربارة ترکیبات داروئی، خرافات، موهومات و درک احساسات شخصی بود که اغلب توام با تشریفات و مراسم خاص انجام می‌گرفت. مثلأ فیثاغورث، در قرن ششم، تصور می‌کرد که نگهداشتن شست (شود) در دست، موجب پیشگیری بیماری صرع میشود. مصرف دارو در گذشته کاملأ آزمایشی و تجربی بود، و بدون آشنائی به طرز اثر آنها، فقط با توجه به خواص درمانی ظاهری هر یک، مورد استفاده قرار می‌گرفت.
چینی‌ها قدیم دندانهای اژدها را برای درمان تشنج مصرف میکردند و امروزه مسلم شده است که کلسیم مادة اصلی تشکیل دهندة استخوان، برای معالجه بیماری تتانی (TeTang) بسیار موثر میباشد. سابقأ بیماری گوآتر (Goitre بزرگ شدن غده درقی) را بوسیلة اسفنجهای طبیعی سوخته معالجه میگردند، و امروزه ما می‌دانیم که اسفنج یک نوع حیوان دریائی است که دارای ید میباشد.
جالینوس پزشک یونانی در قرن دوم میلادی اثرات درمانی تعداد زیادی از گیاهان داروئی و فرآوردهای آنها را، که بنام کلی ترکیبات جالینوسی یا گالینکی (Galenicals) معروف است، مورد بررسی و مطالعه قرار داد و این ترکیبات هنوز هم در داروسازی و درمان شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در زمان امپراطوری رم قدیم، برای اولین مرتبه دانشمندانی مانند دیسکوریدس (Dioscorides) نباتات داروئی را طبقه بندی کردند و مصارف درمانی آنها را تعیین نمودند. بعد از انحطاط امپراطوری رم، مرکز علم و دانش به خاورمیانه منتقل گردید. دانشمند و فیلسوف عالیقدر، ابوعلی سینا، تحقیقات و مطالعات بسیار ارزنده‌ای دربارة خواص و مصارف داروهای مختلف انجام داد و کتابها و نوشته‌هایش تا قرن پانزدهم میلادی مهمترین نتایج اطلاعاتی طبی و داروئی را تشکیل می‌داد. بررسی علمی دربارة داروها مخصوصأ تعیین مواد موثرة گیاهان داروئی و مشخص کردن محل آلکالوئیدها (Alkaloids) و گلوکوزیدها (Glucosides) در آنها فقط از اواخر قرن هفدهم آغاز گردید.
امروزه طرز تهیه و موارد استعمال درمانی هر دارو به طور دقیق و کامل بوسیلة گروهی مرکب از کارشناسان علوم پزشکی، داروسازی، بیولوژی، باکتریولوژی، شیمی و فیزیک مشخص و تعیین میشود. فرآوردهای گیاهی خام را ابتدا در آزمایشگاهها بررسی و تجزیه و مواد موثرة آنها را جدا می‌کنند، سپس گروهی از محققین، ساختمان شیمیائی و خواص مواد مزبور را بطور دقیق مشخص میسازند و روشهای مناسبی برای تهیه اینگونه ترکیبات از راه سنتز تعیین می‌نمایند. بدین ترتیب، میتوان در مدت نسبتأ کوتاه مقدار لازم از داروی مورد نظر را با قیمت ارزانتر از نوع طبیعی آن تهیه کرد، و علاوه بر این درجة خلوص آنرا نیز به میزان قابل ملاحظه‌ای بالا برد.
در پایان این پیشگفتار از خانم مهندس خاکی، خانم دکتر صدرالسادات، آقای افتخاری، خانم نورمحمدی، خانم فتحی، خانم آرمندپور، خانم اصلان زاده وکلیه پرسنل شرکت الحاوی که مرا در طول این دوره سپاس گذلری و تشکر می‌نمایم.
تاریخچه و فعالیت شرکت:
شرکت داروسازی الحاوی (سهامی عام) در تاریخ 17 اردیبهشت ماه 1345 تحت شماره 10627 بنام شرکت پارک دیویس (سهامی خاص) در اداره ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی به ثبت رسیده است. به موجب روزنامه رسمی شماره 10656 مورخ 6 مهرماه 1360 نام شرکت به الحاوی (سهامی خاص) و به موجب روزنامه رسمی شماره 14453 مورخ 25/7/1373 نام شرکت به الحاوی (سهامی عام) تغییر نموده است. بر طبق ماده 2 اساسنامه موضوع شرکت عبارت است از:
اشتغال به ساختن و تهیه و ترکیب و فروش و خرید ادویه و دواجات و مواد شیمیایی و مواد داروئی و لوازم زخم بندی و کالاهای مورد نیاز طبی و بیمارستانی از هر قبیل و هر نوع و هر شکل و اشتغال به هرگونه فعالیتهای دیگر صنعتی و بازرگانی و مالی به استناد مصوبه 3/3/1359 شورای انقلاب اسلامی ایران لایحه قانونی راجع به تعیین مدیر برای شرکتهای داروئی چند ملیتی و شرکتهای بازرگانی آنها به وسیله وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اولین مدیران منتخب دولت از تاریخ 9/4/1359 عهده‌دار امور شرکت گردیدند. طبق مصوبه مورخ 5/11/1359 هیئت 5 نفری موضوع مادة دو لایحه قانونی ممتمم قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران تصویب گردید، که شرکت الحاوی (سهامی خاص) به تملک دولت درآید.
با توجه به مصوبه مزبور در فروردین ماه 1362 موافقت نامة بین نمایندگان دولت جمهوری اسلامی ایران و شرکت وارنر لاسرت (سهامدار سابق شرکت) منعقد و دولت ایران با پرداخت 3642870 دلار آمریکا مالک سهام خارجی شرکت گردید.
پیرو تصویب نامه هیئت محترم وزیران به شماره 283/109/5 مورخ 29/3/1380 موضوع سیاست واگذاری سهام متعلق به دولت و سازمانها و شرکتهای دولتی، سازمان صنایع ملی ایران پیرو مصوبه شورای سازمان تعداد 640463 سهم از سهام شرکت الحاوی (سهامی خاص) را به قیمت پایه 100% سهام به مبلغ هفت میلیارد ریال در تاریخ 2/6/1373 به بخش خصوصی واگذار نمود. در تاریخ 18/7/1373 تبدیل به شرکت الحاوی (سهامی خاص) به شرکت الحاوی (سهامی عام) و ثبت در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور واقع گردید.
فعالیتهای بخش تحقیق و توسعه:
الف ـ فعالیتهای انجام یافته:
· صدور پروانه ساخت قرص متیل متازول، شربت دی‌سیکلومین و شربت فرو سولفات.
· تغییرات فرمولاسیون شربت بلادونا پی بی و کاهش مقدار گلیسیرین.
· اصلاح فرمولاسیون قرص آلومینیوم ام جی و ام جی اس.
· اصلاح فرمولاسیون شربت هیدرامین کامپاند.
موافقت اصولی 11 نوع فرآوردهای جدید به شرح زیر است:
- 1. قطره فرو سولفات.
- 2. قطره مولتی ویتامین به اضافه آهن.
- 3. قطره A+D (پرونده تکمیل و ارسال به وزارت بهداشت).
4. قطره دکسترومتورفان (پرونده تکمیل و ارسال به وزارت بهداشت).
- 5. قرص سیپرومپتادین (انجام فرمولاسیون).
- 6. قرص آرتان (انجام فرمولاسیون).
- 7. قرص ایزونیازید Pr (انجام فرمولاسیون).
- 8. قرص تفول (انجام فرمولاسیون).
- 9. قطرة آهن (انجام فرمولاسیون).
10. قطرة مولتی ویتامین با آهن (انجام فرمولاسیون).
11. قرص نالتروکسن (انجام فرمولاسیون).
این شرکت علاوه بر اقدامات فوق در چهار زمینه دیگر نیز فعالیت مجدانه و مستمری داشته است که ذیلأ بشرح آن میپردازیم:
1- مدیریت شرکت سعی نموده که در زمینه کشت و داشت گیاهان داروئی و استخراج مواد اولیه از آنها فعالیتی را داشته باشد که خشبختانه این امر نیز موثر واقع گشت و منتهی به طرح صنعتی استخراج مواد اولیه از منشاء گیاهی انجامید.
2- مورد دیگر که شرکت الحاوی را از سایر شرکتها متمایز مینماید، این است که قدمهای اولیه را در جهت اجرای طرحهای اقماری جدید برداشته است و منجر به ساخت کارخانه داروسازی امین در اصفهان شد که خوشبختانه این امر نیز باعث گشت که شرکت الحاوی تجریه جدیدی در احداث کارخانه داروسازی با تقبل مهندسی مشاور شرکت فوق الذکر کسب نماید.
3- صادرات یکی دیگر از فعالیتهای شرکت الحاوی میباشد که خوشبختانه توانسته است با تکمیل 9 پرونده صادارتی تائیدیه وزارت بهداری را کسب و جهت بازاریابی جهانی اقدامات موثری را انجام دهد.
4- شرکت الحاوی به لحاظ اینکه کار اصلی خود را طبق موضوع اساسنامه تولید دارو میدانست ولی از امور فرهنگی غافل نگشت و اقدام به ترجمه جلد اول کتاب الحاوی نوشته دانشمند بزرگ ایرانی حکیم ذکریای رازی نموده است که در حال حاضر زیر چاپ میباشد.
بخشهای تولیدی و تجهیزات آنها:
بخشهای تولیدی با توجه به ماهیت خط تولید و خصوصیات مراحل مختلف آن تعیین و تقسیم بندی میگردند. در این شرکت بطور کلی تولید به دو قسمت ساخت و بسته‌بندی تقسیم شده است لیکن بخشهای تولیدی در اصطلاح مهندسی صنایع عبارتند از:
1- بخش ساخت شربت و قطره: در این بخش کلیه شربتها و قطره‌ها بر طبق روش ساخت تصویب شده تولید گردیده و در تانکهای ذخیره نگهداری میشوند تا در موقع مناسب به قسمت شربت پرکنی فرستاده شده و در شیشه‌های مخصوص بسته بندی گردند. مراحل ساخت شربت در تانکهای مختلف صورت می‌گیرد. تانکهایی که در این بخش وجود دارد عبارتند از:
1- تانک دوجداره میسکردار،5000 لیتری، یک دستگاه.
2- تانک دوجداره میسکردار،1000 لیتری، یک دستگاه.
3- تانک دوجداره میسکردار،500 لیتری، یک دستگاه.
4- میسکردار، 2000 لیتری، یک دستگاه.
5- تانک ساخت، 5000 لیتری، یک دستگاه.
6- تانک ساخت، 200 لیتری، یک دستگاه.
7- تانک متحرک، 200 لیتری، سه دستگاه.
8- تانک ذخیره، 5000 لیتری، دو دستگاه.
9- تانک ذخیره، 2000 لیتری، چهار دستگاه.
10- تانک ذخیره، 1000 لیتری، سه دستگاه.
به منظور حذف ناخالصیها، شربتهای ساخته شده از صافی نیز عبور داده میشوند. صافیهای موجود عبارتند از:
1- هموژنایزر، مخصوص سوسپانسیون و قطره مولتی ویتامین.
2- فیلتر هولدر، مخصوص شربتها.
2- بخش شربت پرکنی: شربتهای ساخته شده در بخش شربت سازی بایستی بمقدار مشخص بداخل شیشه‌های مناسب ریخته شده و شیشه‌های فوق در جعبه قرار گرفته و در نهایت بسته بندی شوند. این عملیات بوسیله خطوط شربت پرکنی بطور اتوماتیک انجام میشوند. این خطوط عبارتند از:
1- خط شربت پر کنی کینگ، با ظرفیت اسمی 80 در دقیقه.
2- شربت پر کنی اشترونگ 1، با ظرفیت اسمی 92 در دقیقه.
3- شربت پر کنی اشترونگ 2، با ظرفیت اسمی 66 در دقیقه.
3- بخش شیشه شویی: شیشه‌های شربت قبل از استفاده بطور کاملأ بهداشتی شستشو میشوند. دو ماشین شیشه شوئی در این بخش وجود دارند که عبارتند از:
1- شیشه شویی دستی، با ظرفیت اسمی 30 در دقیقه.
2- شیشه شویی گیلوی، با ظرفیت اسمی 83 در دقیقه.
لازم بتذکر است که ماشین شیشه شویی گیلوی مستقیمأ به خط شربت پرکنی اشترونگ 1 متصل است در ضمن یک دستگاه شیشه شویی اتوماتیک نیز خریداری شده که هنوز به کارخانه نرسیده‌اند. این ماشینها عبارتند از:
1- هیلز اوهالز
4- بخش ساخت پودر: قرص یا کپسول قبل از بسته بندی به شکل پودر هستند این پودرها در این بخش ساخته میشوند. تجهیزاتی که در این بخش مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:
1- وی بلندر، 60 کیلوئی، دو دستگاه.
2- آون، 100 کیلوئی، دو دستگاه.
3- آون، 120 کیلوئی، یک دستگاه.
4- آسیاب، 60 کیلوئی، یک دستگاه.
5- گرانولاتور، 20 کیلوئی، یک دستگاه.
6- گلات، 60-90 کیلوئی، یک دستگاه.
7- میکسر اف ـ ام، 300-120 کیلوئی، یک دستگاه.
دستگاههای زیر نیز خریداری گردیده که هنوز به کارخانه نرسیده‌اند:
1- آسیاب، 120 کیلوئی، دو دستگاه.
2- دستگاههای فوق آون، یک دستگاه.
3- دستگاههای فوق بلندر، یک دستگاه.
4- تانک دو جداره میکسردار.
5- بخش کپسول پرکنی: در بخش فوق، پودرهای کپسول ساخته شده توسط ماشین کپسول پرکنی در داخل کپسولهای خالی ریخته شده و پرس میشوند. دو ماشین کپسول پرکنی از نوع زیر برای اینکار مورد استفاده قرار می‌گیرند:
جــی ـ ک ـ اف، 800(1)، با ظرفیت اسمی 800 دور در دقیقه.
در پاره‌ای از مواقع بعلت عدم کنترل صحیح کپسولهای پر شده و یا بهم خوردن تنظیم دستگاه کپسولهای خالی یا نیمه پر در بین کپسولهای پر شده وارد میگردند. برای جدا نمودن آنها از دستگاه زیر استفاده میشود:
زاناسی AZ/30 با ظرفیت اسمی 800 در دقیقه.
6- بخش پرس قرص: در این بخش پودرهای قرص توسط ماشین پرس قرص تبدیل به قرص میگردند. ماشینهای موجود برای این منظور عبارتند از:
1- مانستی 36 سمبه (مخصوص قرصهای دو لایه) با ظرفیت اسمی 600 در دقیقه.
2- فته 1000 با ظرفیت اسمی 1000 در دقیقه.
3- ماشین تک سمبه قدیمی.
7- بخش بسته بندی قرص و کپسول: قرصها و کپسولها برای بسته بندی به این بخش فرستاده میشوند. ماشینهای بسته بندی قرص عبارتند از:
1- اولمن ـ استریپاک، با ظرفیت اسمی 200 در دقیقه.
2- زیبلر، با ظرفیت اسمی 600 در دقیقه.
کپسولهای نیز توسط ماشینهای زیر بسته بندی میگردند:
1- سرواک 80، با ظرفیت اسمی 80 در دقیقه.
2- سرواک 85، با ظرفیت اسمی 80 در دقیقه.
3- سرواک PH، با ظرفیت اسمی 150 در دقیقه.
8- بخش قطره پرکنی و بسته بندی: در این قسمت قطره‌های ساخته شده در بخش شربت سازی که توسط تانکهای متحرک حمل میشوند بداخل شیشه‌ها ریخته شده و بسته بندی میگردند. دو ماشین قطره پر کنی وجود دارند که عبارتند از:
1- فیلوماتیک دستی، با ظرفیت اسمی 40 در دقیقه.
2- فارمومک F57 ، با ظرفیت اسمی 66 در دقیقه.
ظرفیتهای ارائه شده، براساس حدکث سرعت اعلام شده از طرف کمپانی سازنده میباشد. لیکن ظرفیت فعلی آنها با توجه به زمانهای استاندارد و شرایط فعلی دستگاهها بعدأ محاسبه خواهد شد.